De sycomoor van de Bijbel is een vijgenboom, de sycomoorvijg die groeit in Egypte en de warme laaglanden van Israël. Botanici noemen hem Ficus sycomorus, en het is niet de Amerikaanse plataan of de Europese esdoorn. De King James Version noemt hem acht keer, het meest beroemd wanneer Zacheüs erin klimt om Jezus te zien (Lucas 19:4).
Het was de gewone boom van het land. Koningen bouwden met ceder; iedereen bouwde met sycomoor en at de kleine, eenvoudige vijgen. De Schrift maakt de boom nooit tot een symbool van iets. Het verbindt twee mensen met deze gewone boom: een landarbeider die profeet werd, en een kleine, impopulaire tollenaar die Jezus in zijn takken vond.

Welke boom is de sycomoor in de Bijbel?
Het Engelse woord "sycamore" verwijst nu naar drie niet-verwante bomen. In de Verenigde Staten betekent het meestal de Amerikaanse plataan, Platanus occidentalis. De Europese esdoorn, Acer pseudoplatanus, wordt soms ook gewoon sycamore genoemd. De sycomoor van de Bijbel is geen van beide. Encyclopaedia Britannica noemt het de sycomoorvijg, een betere naam. De spelling in de King James, "sycomore", blijft dichter bij de Griekse naam in Lucas, sykomorea, die sykon, "vijg", verbindt met moron, "moerbei".
Het is een echte vijg, van hetzelfde geslacht als de gewone vijg. Jehuda Feliks, die het lemma erover schreef voor de Encyclopaedia Judaica, beschrijft een groenblijvende boom met een hoge stam en lange takken, waarvan de vrucht "op de vijg lijkt, maar minder zoet is." Hij groeit nog steeds in het wild op de kustvlakte van Israël en in de Negev. Het hout is licht, poreus en rot langzaam, wat de reden is dat de doodskisten van zoveel Egyptische mummies ervan werden gemaakt en tot op de dag van vandaag bewaard zijn gebleven. De Hebreeuwse naam is shiqmah, hoewel het Oude Testament het alleen in het meervoud gebruikt, shiqmim.
Lucas gebruikt eenmaal een tweede woord. “Indien gij geloof hadt als een mosterdzaad,” zegt Jezus, “gij zoudt tot deze sycamineboom zeggen: Word ontworteld en in de zee geplant; en hij zou u gehoorzamen” (Lucas 17:6). De sycamine, sykaminos, is hoogstwaarschijnlijk de zwarte moerbei. Sommige oudere lexicons behandelen de twee namen als één boom, maar Lucas houdt ze uit elkaar, en moderne vertalingen zoals de New American Standard Bible noemen deze een moerbei.

Waar noemt de Bijbel sycomoren?
Acht keer in de King James Version, zeven keer als “sycomore” en één keer als “sycomores”:
- 1 Koningen 10:27 en 2 Kronieken 1:15: onder Salomo waren ceders zo gewoon “als de sycomorebomen die in het dal zijn.” 2 Kronieken 9:27 herhaalt dit, met de bomen “in de lage vlakten in overvloed.”
- 1 Kronieken 27:28: Davids rentmeester Baäl-Hanan de Gederiet beheerde “de olijfbomen en de sycomorebomen die in de lage vlakten waren.”
- Psalm 78:47: tijdens de plagen van Egypte vernietigde God “hun wijnstokken met hagel, en hun sycomorebomen met vorst.”
- Jesaja 9:10: Efraïms opschepperij, “de sycomoren zijn omgehakt, maar wij zullen ze door ceders vervangen.”
- Amos 7:14: Amos noemt zichzelf “een veehoeder en een kweker van sycomorevruchten.”
- Lucas 19:4: Zacheüs “klom in een sycomoreboom om hem te zien.”
Het “dal” en de “lage vlakten” vertalen één Hebreeuwse naam, de Sefela, het laagland waar de sycomore tot de meest waardevolle bomen behoorde. David stelde Baäl-Hanan aan over de boomgaarden op de koninklijke landgoederen, net zoals hij Simeï aanstelde over de wijngaarden en Joas over de olievoorraden (1 Kronieken 27:27–28). De bomen maakten deel uit van de rijkdom van de koning.

Waarom zet Jesaja sycomoren tegenover ceders?
Omdat iedereen in Israël het verschil kende. Ceder was het hout voor paleizen. Sycomore groeide in eigen land en werd gebruikt voor gewone huizen. Dus wanneer de schrijver van Koningen wil zeggen hoe rijk Salomo’s regering was, zegt hij dat ceder, het kostbare hout, zo gewoon werd als sycomore, het goedkope hout (1 Koningen 10:27).
Jesaja verandert dezelfde vergelijking in een waarschuwing. Toen de ramp het noordelijke koninkrijk trof, zegt Jesaja, sprak het volk van Samaria in trots, en hij geeft hun woorden weer: “De bakstenen zijn gevallen, maar wij zullen met gehouwen stenen bouwen: de sycomoren zijn omgehakt, maar wij zullen ze door ceders vervangen” (Jesaja 9:9–10). Ze waren hun eenvoudige balken kwijtgeraakt en waren van plan ze te vervangen door koninklijke. De profeet hoort er geen berouw in, alleen een natie die er zeker van is dat ze zich uit Gods oordeel kan bouwen.

Wat deed Amos met sycomoorvruchten?
Hij verwondde de vrucht zodat deze zou rijpen. Het Hebreeuwse woord in Amos 7:14 is bolen, en de Griekse vertalers van de Septuagint vertaalden het als “doorborer”. Sycomorevijgen moesten een paar dagen voordat ze rijp waren worden doorboord, anders zouden ze te vroeg van de boom vallen. De Misjna, de vroege verzameling van Joodse wetten, behandelt dergelijk gevallen fruit als eigendomloos. Het was nederig werk aan een nederig gewas.
Dat is de achtergrond van een van de dapperste antwoorden in de profeten. Amazia, de priester van het koninklijk heiligdom in Bethel, zei tegen Amos dat hij naar huis moest gaan naar Juda en daar zijn brood moest verdienen: “profeteer niet meer in Bethel: want het is de kapel van de koning” (Amos 7:13). Amos claimde geen titel. “Ik was geen profeet, noch was ik een profetenzoon; maar ik was een veehoeder en een kweker van sycomorevruchten: En de HEERE nam mij terwijl ik de kudde volgde, en de HEERE zei tot mij: Ga, profeteer tot mijn volk Israël” (Amos 7:14–15). De priester had een kapel en een koning. Amos had een kudde, een handel in vijgen en een woord van God, en het woord was genoeg.

Waarom klom Zacheüs in een sycomoor?
Lucas geeft twee redenen in één vers. Zacheüs “zocht Jezus te zien wie hij was; en kon het niet door de menigte, omdat hij klein van gestalte was” (Lucas 19:3). Hij was de hoofd-tollenaar in Jericho, een rijke man die door de stadsbewoners als een zondaar werd beschouwd, en hij kon niet over de menigte heen kijken. Dus “liep hij vooruit en klom in een sycomoreboom om hem te zien: want hij zou daar voorbijgaan” (Lucas 19:4). Een volwassen man van geld en rang rende voor de menigte uit en klom als een jongen in een boom.
Dan keert het verhaal. “En toen Jezus bij de plaats kwam, keek hij op, en zag hem, en zei tot hem: Zacheüs, haast u en kom naar beneden; want heden moet ik in uw huis verblijven” (Lucas 19:5). Zacheüs klom om Jezus te zien, en ontdekte dat Jezus was gekomen om hem te zien. Hij kwam naar beneden “en ontving hem met blijdschap,” terwijl de menigte morde dat Jezus was gegaan “om gast te zijn bij een man die een zondaar is” (Lucas 19:6–7). Toen stond Zacheüs op en beloofde de helft van zijn goederen aan de armen te geven en viervoudige terugbetaling aan iedereen die hij had bedrogen (Lucas 19:8).
Lucas zegt niet waarom deze specifieke boom, behalve de menigte en de lengte van de man. Hij stond gewoon langs de weg die Jezus zou nemen, en daar stopte Jezus en riep hem bij zijn naam.

Heeft de sycomoor een spirituele betekenis in de Bijbel?
De Schrift geeft er geen vaste betekenis aan, en de lijsten met deugden die je er online aan gekoppeld kunt vinden, zoals bescherming, veerkracht of overvloed, komen van moderne schrijvers, niet uit de tekst. De Bijbel gebruikt de sycomore zoals de eerste lezers dat deden: als de gewone boom, die een landarbeider verzorgde en waar een kleine man in kon klimmen, geplaatst naast de ceder van koningen.
De twee verhalen delen nog iets. Amos was een veehoeder en een kweker van sycomorevruchten toen “de HEERE mij nam terwijl ik de kudde volgde” (Amos 7:15) en hem stuurde om in de eigen kapel van de koning te spreken. Jezus vond Zacheüs in de takken van een sycomore en ging met hem mee naar huis terwijl de menigte klaagde. Geen van beide mannen zocht naar een ceder. Beiden werden ontmoet midden op een gewone dag. Jezus zei het zelf, staande in het huis van die tollenaar: “Want de Zoon des mensen is gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was” (Lucas 19:10).


Een reactie plaatsen