In de Bijbel staat de ceder voor hoogte: soms de glorie die God geeft, soms de hoogmoed die Hij vernedert. Cederhout bekleedde de muren van Salomo's tempel. De rechtvaardige “zal groeien als een ceder op de Libanon” (Psalm 92:13), maar de dag van de HEERE zal komen “over alle ceders van de Libanon, de hoge en verhevene” (Jesaja 2:13).
Dezelfde boom kan beide betekenen, en God beslist welke. Ezechiël hoort Hem beloven om “een teer twijgje” van de top van de hoge ceder te nemen en het te planten op een berg van Israël, waar het “een heerlijke ceder zal worden; en onder hem zullen alle vogels van allerlei vleugels wonen.” Dan vertelt God ons wat elke boom ervan zal leren: “Ik, de HEERE, heb de hoge boom vernederd, de lage boom verhoogd, de groene boom verdroogd en de dorre boom doen bloeien” (Ezechiël 17:22–24). De mooiste boom in de wereld van Israël was van God om om te hakken en van God om te planten. Zo zijn wij ook.

Waarom bouwde Salomo de tempel met cederhout?
De Schrift vertelt ons nooit waarom Salomo voor cederhout koos. Het vertelt ons waar het hout vandaan kwam, en het verhaal begint bij zijn vader. Hiram, de koning van Tyrus, stuurde David “cederbomen, en timmerlieden, en metselaars: en zij bouwden voor David een huis” (2 Samuël 5:11). Toen hij er eenmaal in gevestigd was, zag David de kloof tussen zijn eigen huis en de tent van God. “Zie toch, ik woon in een cederhouten huis, maar de ark van God woont binnen gordijnen,” zei hij tegen de profeet Nathan (2 Samuël 7:2).
Die nacht antwoordde God via Nathan, en het antwoord keerde Davids plan om. Sinds Egypte, zei God, had Hij “gewandeld in een tent en in een tabernakel”, en nog nooit had Hij gevraagd: “Waarom bouwen jullie voor Mij geen cederhouten huis?” (2 Samuël 7:6–7). Toen kwam de belofte: “de HEERE verkondigt u dat Hij voor u een huis zal maken”, een lijn van koningen, met een zoon die een huis voor Gods naam zou bouwen (2 Samuël 7:11–13). David bood God een huis van hout aan, en God beloofde David een huis van koningen.
Die zoon was Salomo, en hij bouwde met het beste dat er was. Hij vroeg Hiram om “cederbomen voor mij uit de Libanon te kappen”, omdat niemand in Israël hout kon kappen “zoals de Sidoniërs” (1 Koningen 5:6). Cederhouten planken bekleedden de muren van het huis tot in het allerheiligste, uitgesneden met knoppen en open bloemen, totdat “alles cederhout was; er was geen steen te zien” (1 Koningen 6:15–18). Loop in gedachten door dat huis en je zult geen enkele steen zien. Het hout zit vol hars die rot en wormen buitenhoudt, en het was het beste wat een koning te bieden had. In de regering van Salomo werd cederhout in Jeruzalem net zo gewoon als “de wilde vijgenbomen die in het dal zijn” (1 Koningen 10:27).
En toen het huis af was, bad Salomo precies wat God tegen zijn vader had gezegd. “Maar zal God werkelijk op aarde wonen? Zie, de hemel en de hemel der hemelen kunnen U niet bevatten; hoeveel te min dit huis dat ik gebouwd heb?” (1 Koningen 8:27). Hij had net het mooiste huis in Israël met cederhout bekleed, en hij zei dat het God niet kon bevatten. De ceder was een geschenk aan God. Het kon Hem niet bevatten. Toch bracht Gods volk het opnieuw. Eeuwen later betaalden de ballingen die uit Babel terugkeerden de mannen van Tyrus en Sidon “om cederbomen van de Libanon naar de zee van Joppe te brengen”, zodat zij de tempel opnieuw konden bouwen (Ezra 3:7).
Een cederhouten huis kon ook alles laten zien wat er mis was met een koning. Jojakim bouwde voor zichzelf een paleis “betimmerd met cederhout en geschilderd met vermiljoen”, en hij betaalde de mannen die het bouwden niet. Jeremia vraagt hem ronduit: “Zult u regeren omdat u uzelf opsluit in cederhout? Heeft uw vader niet gegeten en gedronken, en recht en gerechtigheid geoefend, en toen ging het hem goed?” (Jeremia 22:13–18). Cederhouten muren maken van niemand een koning.

Wanneer de ceder staat voor hoogmoed
Een boom die zo hoog staat is een gemakkelijk beeld van een trots hart, en de profeten gebruikten het op die manier. Wanneer Jesaja de dag van de HEERE beschrijft, plaatst hij de hoogmoedigen en de ceders naast elkaar: het zal komen “over ieder die hoogmoedig en verheven is” en “over alle ceders van de Libanon, de hoge en verhevene” (Jesaja 2:12–13). De hoogmoedigen pochen zelfs op ceders. Nadat het onheil het noordelijke koninkrijk had getroffen, zeiden de mensen “in de hoogmoed en de stijfheid van hun hart” dat “de wilde vijgenbomen zijn omgehakt, maar wij zullen ze veranderen in ceders” (Jesaja 9:9–10). Wij kennen die stem. Het is de stem die, na een val, iets mooiers plant dan wat verloren is gegaan en nooit vraagt waarom het viel. En nog steeds “keert het volk zich niet tot Hem die hen slaat” (Jesaja 9:13).
Ezechiël maakt van de ceder een waarschuwing voor Farao, de koning van Egypte. Kijk naar Assyrië, zegt hij tegen hem: “de Assyriër was een ceder op de Libanon met mooie takken, en met een schaduwrijk gewaad, en van een hoge gestalte” (Ezechiël 31:2–3). Een echte ceder heeft die vorm. Zijn takken groeien plat uit, laag na laag, vaak breder uitlopend dan de boom hoog is. In het beeld van Ezechiël nestelen de vogels erin, de dieren baren hun jongen eronder, en “onder zijn schaduw woonden alle grote naties” (31:6). Het is een prachtige boom. Maar “zijn hart is verheven in zijn hoogte” (31:10). Vreemden hakken hem om, en “alle volken van de aarde zijn uit zijn schaduw neergedaald en hebben hem verlaten” (31:12). Al die schaduw, en uiteindelijk blijft niemand eronder. Een psalm zegt het in één regel: “De stem van de HEERE verbreekt de ceders; ja, de HEERE verbreekt de ceders van de Libanon” (Psalm 29:5).

Als een ceder op de Libanon: de rechtvaardigen in Psalm 92
Dezelfde boom staat ook voor de rechtvaardigen, en hier is de ceder pure troost. Psalm 92 plaatst twee soorten groei naast elkaar. De goddelozen “spruiten als het gras”, en zij bloeien alleen “opdat zij voor eeuwig vernietigd zullen worden” (Psalm 92:8). De rechtvaardigen groeien als de bomen die blijven: “De rechtvaardige zal bloeien als een palmboom: hij zal groeien als een ceder op de Libanon. Zij die geplant zijn in het huis van de HEERE, zullen bloeien in de voorhoven van onze God. Zij zullen nog vrucht dragen in de ouderdom; zij zullen fris en groen zijn” (Psalm 92:13–15).
Gras verdroogt na een paar uur hete zon, terwijl een ceder honderden jaren kan blijven staan. Augustinus stelde het als een vraag aan zijn luisteraars toen hij over deze psalm preekte: “Wanneer de zon is opgegaan, verwelkt dan de palmboom? Sterft de ceder?” Wat de rechtvaardigen staande houdt, is de plek waar zij geplant zijn. De ceders van de Libanon zijn de bomen “die Hij geplant heeft” (Psalm 104:16), en de psalm zegt hetzelfde over ons, broeders en zusters. Wij bloeien omdat wij “geplant zijn in het huis van de HEERE.”

Het twijgje van de top van de ceder in Ezechiël 17
Ezechiël 17 begint als een raadsel. Een grote adelaar “kwam naar de Libanon en nam de hoogste tak van de ceder”, brak zijn top-twijgje af en droeg het weg naar “een stad van kooplieden” (Ezechiël 17:3–4). Ezechiël geeft zelf het antwoord: “de koning van Babel is naar Jeruzalem gekomen, en heeft de koning ervan genomen, en de vorsten ervan, en hen met zich meegevoerd naar Babel” (17:12). De ceder is het koninklijk huis van David, het huis dat God hem had beloofd, en de top ervan is in ballingschap gegaan. Het lijkt het einde van de belofte.
Dan spreekt God over een eigen aanplanting, de belofte waarmee we begonnen. Hij zal “een teer twijgje” van de top van de ceder nemen en het planten “op een hoge en verheven berg” (17:22), en het zal groeien totdat vogels van allerlei soort in zijn schaduw wonen (17:23). De koning van Babel droeg een twijgje weg naar een stad van kooplieden. God neemt een twijgje en plant het op Zijn berg. Jesaja ziet dezelfde hoop. Het woud van de Libanon valt (Jesaja 10:33–34), en het eerstvolgende vers zegt: “er zal een rijsje voortkomen uit de afgehouwen tronk van Isaï, en een Tak zal uit zijn wortels groeien” (Jesaja 11:1).
Christenen hebben Jezus in dat tere twijgje gehoord. “Onze Heer Jezus was de hoogste tak van de hoge ceder,” schreef de commentator Matthew Henry drie eeuwen geleden, “het verst van allemaal verwijderd van de wortel … maar het dichtst van allemaal bij de hemel.” En Jezus’ eigen beeld van het koninkrijk eindigt waar Ezechiëls ceder eindigt. De mosterdzaadje is “het kleinste van alle zaden”, maar het “wordt een boom, zodat de vogels van de lucht komen en nestelen in de takken ervan” (Mattheüs 13:32). Een tere twijg bij Ezechiël, het kleinste van alle zaden bij Mattheüs, en beide eindigen op dezelfde manier, in een boom met vogels die rusten in de takken.

Waarom werd cederhout gebruikt bij de reiniging?
Van alle plaatsen waar de ceder opduikt, is Leviticus 14 de meest verrassende, het ritueel voor iemand die genezen is van melaatsheid. De boom van Salomo’s tempel wordt gebruikt bij de genezing, naast scharlaken, een kleurstof die in het Hebreeuws naar een kleine worm is vernoemd, en hysop. De priester nam “twee levende, reine vogels, cederhout, scharlaken en hysop” (14:4), en hij slachtte de ene vogel boven stromend water. Hij doopte de levende vogel, het cederhout, het scharlaken en de hysop in het bloed van de geslachte vogel en besprenkelde de genezen persoon zeven keer. Daarna liet hij de levende vogel vrij, en degene die onrein was geweest, keek toe hoe hij wegvloog “het open veld in” (14:5–7). Een huis dat door dezelfde plaag was getroffen, werd op dezelfde manier gereinigd (14:34, 49–53). In Numeri 19 werpt de priester “cederhout, hysop en scharlaken” in het vuur dat een rode vaars verbrandt, en de as daarvan maakt het water dat iedereen reinigt die een dode heeft aangeraakt (Numeri 19:6–12).
Waarom ceder? De Wet zegt het nooit. Het hout dat in de woestijn werd verbrand, kan heel goed jeneverbes zijn geweest, aangezien niet bekend is dat de grote ceder van de Libanon daar groeide. Joodse leraren vonden er niettemin een les in, en het past bij het hele verhaal van de ceder. Rashi, de Franse commentator uit de elfde eeuw, plaatste de hoge ceder naast die worm en de hysop. De ceder was daar omdat de ziekte een straf voor hoogmoed kon zijn, zei hij, en de genezing was dit: “Laat hem, zijn trots opgevend, zichzelf zo nederig beschouwen als een worm … en als hysop.” Dat is een latere lezing, en de Bijbel stelt het niet zo. Toch reikte Salomo’s wijsheid “van de cederboom die op de Libanon is, tot de hysop die uit de muur groeit” (1 Koningen 4:33), en in dit ritueel neemt de priester zowel de hoogste als de laagste van die bomen voor dezelfde reiniging.

Hoe vaak wordt de ceder genoemd in de Bijbel?
De King James Bijbel noemt de ceder 75 keer, in 71 verzen, allemaal in het Oude Testament. 1 Koningen heeft er 20, bijna allemaal in het verhaal van Salomo’s bouwprojecten. Ezechiël heeft er 7, en Psalmen en Jesaja hebben er elk 6. Het Hebreeuwse woord is ‘erez, de ceder van de Libanon, hoewel het soms ook de verwanten van de boom kan omvatten, de jeneverbessen en dennen. Het Nieuwe Testament noemt de ceder helemaal niet, en toch eindigt Jezus’ mosterdboom, zoals we zagen, met dezelfde vogels in de takken.
We hebben de woorden “ceder” en “ceders” in de King James-tekst geteld, dus “cederwerk” telt mee en de naam Kedar niet. Als je in een andere Bijbel telt, zullen je totalen verschillen, omdat vertalingen sommige verzen anders verwoorden.

Wie is Cedar in Spaanse Bijbels?
Als je de Reina-Valera 1960 leest, zul je een tweede Cedar tegenkomen: een man en een volk, en helemaal geen boom. “¡Ay de mí, que moro en Mesec, Y habito entre las tiendas de Cedar!” zegt Psalm 120:5, waar de King James Bijbel heeft: “Woe is me, that I sojourn in Mesech, that I dwell in the tents of Kedar!” Cedar, of Kedar, was een zoon van Ismaël, de volgende na de eerstgeborene Nebajoth (Genesis 25:13), en zijn naam kwam te staan voor de woestijnstammen die van hem afstamden. Het komt van een Hebreeuws woord voor donker zijn. De bruid in het Hooglied zegt: “Ik ben zwart, maar bekoorlijk … als de tenten van Kedar” (Hooglied 1:5). Voor de psalmist, ver van huis, betekenden diezelfde tenten leven onder vreemden. Iedereen die zich wel eens een vreemdeling heeft gevoeld op de plek waar hij woont, kan dat vers met hem meebidden.
De boom in het Spaans is ceder: “Crecerá como cedro en el Líbano” (Salmo 92:12). In het Hebreeuws zijn de twee woorden niet verwant. Wanneer een Spaanse Bijbel Cedar zegt, bedoelt hij de zoon van Ismaël en zijn volk; wanneer hij ceder, zegt, bedoelt hij de boom.
De ceder die God plant, begint als een tere twijg van de top van de boom, en hij groeit op zijn berg totdat vogels van allerlei soort er beschutting in vinden. De trotse ceder werd omgehakt; de tere twijg werd geplant. Wij hoeven onszelf niet groot te maken. Wij zijn in zijn huis geplaatst, en de psalm belooft dat degenen die daar geplant zijn “zelfs in hun ouderdom nog vrucht zullen dragen”.


Een reactie plaatsen