Wat symboliseren geiten in de Bijbel? Het offer, de zondebok, en de schapen en de geiten

In de Bijbel is een geit in de eerste plaats een rein dier, gehouden voor melk, vlees en haar en geofferd aan God, en het is geen teken van het kwaad. Waar het een betekenis draagt, valt die betekenis in drie categorieën uiteen: de zondebok die de zonden van Israël droeg, de bokken die bij het oordeel van de schapen werden gescheiden, en de geitenbok van Daniël, het Griekse koninkrijk.

De eerste is het beeld dat de meeste mensen zich herinneren. Eén keer per jaar, op de Grote Verzoendag, legde de hogepriester beide handen op de kop van een levende geit, beleed daarover elke zonde van Israël en stuurde het dier de woestijn in, “naar een onbewoond land” (Leviticus 16:22). Het volk zag hoe hun zonden van hen wegliepen. Lang nadat de Tempel was verdwenen, zagen christenen in die geit nog steeds wat Christus had gedaan.

De geit	Waar het voor staat	waar
De zondebok	De zonden van Israël weggedragen	Leviticus 16
De geit van het zondoffer	Een leven gegeven om verzoening te doen	Leviticus 4 en 16
De geiten bij het oordeel	Mensen die de hongerigen, de vreemdeling en de zieken niet hielpen	Matteüs 25
De bok van Daniël	Het koninkrijk Griekenland	Daniel 8
De geit-demonen van de woestijn	Valse goden die Israël niet mag aanbidden	Leviticus 17:7; Isaiah 13:21
Geiten van de kudde	Voedsel, rijkdom en schoonheid	Proverbs 27; Song of Solomon 4

Ze waren rein, en de wet van Mozes noemt de geit onder de dieren die Israël mag eten: “Dit zijn de dieren die u eten zult: het rund, het schaap en de geit” (Deuteronomium 14:4). Geiten graasden bij de schapen en een gezin leefde van zijn kudde, zoals Spreuken in eenvoudige woorden zegt: “De lammeren zijn voor uw kleding, en de geiten zijn de prijs van het veld. En u zult genoeg geitenmelk hebben voor uw voedsel, voor het voedsel van uw huishouden, en voor het onderhoud van uw dienstmeisjes” (Spreuken 27:26–27).

Geitenhaar werd zelfs in het huis van God verwerkt. Mozes kreeg de opdracht om “kleden van geitenhaar te maken tot een overdekking over de tabernakel: elf kleden zult u maken” (Exodus 26:7), en “alle vrouwen wier hart hen opwekte in wijsheid, sponnen geitenhaar” (Exodus 35:26). Datzelfde haar duikt op in het huis van David op de nacht dat de mannen van Saul buiten wachtten om hem te doden. Michal liet hem door een raam naar beneden, legde een beeld in zijn bed en legde “een kussen van geitenhaar als hoofdkussen” (1 Samuël 19:12–13).

Jonge geiten, bokjes genoemd, waren het vlees voor een gezinsmaaltijd, en ze komen overal voor in de familieverhalen van Genesis. Rebekka stuurde Jakob om “twee goede geitenbokjes voor mij te halen” zodat ze voor Isaak het gerecht kon koken waar hij van hield, en ze deed “de vellen van de geitenbokjes om zijn handen en om het gladde van zijn nek” (Genesis 27:9, 16), omdat Ezau “een behaard man” was (Genesis 27:11). In het Hebreeuws delen de geit en Ezau een woord: het woord voor een geitenbok, sa’ir, betekent “behaarde”, en hetzelfde woord beschrijft de behaarde Ezau (Brown-Driver-Briggs lexicon). Een generatie later werd Jakob op zijn beurt bedrogen, toen zijn zonen “een geitenbokje slachtten en het gewaad in het bloed doopten” (Genesis 37:31). En in de gelijkenis van Jezus klaagt de oudere broer: “u hebt mij nooit een bokje gegeven, zodat ik vrolijk kon zijn met mijn vrienden” (Lukas 15:29).

Geiten geven in de Schrift ook beelden van schoonheid en van de wilde heuvels. De minnaar in het Hooglied zegt: “uw haar is als een kudde geiten, die afdaalt van het gebergte Gilead” (Hooglied 4:1), haar dat golft als een kudde die een heuvel afdaalt. “De hoge bergen zijn een toevluchtsoord voor de steenbokken” (Psalm 104:18), en toen Saul op David joeg, zocht hij “op de rotsen van de steenbokken” (1 Samuël 24:2).

Wat betekent “gij zult een bokje niet koken in de melk van zijn moeder”?

Een bokje is een jonge geit, en dit gebod komt drie keer voor in de wet (Exodus 23:19; 34:26; Deuteronomium 14:21), hoewel het vers zelf er geen reden voor geeft. De Joodse traditie leest dit als de basis van de regel die vlees en melk gescheiden houdt. De commentator Rasji legt uit dat het drie keer is geschreven: “één keer om het eten van vlees met melk te verbieden, één keer om ons te verbieden enig ander voordeel (behalve eten) uit zo'n mengsel te halen, en één keer om het koken van vlees met melk te verbieden.” Hij voegt eraan toe dat het Hebreeuwse woord voor een bokje, op zichzelf gebruikt, “ook een kalf en een lam impliceert.”

Geiten behoorden tot de dieren die God op het altaar aanvaardde, en ze dienden bij verschillende soorten offers. Een brandoffer kon komen “van de schapen of van de geiten” (Leviticus 1:10). Zelfs het Paschal lam kon een jonge geit zijn: “gij zult het uit de schapen of uit de geiten nemen” (Exodus 12:5).

Voor een leider of een gewone Israëliet was het zondoffer een geit. Wanneer een leider onbedoeld zondigde, “moet hij als offer een geitenbokje brengen, een mannetje zonder gebrek.” Wanneer een van de gewone mensen hetzelfde deed, “een geitenbokje, een vrouwtje zonder gebrek, voor zijn zonde die hij gezondigd heeft” (Leviticus 4:22–23, 27–28). De wet vertelt ons waarom een leven werd gegeven: “Want het leven van het vlees is in het bloed: en Ik heb het u op het altaar gegeven om verzoening te doen voor uw zielen” (Leviticus 17:11).

Hebreeën blikt terug op al die offers en benoemt hun beperking: “Want het is onmogelijk dat het bloed van stieren en geiten de zonden wegneemt” (Hebreeën 10:4). Christus ging het heiligdom binnen “niet door het bloed van geiten en kalveren, maar door zijn eigen bloed … nadat hij een eeuwige verlossing voor ons verkregen had” (Hebreeën 9:12). Elke geit die naar het altaar werd geleid, zei dat zonde een leven kost, en christenen lezen die offers als een vooruitwijzing naar degene die zijn eigen leven gaf.

De zondebok was de tweede van twee geiten die werden gekozen op de Grote Verzoendag, volgens het ritueel in Leviticus 16. De hogepriester nam “twee geitenbokjes als zondoffer” (Leviticus 16:5) en wierp het lot over hen, “één lot voor de Heer, en het andere lot voor de zondebok” (16:8). De eerste geit werd gedood en het bloed werd achter het voorhangsel gebracht en “op het verzoendeksel” gesprenkeld (16:15) om het heiligdom te reinigen.

De tweede werd “levend voor het aangezicht van de Heer geplaatst, om daarmee verzoening te doen” (16:10). Daarna “zal Aäron beide handen op de kop van de levende geit leggen en daarover alle ongerechtigheden van de kinderen van Israël belijden, en al hun overtredingen in al hun zonden, en ze op de kop van de geit leggen, en hij zal hem door de hand van een geschikte man de woestijn in sturen: En de geit zal al hun ongerechtigheden op zich dragen naar een onbewoond land” (16:21–22). Dus de ene geit gaf zijn leven voor de zonde, en de andere droeg de zonde weg naar een plek waar deze niet meer vandaan zou komen. Beide waren nodig, en samen laten ze ons zien wat vergeving is: de schuld betaald en de zonde weg. Leviticus 16 wordt nog steeds gelezen in synagogen op de ochtend van Jom Kipoer.

De Misjna, de codex van de Joodse wet die aan het eind van de tweede eeuw na Christus werd gepubliceerd, meer dan honderd jaar nadat de Tempel was gevallen, bewaart een herinnering aan hoe het ritueel aanvoelde. Er staat dat Babylonische Joden in Jeruzalem het haar van de bok zouden plukken en roepen: “Neem onze zonden en ga.” Rabbi Ismaël zei dat een strook karmozijnrood die bij de ingang van het heiligdom was vastgebonden, wit zou worden wanneer de bok de woestijn bereikte, zoals Jesaja beloofde: “al waren uw zonden als scharlaken, ze zullen wit worden als sneeuw” (Jesaja 1:18).

Wie of wat is Azazel?

Waar de King James Version “scapegoat” (zondebok) zegt, zegt het Hebreeuws van Leviticus 16:8 dat het tweede lot “voor Azazel” was. Het woord komt alleen in dit hoofdstuk voor, en het is op drie manieren gelezen:

• Een woord voor verwijdering. Het Brown-Driver-Briggs Hebreeuws lexicon geeft “volledige verwijdering” en noemt het ritueel een “symbool van volledige vergeving.”
• Een plaats. Rasji, de Talmoed volgend, zegt dat Azazel “een steile en rotsachtige rots — een torenhoge piek” was, de klif waarnaar de geit werd geleid.
• Een naam. De meeste geleerden die het lexicon citeert, beschouwen het als de “eigennaam van een geest die de woestijn teistert”, en het lexicon voegt eraan toe dat latere Joodse geschriften over engelen van Azazel een gevallen engel maakten.

Wat het woord ook betekent, Leviticus presenteert de geit “voor de Heer”, en het hoofdstuk direct daarna verbiedt Israël om te offeren aan de geesten van de woestijn.

Hoe lazen vroege christenen de twee geiten?

Het Nieuwe Testament was het eerste dat de verbinding legde. De lichamen van de zondoffers waarvan het bloed het heiligdom in ging, werden buiten het kamp verbrand (Leviticus 16:27), en Hebreeën trekt het beeld door naar Golgotha: “Daarom heeft ook Jezus, om het volk door zijn eigen bloed te heiligen, buiten de poort geleden” (Hebreeën 13:12).

De Brief van Barnabas, een vroege christelijke brief buiten het Nieuwe Testament, beschrijft de zondebok met zijn kop gewikkeld in scharlaken wol en de woestijn in gedreven, en vertelt de lezer: “Let op hoe het type van Jezus nu naar voren komt.” Justinus de Martelaar zag beide geiten in Christus: de twee geiten “waren op vergelijkbare wijze verklarend voor de twee verschijningen van Christus”, de eerste toen hij ter dood werd gebracht en weggestuurd, de tweede wanneer hij weer komt. Toen Johannes de Doper naar Jezus wees, sprak hij over een lam, maar zijn woorden benoemen precies het werk dat de zondebok deed: “Zie het Lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt” (Johannes 1:29).

In Mattheüs 25 beschrijft Jezus het laatste oordeel met een beeld uit het dagelijkse boerenleven. “En voor hem zullen alle volken worden verzameld: en hij zal hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen van de bokken scheidt: En hij zal de schapen aan zijn rechterhand zetten, maar de bokken aan de linkerhand” (Mattheüs 25:32–33). Het handboek voor vertalers van de United Bible Societies legt de scène uit: “Overdag grazen de schapen en geiten samen, maar 's nachts worden ze gescheiden.” De hele dag ziet het eruit als één kudde, totdat de avond valt.

Ze worden verdeeld door wat ze hebben gedaan. De Koning zegt tegen degenen aan zijn rechterhand: “Ik had honger en u gaf mij te eten: Ik had dorst en u gaf mij te drinken: Ik was een vreemdeling en u nam mij op: Naakt en u kleedde mij: Ik was ziek en u bezocht mij: Ik was in de gevangenis en u kwam naar mij toe” (25:35–36). Beide groepen zijn verrast en beiden vragen: “Heer, wanneer hebben wij u hongerig gezien?” De Koning antwoordt: “Voor zover u dit voor een van de minsten van deze mijn broeders hebt gedaan, hebt u het voor mij gedaan” (25:40). Wie de minsten van dezen zijn is een vraag op zich. Jezus verzacht het einde niet: “En dezen zullen weggaan in de eeuwige straf: maar de rechtvaardigen in het eeuwige leven” (25:46). Dat harde woord is bedoeld om ons naar de hongerigen en zieken te sturen terwijl het nog dag is.

De bokken in het verhaal staan voor mensen, en er is niets mis met de dieren zelf. De profeten hadden hetzelfde beeld al gebruikt voor de sterken van de kudde. In Ezechiël zegt God: “Ik oordeel tussen kleinvee en kleinvee, tussen de rammen en de geitenbokken” (Ezechiël 34:17), en hij berispt degenen die “de goede weide hebben opgegeten” en de rest hebben vertrapt (34:18). Zacharia zegt: “Mijn toorn was ontstoken tegen de herders, en ik heb de bokken gestraft” (Zacharia 10:3). Het Hebreeuwse woord voor geitenbokken wordt hier gebruikt, merkt het lexicon op, “figuurlijk voor vorsten en voorname mannen.” Niets in de Schrift noemt de geit een koppig of goddeloos dier.

De Bijbel geeft Satan nooit de vorm van een geit. Het dichtstbij komt de se’irim, de “behaarden”, geitvormige demonen van de woeste plaatsen die sommige Israëlieten aanbaden. De wet gebiedt: “zij zullen hun offers niet meer brengen aan duivels, waar zij achteraan gehoereerd hebben” (Leviticus 17:7), en koning Jerobeam “stelde voor zichzelf priesters aan voor de hoogten, en voor de duivels, en voor de kalveren die hij gemaakt had” (2 Kronieken 11:15). Waar de King James Version “duivels” zegt, is het Hebreeuws se’irim; de vertaling van de Jewish Publication Society uit 1917 geeft Leviticus 17:7 weer als “aan de saters”. Jesaja schildert het verwoeste Babylon af als een plaats waar “saters zullen dansen” (Jesaja 13:21), en Edom waar “de sater naar zijn metgezel zal roepen” (Jesaja 34:14). Brown-Driver-Briggs definieert het woord als “sater, demon”, een geest afgebeeld “met de vorm of voeten van een bok”.

Dit waren valse goden van de woestijn, en de wet veroordeelt hen. Toch zijn ze niet de duivel, en ze maken gewone geiten niet slecht.

Waar komt de geitkoppige duivel vandaan?

Historici zijn het er niet over eens waar de gehoornde en hoevige duivel vandaan kwam. Ronald Hutton van de Universiteit van Bristol vertelde aan Live Science dat “De overgang naar een standaard modern beeld van geitenhoorns en voeten en sikje negentiende-eeuws is,” en dat het “inderdaad lijkt voort te komen uit” de literaire en artistieke cultus van Pan, de Griekse god van het platteland, uit die eeuw.

De geitkoppige figuur die vandaag de dag het best bekend is, komt uit dezelfde eeuw. De Franse occultist Éliphas Lévi tekende het als het frontispice van zijn boek Dogme et rituel de la haute magie (1854–56) en noemde het Baphomet, “een hermafrodiete gevleugelde menselijke figuur met de kop en voeten van een geit,” zoals Britannica het beschrijft. Het behoort tot de occulte traditie, en de Schrift weet er niets van.

Betekent een zwarte geit iets in de Bijbel?

De Schrift geeft geen enkele kleur geit een spirituele betekenis. Het enige verhaal waarin de kleur van een geit ertoe doet, gaat over loon, toen Jakob aan Laban vroeg om “de gevlekte en gespikkelde onder de geiten” als zijn loon (Genesis 30:32). Een zwarte geit in de Bijbel is simpelweg een geit.

Werden er geiten gehouden in de tempel van Baäl?

De Bijbel spreekt niet over geiten in enige tempel van Baäl. Tijdens de wedstrijd op de Karmel offerden de profeten van Baäl “de jonge stier die hun gegeven was” (1 Koningen 18:26). De “Baäl met de bliksemschicht”-stèle uit Ugarit, nu in het Louvre, toont hem als de stormgod, die de knots heft die donder en regen veroorzaakt.

De geit in Daniël 8 is een koninkrijk. In een visioen zag Daniël “een geitebok uit het westen komen over de oppervlakte van de hele aarde, en hij raakte de grond niet aan: en de geit had een opmerkelijke hoorn tussen zijn ogen” (Daniël 8:5). Hij viel een ram met twee hoorns aan en brak beide hoorns. Daarna “werd de grote hoorn gebroken; en in zijn plaats kwamen er vier opmerkelijke naar de vier windstreken van de hemel” (8:8).

De engel Gabriël legt hem het visioen uit. De ram “met de twee hoorns zijn de koningen van Medië en Perzië,” en “de ruige geit is de koning van Griekenland: en de grote hoorn die tussen zijn ogen zit, is de eerste koning” (8:20–21). Hiëronymus zag in zijn commentaar op Daniël in de snelle geit en zijn grote hoorn Alexander de Grote, die Darius van Perzië overwon, en in de vier hoorns de vier generaals die het rijk van Alexander na zijn dood verdeelden. De geit die over de aarde vloog zonder de grond te raken, werd gebroken op het hoogtepunt van zijn kracht, en God had Daniël het geheel laten zien voordat het gebeurde.

De Bijbel geeft geen betekenis aan dromen over geiten, en biedt geen sleutel voor het lezen van dieren in onze eigen dromen. Twee mensen in de Schrift zagen geiten in een droom of visioen, en beide keren legde God uit wat ze betekenden. Jakob droomde van de gespikkelde bokken van zijn kudde (de King James Version zegt “rammen”, maar het Hebreeuwse woord betekent bokken), en de engel zei tegen hem: “Ik heb alles gezien wat Laban u aandoet” (Genesis 31:12). Daniël zag zijn geit in een visioen, en Gabriël kwam om “deze man het visioen te laten begrijpen” (Daniël 8:16). Hetzelfde geldt voor dromen over wolven en van dode dieren: de betekenis die de Schrift aan een dier geeft, hoort bij het gedeelte waar God het gaf.

Van alle betekenissen die God aan de geit gaf, is de belangrijkste die in Leviticus 16. De geit die de woestijn in liep met de zonden van Israël kwam nooit terug, en dat doen onze zonden ook niet, zodra ze zijn gelegd op degene naar wie Johannes wees: “Zie het Lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt” (Johannes 1:29).

---

• 22 Bijbelverzen over schapen
• Wat was het Heilige der Heiligen? De Allerheiligste Plaats in de Tabernakel en de Tempel
• Wat was de tabernakel in de Bijbel? Israëls tentheiligdom, de indeling en betekenis ervan
• Hoe ziet Satan eruit?
• Wat symboliseren slangen in de Bijbel?
• Wat symboliseren vossen in de Bijbel?