Luthers versus Oosters-orthodox: Schrift, verlossing en communie vergeleken

Denominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen in deze reeks

Luthersen en oosters-orthodoxe christenen delen veel van het oude geloof, en zij verschillen van mening over gezag en verlossing. Beiden zeggen de geloofsbelijdenis van Nicea, dopen zuigelingen en geloven dat het lichaam en bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn in de communie. Luthersen staan op de Schrift alleen en rechtvaardiging door het geloof. De orthodoxen lezen de Schrift binnen de Heilige Traditie en spreken over verlossing als vereniging met God.

Onderwerp	Luthers	Oosters-Orthodox
Oorsprong	De Reformatie in Duitsland; Augsburgse Confessie, 1530	De apostolische kerken van het Oosten; gescheiden van Rome sinds 1054
size	Meer dan 78 miljoen in kerken van de Lutherse Wereldfederatie	Meer dan 200 miljoen (Pew, 2017)
Hoogste gezag	Alleen de Schrift, beleden in het Concordiënboek	De Schrift, in de eerste plaats binnen de Heilige Traditie
De Heilige Geest in de geloofsbelijdenis	Voortkomend “van de Vader en de Zoon”	Voortkomend van de Vader; “en de Zoon” verworpen
Redding	Gerechtvaardigd door genade door geloof, om Christus' wil	Theosis: door genade delen in Gods leven
Sacramenten	Doop, het Heilig Avondmaal, Absolutie; het aantal blijft open	Meestal zeven heilige mysteriën
Communie	Lichaam en bloed werkelijk aanwezig; ELCA open, LCMS gesloten	Brood en wijn worden Christus' Lichaam en Bloed; alleen Orthodox
Heiligen en iconen	Geëerd als voorbeelden, niet aangeroepen	Iconen vereerd; heiligen gevraagd om te bidden
Maria	Moeder van God, die maagd bleef	Theotokos (God-drager), altijd maagd
Geestelijkheid	Pastors mogen trouwen; ELCA wijdt vrouwen in, LCMS niet	Alleen mannen; getrouwde priesters, ongetrouwde bisschoppen
confession	Private absolutie, beschouwd als een sacrament	Boetedoening, een van de heilige mysteries

Waarin deze twee kerken verschillen

Elk antwoord is geciteerd uit de eigen documenten van de kerk of uit een van onze artikelen.

Schepping

Luthers

Wij leren dat God hemel en aarde geschapen heeft, en wel op de wijze en in de tijdsruimte die in de Heilige Schrift is opgetekend, vooral in Gen. 1 en 2, namelijk door zijn almachtig scheppend woord, en in zes dagen.

Vertaald uit Brief Statement of the Doctrinal Position of the Missouri Synod (Korte verklaring van het leerstellig standpunt van de Missouri-synode) (1932), 5, ‘Over de schepping’

Oosters-orthodox

Het belangrijkste leerstellige punt over de schepping is dat God alleen ongeschapen en eeuwig bestaand is. Alles wat naast God bestaat, werd door Hem geschapen. God heeft echter niet alles afzonderlijk en in één keer geschapen, om het zo te zeggen.

Vertaald uit Orthodoxe Kerk in Amerika, Het orthodoxe geloof, deel 1: De schepping

Oorsprong van de Geest

Luthers

En ik geloof in de Heilige Geest, de Heer en Levendmaker, die uitgaat van de Vader en de Zoon; die met de Vader en de Zoon tezamen wordt aanbeden en verheerlijkt; die gesproken heeft door de profeten.

Vertaald uit De Geloofsbelijdenis van Nicea, zoals afgedrukt in het Concordieboek

Oosters-orthodox

De orthodoxe leer belijdt dat God de Vader de eeuwige oorsprong en bron van de Geest is, zoals Hij de bron van de Zoon is.

Vertaald uit Het orthodoxe geloof (OCA), deel I, De geloofsbelijdenis: de Heilige Geest

Zaligheid

Luthers

Ook leren zij dat mensen voor God niet gerechtvaardigd kunnen worden door hun eigen kracht, verdiensten of werken, maar om niet gerechtvaardigd worden om Christus’ wil, door het geloof, wanneer zij geloven dat zij in genade worden aangenomen en dat hun zonden om Christus’ wil vergeven zijn, die door zijn dood voldoening heeft gedaan voor onze zonden.

Vertaald uit Confessio Augustana, Artikel IV (Over de rechtvaardigmaking)

Oosters-orthodox

De mens werd geschapen met de mogelijkheid ‘deelgenoot van de goddelijke natuur’ te worden, om de apostel Petrus nog eens aan te halen (2 Petr 1:4). Het is deze deelname aan de goddelijkheid, in de orthodoxe theologie theosis (wat letterlijk vergoddelijking betekent) genoemd, die de hemelvaart van Christus voor de mensheid heeft vervuld.

Vertaald uit Het orthodoxe geloof (OCA), deel I, De geloofsbelijdenis: de hemelvaart

Gods verkiezing

Luthers

De voorbeschikking of eeuwige verkiezing van God strekt zich echter alleen uit over de godvrezende, geliefde kinderen van God, en is een oorzaak van hun zaligheid, die Hij ook bewerkt, en Hij beschikt ook wat daartoe behoort.

Vertaald uit Concordieformule, Epitome, Artikel XI (De uitverkiezing), 4

Oosters-orthodox

Als sommige mensen de gave van het leven in gemeenschap met God weigeren, kan de Heer die weigering slechts eerbiedigen en de vrijheid van zijn schepselen respecteren, die Hij zelf heeft gegeven en niet zal terugnemen.

Vertaald uit Orthodoxe Kerk in Amerika, Het orthodoxe geloof, deel 1: Het oordeel

Wie ter tafel gaat

Luthers

Leden in goede staat van de LCMS en haar zusterkerken mogen deelnemen aan het Avondmaal in gemeenten van de LCMS. Deze praktijk, die wisselend wordt aangeduid als nauwe, gesloten of besloten Communie, staat tegenover de open Communie, waarbij iedereen die dat wenst mag deelnemen, ongeacht geloofsbelijdenis of lidmaatschap.

Vertaald uit LCMS, Wat wij geloven, Veelgestelde vragen (lcms.org)

Oosters-orthodox

De eucharistie wordt altijd gegeven aan alle leden van de Kerk, ook aan zuigelingen die gedoopt en gevormd zijn. Zij wordt altijd in beide gedaanten gegeven—brood en wijn.

Vertaald uit Het orthodoxe geloof (OCA), deel II, De sacramenten: de heilige eucharistie

Sacramenten

Luthers

Daarom zijn de Doop, het Heilig Avondmaal en de Absolutie, die het Sacrament van de Boete is, waarlijk Sacramenten. Want deze riten hebben Gods gebod en de belofte van genade, die aan het Nieuwe Testament eigen is.

Vertaald uit Apologie van de Confessio Augustana, Artikel XIII (Over het aantal en het gebruik van de sacramenten)

Oosters-orthodox

De sacramenten in de Orthodoxe Kerk worden officieel de ‘heilige mysteriën’ genoemd. Gewoonlijk worden zeven sacramenten geteld: doop, myronzalving (of vormsel), heilige eucharistie, boete, huwelijk, wijding en de ziekenzalving.

Vertaald uit Het orthodoxe geloof (OCA), deel II, De sacramenten

Kerkbestuur

Luthers

Elke synode kiest een bisschop om toezicht te houden op haar ambt en bestuur. Samen met de voorzittende bisschop en de secretaris van de ELCA vormen deze 65 bisschoppen de Conferentie van Bisschoppen, die leiding, raad en visie biedt aan de gehele kerk.

Vertaald uit ELCA, Kerkstructuur: synoden (de LCMS wordt geleid door een gekozen president)

Oosters-orthodox

De Orthodoxe Kerk als geheel is de eenheid van wat plaatselijke autocefale of autonome kerken worden genoemd. Deze woorden betekenen eenvoudigweg dat deze kerken zichzelf besturen, hun eigen bisschoppen kiezen en hun eigen leven inrichten.

Vertaald uit OCA, Vragen en antwoorden: Hoe is de Orthodoxe Kerk georganiseerd

Heiligen aanroepen

Luthers

Maar de Schrift leert de aanroeping van heiligen niet of het vragen van hulp aan heiligen, aangezien zij ons de ene Christus voorhoudt als de Middelaar, Verzoening, Hogepriester en Voorspraak.

Vertaald uit Confessio Augustana, Artikel XXI (Over de vereering van de heiligen)

Oosters-orthodox

In de Kerk bidden wij ook tot de heiligen—niet op dezelfde wijze als wij tot de Personen van de Heilige Drie-eenheid bidden, maar als onze helpers, voorbidders en medeleden van de Kerk die reeds met God verheerlijkt zijn in zijn goddelijke tegenwoordigheid.

Vertaald uit Het orthodoxe geloof (OCA), deel II, De dagelijkse gebedscycli: het gebed

Bekijk alle 55 antwoorden van deze twee kerken

Zij zijn nog niet in communie met elkaar, dus een lutheraan die een orthodoxe goddelijke liturgie bijwoont, komt niet naar voren om de communie te ontvangen. Toch zijn de twee al heel lang in gesprek. Lutherse theologen in Tübingen schreven in de jaren 1570 aan de patriarch van Constantinopel, en sinds 1981 vindt er een internationale dialoog plaats tussen de orthodoxe kerken en de Lutherse Wereldbond. In 2024 suggereerde die dialoog om de geloofsbelijdenis uit te spreken zonder de zinsnede die het Oosten en het Westen al eeuwenlang verdeelt. De geloofsbelijdenis die beide kerken al op zondag uitspreken, is dus ook de plek waar zij hopen op een dag elk woord samen te kunnen zeggen.

Met “luthers” worden hier de kerken bedoeld die de Augsburgse Confessie van 1530 en de andere belijdenisgeschriften in het Concordiaboek van 1580 handhaven, waaronder de Apologie (een verdediging van de Augsburgse Confessie), de Schmalkaldische Artikelen en de Concordieformule, die hieronder allemaal worden geciteerd. De lidkerken van de Wereldfederatie van Lutherse Kerken tellen meer dan 78 miljoen mensen in 99 landen. In de Verenigde Staten verschillen de Evangelical Lutheran Church in America (ELCA) en de Lutheran Church–Missouri Synod (LCMS) op verschillende van de onderstaande punten. De LCMS stemde in 1956 tegen toetreding tot de federatie, en de Lutherse synodes zijn niet één kerk.

“Orthodox” verwijst naar de oosters-orthodoxe kerken. Pew telde in 2017 bijna 260 miljoen orthodoxe christenen, waarvan meer dan 100 miljoen in Rusland. Ongeveer 80 procent behoort tot de oosters-orthodoxe kerken; de rest behoort tot de oriëntaals-orthodoxe kerken van Ethiopië, Egypte, Armenië en elders, die in deze vergelijking niet worden behandeld. In Noord-Amerika omvatten de oosters-orthodoxen de Orthodox Church in America (OCA).

Om te zien wat Lutheranen leren naast wat Orthodoxe christenen leren over 55 vragen, opent u onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties.

Er is veel gemeenschappelijk. Beiden aanvaarden de leer van het Concilie van Nicea over de Drie-eenheid; de Augsburgse Confessie begint met het “waar en zonder enige twijfel te geloven” te noemen. Beiden dopen kinderen. De Augsburgse Confessie leert “dat kinderen gedoopt moeten worden”, en bij een orthodoxe doop spreekt de peetouder de geloofsbelijdenis uit namens het kind en ontvangt het kind uit het water.

Beiden aanbidden in een liturgie. Toen tegenstanders de lutheranen ervan beschuldigden de mis te hebben afgeschaft, antwoordde de Augsburgse Confessie dat “de mis bij ons behouden is en met de hoogste eerbied gevierd wordt”. Beiden houden vast aan de biecht bij een pastor: lutheranen leren “dat de private absolutie in de kerken behouden moet blijven”, en de orthodoxen rekenen boetedoening tot hun heilige mysteries. Beiden hebben getrouwde geestelijken, hoewel een orthodoxe priester moet trouwen voordat hij wordt gewijd. En beiden noemen Maria de Moeder van God.

De Missouri Synod stelt het eerste verschil duidelijk: “In tegenstelling tot de rooms-katholieke en orthodoxe kerken, houdt de LCMS vast aan de Schrift alleen als de uiteindelijke leerstellige autoriteit voor de christen.” Haar gemeenten beschouwen de belijdenisgeschriften van het Concordiaboek als “een correcte interpretatie en presentatie van de bijbelse leer”.

De orthodoxen stellen de Schrift niet tegenover de Traditie. Het handboek van de OCA zegt dat “de evangeliën en de andere geschriften van de apostolische kerk het hart van de christelijke traditie vormen”. Binnen die Traditie, zo staat er, “neemt de Bijbel de eerste plaats in”, gevolgd door de liturgie, de concilies, de kerkvaders, de levens van de heiligen, de canons en de kerkelijke kunst. Dit was het punt dat de eerste luthers-orthodoxe uitwisseling beëindigde. Volgens de OCA “liep de dialoog uit de zestiende eeuw hoofdzakelijk vast op de kwestie van de rol van de kerkvaders bij de juiste interpretatie van de Heilige Schrift”.

Voor lutheranen is rechtvaardiging het middelpunt. De Augsburgse Confessie leert dat mensen “niet door eigen kracht, verdiensten of werken voor God gerechtvaardigd kunnen worden, maar om Christus' wil uit genade gerechtvaardigd worden door het geloof”. Ze horen dit bij Paulus: “Want door genade bent u behouden, door het geloof. En dat niet uit u, het is de gave van God, niet uit werken, opdat niemand roemt” (Efeziërs 2:8–9). Goede werken volgen, omdat “dit geloof goede vruchten moet voortbrengen”, maar niemand mag “op die werken vertrouwen om rechtvaardiging voor God te verdienen”.

De orthodoxen beschrijven verlossing vaker als theosis, of vergoddelijking: door genade delen in het leven van God. Ze ontlenen de taal aan 2 Petrus 1:4, waarin gelovigen wordt beloofd dat zij “deelgenoten kunnen worden aan de goddelijke natuur”, en aan de heilige Athanasius, die over Christus schreef: “Hij werd mens opdat wij goden zouden worden.” Het handboek van de OCA noemt de “vergoddelijking” van de mens door de genade van God, “de zogenaamde theosis”, de essentie van het christendom, samen met “het verwerven van de Heilige Geest”. Pater John Breck, schrijvend voor de OCA, beschrijft vergoddelijking als “een werkelijke en eeuwige deelname aan het Leven van de Heilige Drie-eenheid”. Hij is het met protestanten eens dat niemand daar alleen komt: “Wij kunnen nooit heiligheid bereiken, nooit heiligheid verwerven, door onze eigen daden of verdiensten.”

Beide verslagen noemen verlossing Gods geschenk in Christus. Ze beginnen op verschillende plaatsen. Lutheranen beginnen bij Gods oordeel van vergeving, ontvangen door het geloof alleen. De orthodoxen beginnen bij een levenslange transformatie waarin de gelovige steeds vollediger, door genade, deelt in het leven van God.

Lutheranen bidden de geloofsbelijdenis van Nicea zoals de westerse kerken die hebben ontvangen. Het Concordiaboek belijdt de Heilige Geest “die van de Vader en de Zoon uitgaat”. De orthodoxen zeggen alleen “van de Vader”, volgens Jezus' woorden over “de Geest van de waarheid, die van de Vader uitgaat” (Johannes 15:26). De OCA noemt de toegevoegde zinsnede, Filioque in het Latijn, “een leerstellige toevoeging die onaanvaardbaar is voor de orthodoxie, aangezien deze zowel onbijbels is als inconsistent met de orthodoxe visie op God”.

Dezelfde zinsnede staat tussen de orthodoxen en Rome in, en daarom komt het naar voren in elke vergelijking van katholieken en orthodoxen ook. De lutheranen behielden de westerse bewoordingen, en toen patriarch Jeremias II hen in 1576 antwoordde, bekritiseerde hij dit.

In mei 2024 nam de gezamenlijke commissie van de Wereldfederatie van Lutherse Kerken en de orthodoxe kerken tijdens een bijeenkomst in Caïro een gemeenschappelijke verklaring over de zinsnede aan. Beide partijen “stellen voor dat de vertaling van het Griekse origineel (zonder de Filioque) wordt gebruikt”, in de hoop dat dit ons “in staat zal stellen om samen het geloof van de oecumenische concilies van Nicea (325) en Constantinopel (381) te belijden”. Het is een suggestie, geen regel, en het kwam voort uit de dialoog van de federatie, waar de LCMS geen deel van uitmaakt.

Beide kerken geloven dat Christus werkelijk aanwezig is in het sacrament. De Augsburgse Confessie leert “dat het Lichaam en Bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn en worden uitgedeeld aan degenen die het Avondmaal van de Heer eten”. De orthodoxen zeggen dat het brood en de wijn Christus' Lichaam en Bloed worden, en ze weigeren uit te leggen hoe. Het handboek van de OCA betreurt dat verklaringen uit het verleden “vaak te rationalistisch werden en te nauw verbonden raakten met bepaalde menselijke filosofieën”.

Wie mag ontvangen is het scherpere verschil. De OCA is direct: “Orthodox christendom staat haar gelovigen niet toe de Heilige Communie te ontvangen in niet-orthodoxe gemeenschappen, of het nu rooms-katholieken, protestanten of wie dan ook zijn.” De reden die zij geeft is dat “de Eucharistie het resultaat is van eenheid, niet het middel waarmee eenheid wordt bereikt.” Een lutheraan die een orthodoxe liturgie bezoekt, komt daarom niet naar voren voor de Communie. Binnen de Orthodoxe Kerk wordt de Communie gegeven aan elk gedoopt lid, inclusief zuigelingen, vanaf de dag van hun doop en chrisma.

Lutheranen zijn het hier onderling niet over eens. De ELCA beoefent wat zij eucharistische gastvrijheid noemt: “Alle gedoopte personen zijn welkom bij de Communie wanneer zij de gemeenten van deze kerk bezoeken.” Zij vraagt haar gemeenten ook “gevoelig te zijn voor de eucharistische praktijken van de kerken waaruit bezoekers kunnen komen,” en vertelt haar eigen leden die andere kerken bezoeken om “de praktijken van de gastgemeente te respecteren.” De LCMS beoefent gesloten communie: “Leden met een goede reputatie van de LCMS en haar zusterkerken mogen ter communie gaan in LCMS-gemeenten,” en haar predikanten mogen “discretie uitoefenen in speciale gevallen of noodsituaties.” Dus een orthodox christen bij een ELCA-dienst wordt uitgenodigd door de ELCA, en door zijn eigen kerk gevraagd om niet te ontvangen.

De Apologie van de Augsburgse Confessie noemt drie riten die Gods bevel en belofte dragen: “De Doop, het Avondmaal en de Absolutie, wat het Sacrament van de Boete is, zijn werkelijk Sacramenten.” Zij dringt niet aan op het aantal. Verschillende tellingen, zegt zij, zijn “van geen enkel belang” zolang wat de Schrift overlevert wordt bewaard, en zij is “niet onwillig om wijding een sacrament te noemen” wanneer wijding de bediening van het Woord betekent.

De orthodoxen noemen de sacramenten de heilige mysteries. “Meestal worden zeven sacramenten geteld,” schrijft de OCA: doop, chrisma, eucharistie, boete, huwelijk, wijding en de zalving van de zieken. Zij voegt eraan toe dat het tellen ervan “in de Orthodoxe Kerk werd overgenomen van de rooms-katholieken” en dat de oudere praktijk alles in het leven van de Kerk als sacramenteel ziet. Chrisma, de zalving die de gave van de Heilige Geest geeft, volgt op de doop in dezelfde dienst.

Het Tweede Concilie van Nicaea in 787 verdedigde afbeeldingen van Christus, van Maria, van de engelen en van de heiligen, en droeg de gelovigen op om hen “het eerbetoon van groet en respectvolle verering” te geven. Het concilie trok een grens: dit is niet de aanbidding “die alleen rechtmatig aan de goddelijke natuur wordt betaald.” De heiligen vragen om te bidden is onderdeel van het gewone orthodoxe leven. Pater Thomas Hopko, een theoloog van de OCA, noemde het “kenmerkend voor de oosters-orthodoxe eredienst, zowel liturgisch als persoonlijk,” en gaf voorbeelden zoals “Allerheiligste Theotokos, bid voor ons zondaars.”

Lutheranen eren de heiligen op een andere manier. De Augsburgse Confessie zegt dat “de nagedachtenis van heiligen voor ons kan worden geplaatst, opdat wij hun geloof en goede werken mogen volgen,” maar dat “de Schrift niet leert om heiligen aan te roepen of hulp van heiligen te vragen, aangezien zij ons de ene Christus als de Middelaar voorhoudt.” De Apologie erkent dat de heiligen in de hemel “voor de Kerk in het algemeen bidden,” zoals zij dat op aarde deden. Zij vindt geen bevel, belofte of voorbeeld in de Schrift om hen aan te roepen, dus doen lutheranen dat niet.

Wat betreft Maria staan de twee dicht bij elkaar. De lutherse Concordieformule zegt “zij is werkelijk de moeder van God, en bleef niettemin een maagd,” en de Apologie noemt haar “zeer waardig voor de meest ruime eer.” Het Tweede Concilie van Nicaea belijdt haar “werkelijk en waarachtig als de God-drager” en noemt haar “Maria de altijd-maagd.” Het verschil is gebed. De Apologie erkent dat Maria voor de Kerk bidt, maar de lutherse belijdenisgeschriften roepen haar niet aan en waarschuwen tegen haar “gelijkstellen aan Christus,” terwijl de orthodoxen om haar voorspraak vragen.

Lutherse predikanten mogen trouwen; de Augsburgse Confessie verdedigde het huwelijk van priesters in 1530. Over wie gewijd mag worden, lopen de lutherse lichamen uiteen. De ELCA wijdt vrouwen, en de LCMS noemt “een uitsluitend mannelijk pastoraal ambt” onder de zaken waarin zij verschilt van de ELCA.

In de Orthodoxe Kerk “kan een getrouwde man tot het priesterschap worden gewijd,” legt de OCA uit, maar het huwelijk moet het eerste zijn voor zowel man als vrouw, en een man die ongehuwd is gewijd, mag daarna niet trouwen. Bisschoppen zijn anders: “Sinds de zesde eeuw is het de regel in de Orthodoxe Kerk dat de bisschoppen ongehuwde mannen of weduwnaars zijn,” en zij zijn meestal monniken. De orthodoxen wijden alleen mannen tot het priesterschap. Een inter-orthodox overleg op Rhodos in 1988 verklaarde dat het wijden van vrouwen een schending van het apostolisch geloof en de orde van de Kerk zou zijn, terwijl het aanbeval dat de orde van diaconessen zou worden hersteld.

Orthodoxe christenen bidden voor de overledenen vanaf het moment van overlijden. Herdenkingsdiensten, vaak de Panikhida genoemd, worden gehouden voor de begrafenis en op de derde, negende en veertigste dag na een overlijden, en op elk ander moment dat een familie daarom vraagt.

De lutherse belijdenisgeschriften verwerpen het vagevuur en noemen het in de Smalkaldische Artikelen “niets anders dan een spook van de duivel,” omdat alleen Christus zielen bevrijdt. Zij verbieden gebed voor de doden niet. De Apologie zegt dat “de ouden spreken over gebed voor de doden, wat wij niet verbieden.” Zij kiest ook de kant van Epiphanius, een oude kerkschrijver, tegen Aerius, een leraar die in de vroege Kerk werd veroordeeld, die stelde “dat gebeden voor de doden nutteloos zijn”: “Wij zijn ook niet voor Aerius.”

Het eerste echte gesprek tussen de twee kerken vond plaats van ongeveer 1575 tot 1581. Lutherse theologen aan de Universiteit van Tübingen stuurden patriarch Jeremias II een Griekse vertaling van de Augsburgse Confessie, hopend op een bondgenoot tegen het pausdom. Het antwoord was nee. Het antwoord van de patriarch van 15 mei 1576, voor hem geschreven door Theodosios Zygomalas, een functionaris van het patriarchaat, gaf het eerste officiële oordeel van de Griekse Kerk over het lutheranisme. De New Schaff-Herzog Encyclopedie, een protestants naslagwerk uit het begin van de twintigste eeuw, zegt dat het lutheranisme “definitief werd verworpen.” Het antwoord prees de lutherse artikelen over de kerk, het ambt, het huwelijk van priesters en de laatste dingen. Het bekritiseerde de filioque en wat de encyclopedie de “geringschatting van goede werken” door de lutheranen noemt, en het verdedigde zeven sacramenten en kloostergeloften. Er volgden nog twee rondes van brieven. Het laatste antwoord van de patriarch, van 6 juni 1581, “was kort en definitief.”

De gesprekken werden in de twintigste eeuw hervat. De Evangelische Kerk in Duitsland begon in 1959 een dialoog met het Patriarchaat van Moskou, en de Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland begon er een met de Russisch-Orthodoxe Kerk in 1970. Officiële gesprekken tussen de orthodoxe kerken en de Lutherse Wereldbond begonnen in 1981 in Espoo, Finland, na drie jaar voorbereiding. De gezamenlijke commissie heeft de doop en het chrisma (2004) en de Eucharistie (2006) bestudeerd, vierde haar veertigste verjaardag in Wittenberg in 2023 en bracht in 2024 haar gemeenschappelijke verklaring over de filioque uit.

Ja op beide. De OCA heeft de eerste vraag beantwoord voor iemand die in een lutherse kerk is gedoopt. “De algemene praktijk in de OCA-parochies” is dat een persoon die “In de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest” is gedoopt, niet opnieuw wordt gedoopt, maar wordt ontvangen “door de Sacramenten van Chrisma, Boete en Eucharistie, samen met een geloofsbelijdenis.” Iemand die nooit gedoopt is, of gedoopt is met een andere formule, wordt gedoopt. Dat antwoord beschrijft de eigen parochies van de OCA, dus een lutheraan die een andere orthodoxe kerk benadert, moet aan de priester vragen hoe bekeerlingen daar worden ontvangen.

Een huwelijk is ook mogelijk. De orthodoxe kerk leert dat haar sacrament van het huwelijk toebehoort aan haar eigen leden, maar “een orthodoxe kan in de kerk trouwen met een gedoopte niet-orthodoxe christen.” De orthodoxe partner moet trouwen met de gebeden en zegeningen van de kerk, in de orthodoxe huwelijksdienst, om lid te blijven van de orthodoxe kerk. De OCA stelt één voorwaarde: dat beiden “oprecht werken en bidden voor hun volledige eenheid in Christus, zonder enige dwang of krachtige overheersing van de een over de ander.” Wat de twee kerken al vier eeuwen lang in brieven en commissies zoeken, wordt aan een echtgenoot en echtgenote gevraagd om thuis, zij aan zij, in gebed te zoeken.

• Katholiek versus orthodox
• Luthers versus Rooms-Katholiek: Een vergelijking
• Calvinisme versus Lutheranisme
• Baptistische versus Oosters-orthodoxe overtuigingen
• Wat is de meest conservatieve lutherse synode?
• Wat geloven lutheranen? Genade, de doop en het Heilig Avondmaal

Meer uit deze reeksDenominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen