Sola fide is Latijn voor “alleen door geloof”. Het is de leer van de Reformatie dat God een zondaar rechtvaardigt, hem vergeeft en als rechtvaardig aanvaardt, door geloof in Christus en niet om iets wat hij heeft gedaan, en dat goede werken volgen als de vrucht. Lutheranen, anglicanen, methodisten en presbyterianen hebben dit in hun oprichtingsbelijdenissen vastgelegd, en baptisten, evangelischen en de heiligings- en pinksterkerken onderwijzen redding door genade door geloof. De Katholieke Kerk verwerpt geloof alleen in de zin die het Concilie van Trente veroordeelde, een geloof waarbij niets anders vereist is om ermee samen te werken. Orthodoxe en koptische christenen verbinden geloof aan bekering en samenwerking met God. De Churches of Christ, Oneness-pinkstergemeenten, de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen en Jehovah's Getuigen verbinden het aan de doop en gehoorzaamheid.
Beide kanten staan op hetzelfde vers. God zei tegen Abraham: “Kijk nu naar de hemel en tel de sterren, als u ze kunt tellen”, en daarna: “Zo zal uw nageslacht zijn”, en Abraham geloofde Hem op Zijn woord: “En hij geloofde in de Heere; en Hij rekende hem dat tot gerechtigheid” (Genesis 15:5–6). Paulus citeert dat vers om aan te tonen dat we door geloof worden gerechtvaardigd (Romeinen 4:3), en Jakobus citeert het om aan te tonen dat geloof volmaakt wordt door werken (Jakobus 2:23). Dus wanneer we discussiëren over geloof alleen, discussiëren we over hoe we Abraham moeten verstaan.
| Kerk | Gerechtvaardigd door geloof alleen? | In eigen woorden |
|---|---|---|
| Luthers | Ja | Augsburgse Confessie, citerend uit Ambrosius: “door geloof alleen” |
| Anglicaans en Episcopalen | Ja | Dertig Artikelen: “Gerechtvaardigd door geloof alleen” |
| Methodistisch | Ja | Methodistische Artikelen van Religie: “Gerechtvaardigd door geloof, alleen” |
| Presbyteriaans en Gereformeerd | Ja | Westminster Confessie: geloof “het enige instrument van rechtvaardiging” |
| Baptist | Ja, zonder het woord “alleen” | Baptist Faith and Message: “Alle zondaars die zich bekeren en in Christus geloven” |
| Nondenominationeel en evangelisch | Ja | Evangelical Alliance (VK): “Uitsluitend door de genade van God door geloof in Christus” |
| Kerk van de Nazarener | Door geloof, met bekering eerst | Geloofsartikelen: “Ontvangen door geloof, voorafgegaan door bekering” |
| Leger des Heils | Door genade door geloof, bewaard door gehoorzaam geloof | Haar doctrines: “Gerechtvaardigd door genade door geloof” |
| Pinkstergemeente (Assemblies of God) | Door genade door geloof, met bekering | Fundamentele Waarheden: “Bekering tot God en geloof in de Heere Jezus Christus” |
| Zevendedagsadventist | Door genade door geloof | adventist.org: “Onze werken verdienen geen verdienste bij Christus” |
| Mennonitisch | Door genade, in een geloof dat Christus volgt | Mennonitische Belijdenis: “Gered door Gods genade, niet door onze eigen verdiensten” |
| Amish | Door geloof dat het leven vernieuwt | Dordtse Belijdenis: “Door welk geloof wij vergeving van zonden verkrijgen” |
| Quaker | Geen uitspraak over geloof alleen | William Penn: “Het Licht van Christus vanbinnen” |
| Verenigde Kerk van Christus | Geen uitspraak over geloof alleen | Geloofsbelijdenis: “Allen die op het evangelie vertrouwen” |
| Discipelen van Christus | Geen uitspraak over geloof alleen | Het Ontwerp: “Door de doop in Christus” |
| Kerken van Christus | Nee; geloof dat gehoorzaamt in de doop | Harding University: “Gehoorzaam geloof dat berouw toont, Christus belijdt en gedoopt wordt” |
| Oneness Pinkstergemeente | Nee; bekering, doop en de Geest | UPCI: “Wij gehoorzamen het evangelie” |
| Katholiek | Nee, zoals Trente het definieerde | Catechismus: “Verleend in de Doop, het sacrament van het geloof” |
| Oosters-Orthodox | Nee; genade en een deelhebben aan Gods leven | Orthodoxe Kerk in Amerika: “Deelname aan de goddelijkheid, theosis genoemd” |
| Koptisch-Orthodox | Nee; geloof met bekering | Paus Shenouda III: “Geen redding zonder bekering” |
| Heiligen der laatste dagen | Nee; geloof en de verordeningen | Geloofsartikelen: “Gehoorzaamheid aan de wetten en verordeningen van het Evangelie” |
| Jehovah’s getuigen | Nee; geloof, een veranderd leven en de doop | jw.org: “Redding kan niet worden verdiend” |
Onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties, plaatst willekeurig twee van de 23 kerken naast elkaar over hoe we gered worden en over 54 andere vragen.

Waar in de Bijbel staat dat we door geloof worden gered?
Paulus komt het dichtst bij de woorden. “Wij concluderen dan dat een mens gerechtvaardigd wordt door geloof zonder de werken van de wet,” vertelt hij aan de Romeinen (Romeinen 3:28), en een hoofdstuk later plaatst hij de arbeider die krijgt wat hem toekomt naast degene die simpelweg vertrouwt: “Nu wordt aan hem die werkt, het loon niet toegerekend uit genade, maar uit schuld. Maar aan hem die niet werkt, maar gelooft in Hem die de goddeloze rechtvaardigt, wordt zijn geloof toegerekend als gerechtigheid” (Romeinen 4:4–5). Aan de Efeziërs schrijft hij: “Want uit genade bent u gered, door het geloof; en dat niet uit uzelf: het is de gave van God: Niet uit werken, opdat niemand zou roemen,” en gaat direct verder: “Want wij zijn zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus tot goede werken” (Efeziërs 2:8–10).
Paulus schrijft echter nooit het woord “alleen”. Doorzoek de Statenvertaling en “geloof alleen” komt er helemaal niet in voor, terwijl “geloof alleen” één keer voorkomt, bij Jakobus, die zegt dat wij gerechtvaardigd worden “niet door geloof alleen” (Jakobus 2:24). Luther wist dit. In zijn Open brief over het vertalen uit 1530 zegt hij dat hij “het woord ‘solum’ (alleen) in Rom. 3 heeft ingevoegd omdat de tekst zelf, en de betekenis van de heilige Paulus, dit dringend noodzakelijk maakten en vereisten,” aangezien, zodra Paulus werken heeft uitgesloten, iedereen die het duidelijk verwoordt “zou moeten zeggen: ‘Geloof alleen rechtvaardigt en niet werken.’”

Spreekt Jakobus Paulus tegen?
Jakobus begint met iemand die honger heeft, een broeder of zuster “naakt en gebrek hebbend aan dagelijks voedsel,” die wordt weggestuurd met “Ga heen in vrede, word warm en verzadigd” en niets anders (Jakobus 2:15–16). Geloof als dat, zegt hij, “als het geen werken heeft, is dood, op zichzelf staand” (2:17). Daarna gaat hij naar Abraham, citeert precies het vers dat Paulus citeerde: “Abraham geloofde God, en het werd hem toegerekend als gerechtigheid: en hij werd de Vriend van God genoemd,” en trekt zijn eigen conclusie: “U ziet dan dat een mens door werken gerechtvaardigd wordt, en niet door geloof alleen” (2:23–24).
Protestanten horen Jakobus het geloof beschrijven dat rechtvaardigt, een geloof dat nooit op zichzelf wordt gevonden. De Westminster Confessie past beide apostelen in één zin: “Geloof, dat aldus Christus en zijn gerechtigheid ontvangt en daarop rust, is het enige instrument van rechtvaardiging: toch is het niet alleen in de gerechtvaardigde persoon, maar gaat het altijd vergezeld van alle andere reddende genaden, en is het geen dood geloof, maar werkt het door de liefde.” Luther zei in zijn voorwoord bij Romeinen uit 1522: “het is net zo onmogelijk om geloof en werken te scheiden als het is om hitte en licht van vuur te scheiden!”
Katholieken horen Jakobus leren dat werken die in genade worden gedaan de rechtvaardige rechtvaardiger maken. Het Concilie van Trente citeert Jakobus 2:24 wanneer het zegt dat de gerechtvaardigden, door “geloof dat samenwerkt met goede werken, toenemen in die gerechtigheid die zij door de genade van Christus hebben ontvangen, en nog verder gerechtvaardigd worden.”
Paulus heeft een eigen uitspraak die vaak naast die van Jakobus wordt geplaatst. Hij zegt tegen de Filippenzen: “werk aan uw eigen zaligheid met vrees en beven,” en in de volgende adem zegt hij wie er aan het werk is: “Want het is God, die in u werkt beide het willen en het werken, naar zijn welbehagen” (Filippenzen 2:12–13). Er is meer over dit gedeelte in Jakobus te vinden in waarom geloof zonder werken dood is.

Welke kerken onderwijzen rechtvaardiging door geloof alleen?
Vier kerkfamilies namen het geloof alleen op in hun stichtingsbelijdenissen, en elk van hen zegt in de volgende adem dat goede werken zullen volgen. De Lutherse Augsburgse Confessie, gepresenteerd in 1530, leert dat wij “om Christus’ wil om niet gerechtvaardigd worden door het geloof,” en voegt eraan toe dat “dit geloof verplicht is goede vruchten voort te brengen.” Anglicanen en Episcopalen belijden in het elfde van de Negenendertig Artikelen, bevestigd in 1571, “dat wij alleen door het geloof gerechtvaardigd worden, is een zeer heilzame leer, en vol van troost.” Methodisten houden dat artikel bijna woord voor woord aan, en zeggen in het negende van hun Geloofsartikelen “dat wij alleen door het geloof gerechtvaardigd worden, is een zeer heilzame leer, en vol van troost.” Presbyteriaanse en Gereformeerde kerken belijden in de Westminster Confessie dat God rechtvaardigt “niet om iets dat in hen gewerkt is, of door hen gedaan is, maar alleen om Christus’ wil.”
Baptisten en evangelischen onderwijzen dezelfde redding, vaak in andere bewoordingen. De Baptist Faith and Message (2000) noemt rechtvaardiging “Gods genadige en volledige vrijspraak op basis van de principes van Zijn gerechtigheid voor alle zondaars die berouw hebben en in Christus geloven,” en het artikel over redding plaatst nooit het woord “alleen” naast geloof. Niet-confessionele en evangelische kerken hebben geen enkel geloofsbelijdenis, dus citeren we één evangelische verklaring die velen zouden herkennen, de Basis of Faith van de Evangelical Alliance in Groot-Brittannië, die belijdt: “De rechtvaardiging van zondaars uitsluitend door de genade van God door het geloof in Christus.”
De heiligings- en Pinksterkerken onderwijzen ook redding door genade door geloof, maar zij noemen berouw erbij, en meestal als eerste. De doctrines van het Leger des Heils vatten het samen in één regel: “berouw tegenover God, geloof in onze Heer Jezus Christus, en wedergeboorte door de Heilige Geest, zijn noodzakelijk voor redding.” De Geloofsartikelen van de Kerk van de Nazarener zeggen dat rechtvaardiging, wedergeboorte en aanneming “ontvangen worden door geloof, voorafgegaan door berouw.” De Assemblies of God houdt dezelfde volgorde aan in haar Statement of Fundamental Truths: “Redding wordt ontvangen door berouw tegenover God en geloof in de Heer Jezus Christus.” Het Leger des Heils vervolgt met te zeggen “dat wij gerechtvaardigd worden door genade door het geloof in onze Heer Jezus Christus,” en dat “voortduring in een staat van redding afhangt van voortdurend gehoorzaam geloof in Christus,” wat het punt is waar de discussie over eens gered, altijd gered begint.
Zevendedagsadventisten vertellen de volgorde van zaken in één zin van hun Fundamentele Geloofspunten: “Geleid door de Heilige Geest voelen wij onze behoefte, erkennen wij onze zondigheid, hebben wij berouw van onze overtredingen, en oefenen wij geloof in Jezus als Redder en Heer, Plaatsvervanger en Voorbeeld.” Dat reddende geloof, zo gaat de overtuiging verder, “is de gave van Gods genade,” en de pagina van de kerk hierover voegt toe: “Onze werken verdienen ons geen verdienste bij Christus.”
Mennonieten en de Amish spreken van een geloof dat achter Christus aan wandelt. De Mennonite Confession of Faith zegt: “Wij worden gered door Gods genade, niet door onze eigen verdiensten,” en rekent tot onze antwoorden op die genade “het tonen van de gehoorzaamheid van het geloof in woord en daad.” Voor de Amish citeert onze tool de Dordrechtse Confessie, aangenomen door Nederlandse Mennonieten in 1632, die zegt dat wij door het geloof in Jezus Christus “vergeving van zonden verkrijgen, geheiligd, gerechtvaardigd en kinderen van God gemaakt worden.”
Quakers, de United Church of Christ en de Disciples of Christ hebben de vraag nooit in de termen van de Reformatie geformuleerd, en geen van hen heeft een verklaring over geloof alleen. Friends houden vol dat hun geloof, in de woorden van Arthur Eddington die de Britain Yearly Meeting in Quaker faith & practice bewaart, “niet belichaamd is in enige geloofsbelijdenis of formule,” en zij spreken in plaats daarvan van het Licht van Christus binnenin, dat, zo schreef William Penn, “allen die er acht op slaan uit de duisternis leidt naar Gods wonderbaarlijke licht.” De eigen pagina van de United Church of Christ noemt haar Geloofsverklaring een “getuigenis,” en de verklaring zegt dat “God aan allen die op het evangelie vertrouwen vergeving van zonden en volheid van genade belooft.” De Disciples of Christ komen het dichtst in de buurt in de Preambule van hun Design: “Door de doop in Christus treden wij in een nieuw leven en worden wij één gemaakt met het hele volk van God.”

Waarom verwerpt de Katholieke Kerk geloof alleen?
De Katholieke Kerk is het ermee eens dat geloof het beginpunt van rechtvaardiging is, en dat niemand het verdient. Het Concilie van Trente zegt in zijn decreet van 13 januari 1547 dat wij door het geloof gerechtvaardigd worden “omdat het geloof het begin is van de menselijke redding, het fundament en de wortel van alle Rechtvaardiging,” en dat niets vóór de rechtvaardiging, “of het nu geloof of werken zijn,” het verdient. Wat Trente niet zou accepteren was een geloof dat op zichzelf staat: “Want het geloof, tenzij hoop en naastenliefde eraan worden toegevoegd, verenigt de mens noch volmaakt met Christus, noch maakt het hem tot een levend lid van Zijn lichaam.” Dus veroordeelt het negende canon iedereen die zegt “dat de goddeloze alleen door het geloof gerechtvaardigd wordt; in die zin dat er niets anders vereist is om mee te werken aan het verkrijgen van de genade van Rechtvaardiging.” De tweede helft van dat canon vertelt ons welk “geloof alleen” Trente in gedachten had. Het hele decreet staat in onze Concilie van Trente, Sessie VI.
De Catechismus van de Katholieke Kerk leert dat “Rechtvaardiging wordt verleend in de Doop, het sacrament van het geloof,” en dat God “ons innerlijk rechtvaardig maakt door de kracht van zijn barmhartigheid.” Het is voorzichtig met de volgorde van zaken. “Niemand kan de initiële genade van vergeving en rechtvaardiging verdienen, aan het begin van de bekering,” zegt het, en pas daarna, bewogen door de Geest en door naastenliefde, “kunnen wij dan voor onszelf en voor anderen de genaden verdienen die nodig zijn voor onze heiliging.” Lutheranen zouden de eerste van die zinnen met katholieken zeggen. De tweede is waar ze uiteengaan.

Bereikten katholieken en lutheranen in 1999 overeenstemming over rechtvaardiging?
Ze waren het eens over de kern. Op 31 oktober 1999 ondertekenden de Lutherse Wereldfederatie en de Katholieke Kerk in Augsburg de Gemeenschappelijke Verklaring over de Rechtvaardigingsleer, en het draait om één zin die beiden konden zeggen: “Samen belijden wij: Door genade alleen, in geloof in Christus’ reddende werk en niet vanwege enige verdienste van onze kant, worden wij door God aanvaard en ontvangen wij de Heilige Geest, die onze harten vernieuwt terwijl hij ons uitrust en roept tot goede werken.” De Verklaring laat Lutheranen hun eigen woorden behouden, “God rechtvaardigt zondaars door het geloof alleen (sola fide),” en stelt vast dat “De leer van de Lutherse kerken gepresenteerd in deze Verklaring niet onder de veroordelingen van het Concilie van Trente valt.” De twee verschillen nog steeds van mening over goede werken, waarvan katholieken stellen dat ze “bijdragen aan groei in genade” en Lutheranen ze zien “als de vruchten en tekenen van rechtvaardiging en niet als iemands eigen verdiensten.”
De Wereldmethodistenraad sloot zich op 23 juli 2006 in Seoel aan bij de Verklaring en verklaarde dat het gemeenschappelijke begrip van rechtvaardiging dat het uiteenzet “overeenkomt met de methodistische leer.” In april 2016 zei de Anglican Consultative Council tijdens haar bijeenkomst in Lusaka dat zij “de inhoud van de Gemeenschappelijke Verklaring over de Rechtvaardigingsleer verwelkomt en bevestigt.” En in juli 2017 verbond de Wereldgemeenschap van Gereformeerde Kerken, die meer dan 225 protestantse kerken groepeert, zich ermee in Wittenberg.
Onder Amerikaanse Lutheranen behoort de Evangelical Lutheran Church in America tot de Lutherse Wereldfederatie, en een gids uit 2018 van de Lutheran Church–Missouri Synod rekent haar tot de Lutheranen die “ervan overtuigd zijn dat de JDDJ het meningsverschil over de rechtvaardigingsleer tussen rooms-katholieken en lutheranen heeft opgelost.” De Missouri Synod is niet overtuigd, en toen de Verklaring werd ondertekend, plaatste haar president, Alvin Barry, advertenties in kranten om dat te zeggen. Dezelfde gids zegt dat de Synod “handhaaft dat de rooms-katholieke leer over rechtvaardiging nog steeds in strijd is met de bijbelse leer en dat daarom de verdeeldheid van de tijd van de Reformatie nog steeds noodzakelijk is omwille van het Evangelie.”

Wat onderwijzen orthodoxe en koptische christenen?
De Oosters-orthodoxen spreken van redding als een leven dat gedeeld wordt met God. De Orthodox Church in America leert in The Orthodox Faith dat wij in staat werden gesteld om een “deelgenoot van de goddelijke natuur” te zijn (2 Petrus 1:4), en dat “deze deelname aan de goddelijkheid, theosis genoemd (wat letterlijk vergoddelijking betekent) in de orthodoxe theologie,” is wat de hemelvaart van Christus “voor de mensheid heeft vervuld.” Pater John Breck, die het Nieuwe Testament doceerde aan het St. Vladimir’s Seminary, schreef dat “wij, als orthodoxe christenen, net zo duidelijk en ondubbelzinnig als bijvoorbeeld elke lutheraan bevestigen dat ‘redding door genade is’ en niet door onze werken,” en vervolgens: “Orthodoxie erkent echter wel het belang van onze ‘samenwerking’ met God, wat wij ‘synergie’ noemen.”
De Koptisch-Orthodoxe Kerk stelt berouw centraal. Haar paus Shenouda III schreef dat “Velen van onze protestantse broeders proberen berouw te scheiden van het onderwerp redding,” en antwoordde namens zijn kerk: “Wij ontkennen niet dat redding voltooid wordt door het Bloed van Christus. Maar er is geen redding zonder berouw.”

Welke kerken verbinden redding aan de doop en gehoorzaamheid?
Toen de menigte in Jeruzalem vroeg: “Mannen broeders, wat zullen wij doen?” vertelde Petrus hen: “Bekeert u, en een ieder van u worde gedoopt in de naam van Jezus Christus tot vergeving van de zonden, en gij zult de gave van de Heilige Geest ontvangen” (Handelingen 2:37–38). De Churches of Christ nemen dat antwoord als de vorm van reddend geloof, en Harding University, een van hun scholen, zegt: “Wij verdienen die genade niet en werken er niet voor, maar ontvangen haar door gehoorzaam geloof dat berouw heeft, Christus belijdt en in Hem gedoopt wordt.” Oneness-pinkstergelovigen van de United Pentecostal Church International leren dat “Redding komt door genade door geloof,” en dat “Wij het evangelie gehoorzamen” door berouw, “waterdoop in de naam van Jezus Christus,” en “de doop met de Heilige Geest met het initiële teken van spreken in tongen.”
Degenen die vasthouden aan geloof alleen antwoorden met de gevangenbewaarder in Filippi, die vroeg: “Heren, wat moet ik doen om zalig te worden?” en te horen kreeg: “Geloof in de Heere Jezus Christus, en gij zult zalig worden, gij en uw huis” (Handelingen 16:30–31). Shenouda wijst op wat er datzelfde uur gebeurde, toen de gevangenbewaarder “werd gedoopt, hij en al de zijnen, terstond” (Handelingen 16:33), en zegt: “wij moeten niet slechts één vers voor ons plaatsen en alle andere verzen vergeten die met hetzelfde onderwerp verbonden zijn.”
Nog twee kerken verbinden geloof aan berouw en doop, zoals Petrus deed, hoewel elk zijn antwoord op zijn eigen manier leest. Heiligen der Laatste Dagen geloven, in de woorden van hun Geloofsartikelen, “dat door de Verzoening van Christus de gehele mensheid gered kan worden, door gehoorzaamheid aan de wetten en verordeningen van het Evangelie,” waarvan de eerste geloof, berouw, doop en de gave van de Heilige Geest zijn, en hun Boek van Mormon zegt: “want wij weten dat wij door genade gered worden, na alles wat wij kunnen doen” (2 Nephi 25:23). Jehova’s getuigen leren op jw.org dat “mensen niet alleen geloof in Jezus moeten oefenen, maar ook hun levensloop moeten veranderen en zich moeten laten dopen,” en in dezelfde adem: “Echter, redding kan niet verdiend worden—het komt door ‘de onverdiende goedheid van God.’”

Waar komen de kerken samen?
Ga terug over de kerken die nee zeggen tegen geloof alleen, en bijna elk van hen zegt ook, in eigen woorden, dat niemand Gods genade verdient. En wanneer ze zeggen hoe reddend geloof eruitziet, grijpen de Westminster Confessie, het Concilie van Trente en de Wereldmethodistenraad allemaal naar dezelfde paar woorden van Paulus, een geloof “dat door de liefde werkt” (Galaten 5:6). Wat ons nog steeds verdeelt is hoe geloof en liefde en werken bij elkaar horen in degene die gered is. Abraham had geen van onze woorden daarvoor. God zei hem om omhoog te kijken en de sterren te tellen, en, zoals Genesis zegt: “hij geloofde in de Heere; en Hij rekende het hem tot gerechtigheid.”

Gerelateerde artikelen
- Vergelijk christelijke denominaties: wat 23 kerken leren over 55 vragen
- Protestants versus katholiek: hoe hun overtuigingen en aanbidding verschillen
- Wat geloven lutheranen? Genade, de doop en het Heilig Avondmaal
- Luthers vs. Oosters-orthodox: Schrift, redding en Avondmaal
- Church of Christ versus Baptist: Doop, muziek en redding
- 21 Bijbelverzen over rechtvaardiging

Een reactie plaatsen