Het misbruikrapport van Bozen-Brixen: wat er werd geteld en gevonden



  • Het rapport over seksueel misbruik door geestelijken in het bisdom Bozen-Brixen (Bolzano-Bressanone in het Italiaans), in Zuid-Tirol in Noord-Italië, verscheen op 20 januari 2025, geschreven door advocaten uit München op verzoek van het bisdom en met betrekking tot de periode 1964 tot 2023.
  • Zij telden 41 priesters tegen wie zij aanwijzingen voor misbruik vonden, ten minste 75 personen die vermoedelijk zijn getroffen en 67 afzonderlijke incidenten, en zij oordeelden dat geen enkele beschuldiging was weerlegd.
  • Het cijfer 24 telt iets anders, namelijk de gevallen waarin de leiding van het bisdom een beschuldiging verkeerd of ongepast heeft afgehandeld; het betekent dus noch 24 daders, noch 24 slachtoffers.
  • Van de 67 incidenten berusten er 9 op een vonnis, een strafbeschikking of een bekentenis, 44 zijn door de advocaten als aannemelijk beoordeeld en 14 zijn niet sluitend, en het rapport is geen rechterlijk vonnis.
  • De advocaten schreven dat de afhandeling van deze zaken door het bisdom tot 2010 "volkomen ontoereikend" was, en zij noemden het falen zowel persoonlijk als systemisch.
  • Op 24 januari 2025 nam bisschop Ivo Muser de verantwoordelijkheid voor zijn eigen fouten, vroeg om vergeving en beloofde bindende richtlijnen binnen 2025, een interventieteam en een onderzoek naar elke nog levende beschuldigde priester.
  • Het bisdom zei dat het onderzoek op 27 februari 2025 14 nog levende beschuldigde priesters had bereikt, en op 8 november 2026 stond op geen enkele pagina dat de bindende richtlijnen van kracht waren.

Het rapport over seksueel misbruik door geestelijken in het bisdom Bozen-Brixen (Bolzano-Bressanone in het Italiaans), in Zuid-Tirol (Alto Adige) in Noord-Italië, verscheen op 20 januari 2025. Het beslaat het misbruik van minderjarigen en van volwassenen onder de hoede van een priester van 1964 tot 2023. Vier advocaten van het advocatenkantoor Westpfahl Spilker Wastl uit München schreven het op verzoek van het bisdom, en zij telden 41 priesters tegen wie zij aanwijzingen voor misbruik vonden, ten minste 75 personen die vermoedelijk zijn getroffen en 67 afzonderlijke incidenten. Zij schreven dat de afhandeling van deze zaken door het bisdom tot 2010 "volkomen ontoereikend" was. Het rapport en de verklaringen van het bisdom zijn in het Duits, waarin Bolzano Bozen is en Bressanone Brixen, en elke Engelse uitdrukking tussen aanhalingstekens op deze pagina is onze eigen vertaling.

Hoeveel priesters en hoeveel slachtoffers telde het rapport?

Dit zijn de eigen cijfers van het rapport, en het overzicht van de aantallen dat het bisdom op 24 januari 2025 publiceerde, geeft dezelfde cijfers. Elke rij telt iets anders.

Wat er werd geteld Totaal Hoe de advocaten het hebben onderverdeeld
Priesters met aanwijzingen voor misbruik 41 29 met ten minste één bewezen of aannemelijk geval, 12 niet sluitend
Personen die vermoedelijk zijn getroffen Ten minste 75 59 bewezen of aannemelijk, 16 niet sluitend
Afzonderlijke incidenten 67 9 bewezen, 44 aannemelijk, 14 niet sluitend, geen enkele weerlegd
Gevallen waarin leidinggevenden verkeerd of ongepast handelden 24 Betreft 24 priesters; een telling van het gedrag van leidinggevenden, niet van misbruik

De laatste rij is degene die in de persberichten met de andere is verward. De 24 zijn de gevallen waarin de advocaten vaststelden dat de leiding van het bisdom een beschuldiging verkeerd of ongepast had afgehandeld, en ze hebben betrekking op 24 priesters. Het overzicht van het bisdom zegt duidelijk dat dit geen statistische categorie voor misbruik is, en dat het niet gaat om 24 daders, of 24 getroffen personen, of 24 van de 67 incidenten. De Italiaanse dienst van Vatican News schreef op 21 januari 2025, de dag nadat het rapport uitkwam, over 67 vastgestelde gevallen met betrekking tot 24 priesters en 59 slachtoffers in de leeftijd van 8 tot 14 jaar, tussen 1963 en 2023. Die zin koppelt een telling van het falen van leidinggevenden aan een telling van personen, noemt alle 67 incidenten vastgesteld terwijl de advocaten er 9 bewezen achtten, en begint een jaar eerder dan het rapport. Andere verslagen noemden 29 priesters of 41, en beide cijfers staan in het rapport: 41 is elke priester met aanwijzingen voor misbruik, en 29 zijn degenen met ten minste één geval dat de advocaten bewezen of aannemelijk achtten.

Een incident, zoals het rapport het woord gebruikt, is één gebeurtenis begrensd door plaats, tijd en de betrokken personen en gekoppeld aan één priester. Dat is hoe 67 incidenten en 41 priesters beide waar kunnen zijn, aangezien één man achter meerdere incidenten kan staan. Onder de 41 waren 34 priesters van het bisdom en 7 priesters van religieuze ordes die voor het bisdom werkten, samen 4,1 procent van alle geestelijken in die jaren. Waar een datum kon worden vastgesteld, daalde het aantal incidenten scherp vanaf het begin van de jaren negentig.

In eerdere onderzoeken van de advocaten, meestal in Duitsland, waren mannen ver in de meerderheid onder de getroffenen. Het resultaat dat hen hier het meest verraste was het tegenovergestelde, en zij lieten het aan experts over om het verschil te verklaren. Van de 75 waren er 51 vrouwelijk (68 procent) en 18 mannelijk (24 procent), de resterende 8 procent kon niet duidelijk worden toegewezen, en voor zowel vrouwen als mannen was de meest getroffen leeftijdsgroep 8 tot 14 jaar.

De labels in de derde kolom zijn van de advocaten zelf, en zij zeggen precies hoe zij ze hebben gebruikt. Zij noemden een beschuldiging proven waar er sprake was van een definitieve veroordeling of strafbeschikking door de staat, een definitieve veroordeling volgens kerkelijk recht, of een bekentenis. Zij noemden dit aannemelijk waar er geen vonnis of bekentenis was, maar zij dit zo beoordeelden na afweging van het relaas van de betrokkene, het typische patroon, de omstandigheden, verklaringen van deskundigen en andere getuigen of eerder opvallend gedrag van de beschuldigde. Wat geen van beide was, noemden zij niet sluitend. Een vierde label, weerlegd, werd bewaard voor een beschuldiging die volgens de dossiers duidelijk en zonder redelijke twijfel onjuist was, en zij pasten dit op niemand toe. Dus 9 van de 67 incidenten berusten op een vonnis, een strafbeschikking of een bekentenis, en 44 berusten op de eigen afweging van het bewijsmateriaal door de advocaten. Het rapport is geen rechterlijk vonnis.

De advocaten waarschuwen dat “alle genoemde cijfers slechts een minimum van de vreselijke gebeurtenissen kunnen beschrijven”. Zij konden alleen tellen wat in dossiers en getuigenissen verscheen. Een onderzoek naar de gevallen die nooit aan het licht kwamen, zou bijna zeker veel meer opleveren, zeggen zij, en zij weigerden in te schatten hoeveel. Bisschop Ivo Muser zei op 24 januari 2025 hetzelfde en noemde wat het rapport laat zien het topje van de ijsberg. Cijfers van andere onderzoeken zijn verzameld in de cijfers van de katholieke misbruikonderzoeken.

Wie schreef het rapport en hoe gingen zij te werk?

Het rapport kwam voort uit een project dat het bisdom noemde Moed om te kijken, “Moed om te kijken”. Bisschop Muser stelde in de zomer van 2023 een stuurgroep aan, het project opende officieel met een conferentie in Bozen in die novembermaand, en in diezelfde maand gaf de stuurgroep de advocaten hun opdracht. Zij begonnen in 1964 omdat het bisdom in dat jaar werd gevormd door een reorganisatie van verschillende bisdommen, en zij eindigden in 2023 omdat dat het jaar was waarin zij de opdracht kregen. Volgens de overeenkomst mochten alleen de auteurs het rapport publiceren en mocht niemand in het bisdom, inclusief de bisschop en de vicaris-generaal, van tevoren weten wat erin stond. Vatican News meldde op 21 januari 2025 dat de bisschop het document pas kort voor de persconferentie zag. De auteurs schrijven dat het, voor zover zij kunnen zien, het enige volledig onafhankelijke project in zijn soort is binnen de Italiaanse bisschoppenconferentie.

Hun cijfers komen uit twee bronnen. De ene is de papieren administratie, ongeveer 1.000 personeelsdossiers van elke geestelijke die in die jaren in het bisdom diende, samen met de dossiers van het kantoor van de ombudsman, dat meldingen van overlevenden ontvangt. De andere is wat mensen hen vertelden. Tussen februari en juni 2024 hielden zij 20 persoonlijke interviews met ambtsdragers van het bisdom, uit het verleden en heden, en in februari 2024 publiceerden zij een oproep aan overlevenden en getuigen, van wie de meesten, toen zij zich meldden, vrouwen waren. Voordat zij klaar waren, in augustus en september 2024, toonden zij hun bevindingen aan de vier toen nog levende personen die als leiders genoemd konden worden en lieten hen antwoorden, en bisschop Muser en vicaris-generaal Eugen Runggaldier gingen in op het aanbod voor een gesprek.

De projectpagina van het bisdom vermeldt wat is weggelaten. Parochiearchieven werden alleen doorzocht waar een zaak voorkwam zonder voldoende informatie in het personeelsdossier, en de eigen archieven van de religieuze ordes werden niet opgenomen, om redenen van het eigen recht van de ordes. De 7 ordegeestelijken in de telling zijn degenen die voor het bisdom werkten.

Hoe gingen de bisschoppen en vicarissen-generaal om met de zaken?

Aan de advocaten werd gevraagd of en in hoeverre de leiders van het bisdom fouten hadden gemaakt bij de afhandeling van deze zaken, en zij moesten oordelen naar de wet en ook naar de eigen standaard van de kerk om de zwakkeren te beschermen. Hun antwoord splitst zich bij 2010. Volgens hun telling was 43 procent van de 67 incidenten vóór dat jaar bekend bij de leiders van het bisdom, en tot dat jaar, schreven zij, was de afhandeling van zaken “volkomen ontoereikend”. Een belangrijke oorzaak was het gebrek aan een cultuur van het toegeven van fouten, waardoor een leider die jarenlang een zaak verkeerd afhandelde in feite de medeplichtige van de dader werd. In de Duitstalige wereld, voegen zij eraan toe, namen leiders tot 2010 het lijden van de misbruikten meestal niet waar, en zij noemen dit een zeer systemisch falen dat ook persoonlijk was. Zij wilden het argument niet accepteren dat eerder gedrag gemeten zou moeten worden aan de geest van die tijd.

Het rapport noemt alleen namen aan de top, de bisschop en de vicaris-generaal van elke periode. Voor de jaren vóór 2010 worden bisschop Wilhelm Egger en de vicarissen-generaal Josef Michaeler en Josef Matzneller specifiek genoemd, en wordt uitgebreid uiteengezet wat de verantwoordelijkheid van elk van hen was voor de manier waarop zaken werden afgehandeld.

Het rapport opent met een brief die een overlevende schreef aan een vicaris-generaal na een interview dat zij had gegeven. “Het was de bisschop die vond dat het zijn zaken niet waren,” schreef ze, en een aantekening in het volledige rapport identificeert die bisschop als Wilhelm Egger.

De advocaten noemen bisschop Karl Golser specifiek omdat hij duidelijk sprak en handelde tegen misbruik en omdat hij het ombudskantoor oprichtte, wat zij omschrijven als een volkomen nieuwigheid in Italië en waarvan Vatican News op 21 januari 2025 meldde dat het in 2010 was opgezet. Zij zagen twee kleine gevallen waarin hij mogelijk tekort was geschoten en wezen hem geen blaam toe, omdat hij al ernstig ziek was. In 2010 onthief hij de priester uit zijn ambt wiens zaak de advocaten aanhalen als typerend voor het falen. Die priester kwam voor het eerst in beeld in de jaren zestig, en decennialang verplaatsten de leiders van het bisdom hem van de ene naar de andere plek, hoewel zijn mishandelingen waren vastgesteld.

Vanaf 2010 zien de advocaten de eerste oprechte inspanningen, waaronder die van bisschop Muser en, vanaf 2018, van vicaris-generaal Runggaldier. Zij vonden nog steeds fouten bij beide mannen, die zij zonder voorbehoud toegaven, en voor zover de bevindingen reiken, zijn er als gevolg daarvan geen verdere mensen geschaad.

De advocaten noemen hier acht zwakheden in het systeem. Ze beginnen bij de priesters zelf, met onvolwassen seksualiteit en geen strategieën om daarmee om te gaan, en met mannen die overbelast en geïsoleerd zijn. Daarna komen een taboe en een negatieve kijk op seksualiteit, klerikalisme en door mannen gedomineerde systemen, en de angst voor schandalen en voor het bezoedelen van de kerk. De laatste drie zijn een ontbrekende cultuur van het toegeven van fouten, een klerikalisme onder leken, en de beperkte blik van gelovigen in hun eigen parochie. In veel parochies, voegen ze eraan toe, werden overlevenden en degenen die de situatie niet wilden accepteren, buitengesloten. De theorie van de eenzame dader, het zwarte schaap, had nooit enige basis, schreven ze: dit zijn “niet slechts individuele gevallen die het systeem ongemoeid laten”.

Wat het bisdom zei en beloofde op 24 januari 2025

Vier dagen nadat het rapport uitkwam, op vrijdag 24 januari 2025, hielden bisschop Muser, vicaris-generaal Runggaldier en projectleider Gottfried Ugolini een persconferentie. “Ik neem de verantwoordelijkheid voor de fouten die tijdens mijn ambtstermijn en door mij zijn gemaakt,” zei de bisschop, en hij noemde er drie: te weinig controle op priesters die in beeld waren gekomen, te veel terughoudendheid bij het nemen van preventieve maatregelen tegen beschuldigde priesters, en een gebrekkige verslaglegging van zijn eigen stappen. Daarna zei hij: “Ik vraag de overlevenden, de parochies, de beschuldigde priesters en de gelovigen van ons bisdom om vergeving voor mijn tekortkomingen als bisschop.” Hij zei dat het rapport aantoonde dat “vermoedelijke gevallen niet werden vervolgd”, dat misbruik niet werd gemeld aan Rome, dat beschuldigde priesters werden verplaatst of dat de voorwaarden die aan hen werden gesteld niet werden gehandhaafd, en dat anderen posten kregen zonder dat de parochies werden ingelicht. Hij vroeg overlevenden om zich te melden via welke weg dan ook.

Samen beloofden de drie mannen die dag een heleboel. De bestaande documenten van het bisdom zouden bindende richtlijnen worden, het werk van een groep interne en externe experts, dat in 2025 voltooid moest zijn. Een interventieteam zou besluiten voorbereiden, en een duidelijkere lijn zou het ombudskantoor, het interventiekantoor en het preventiekantoor scheiden. Een interdisciplinaire groep zou onmiddellijk beginnen met elke toen levende beschuldigde priester, met als doel niet alleen veroordeelde mannen onder toezicht te plaatsen, maar ook degenen die om preventieve redenen beperkingen in hun werk nodig hadden. Er zou een catalogus van consequenties voor beschuldigingen komen, monitoring van sancties, betere dossiervorming en training voor personeel, evenals meer vrouwen in leidinggevende functies en werk aan een cultuur van het toegeven van fouten. Een tweede fase van het project zou beginnen, en parochies waar gevallen bekend waren geworden, zouden ondersteuningsteams krijgen. De advocaten hadden zelf 20 aanbevelingen gedaan, waaronder een raad voor overlevenden, een gemakkelijk bereikbaar orgaan om overlevenden te vertegenwoordigen, een onafhankelijke interventiefunctionaris en een grotere rol voor vrouwen in het kerkelijk leiderschap.

Wat is er gebeurd sinds januari 2025?

De eigen pagina's van het bisdom, zoals ze er op 8 november 2026 uitzagen, laten zien hoe het werk verliep. Op 27 februari 2025 beoordeelde de interdisciplinaire groep, drie externe en drie interne specialisten waaronder een advocaat, een psychotherapeut en een psychiater, 14 levende priesters die beschuldigd werden van misbruik. Het was drie keer bijeengekomen en had er zes onderzocht, en de maatregelen die het kon nemen waren onder meer een verbod op het vieren van openbare diensten, psychologische ondersteuning, beperkingen op pastoraal werk met kinderen en jongeren, en monitoring. Het bisdom zei dat de meeste priesters bejaard waren en al lang uit de dienst waren, en dat meer dan 20 overlevenden sinds het rapport contact hadden opgenomen met het ombudskantoor.

Op 22 september 2025 keerde het bisdom terug naar hetzelfde kantoor en vroeg het om te beoordelen hoe besluiten waren genomen over de geplande overplaatsing van een priester wiens zaak in het rapport van januari was behandeld. De overplaatsing werd niet uitgevoerd. De samenvatting van het kantoor, gedateerd 7 november 2025, noemt wat er gebeurde een multicausaal systemisch falen en zegt dat “het perspectief van de getroffenen volledig buiten beschouwing werd gelaten”. Op de conferentie van het bisdom die dag zei Ulrich Wastl, een van de auteurs van het rapport: “Niet één persoon faalde, maar het systeem als geheel,” en bisschop Muser zei: “Wij belijden onze schuld in de eerste persoon meervoud.”

Het jaarverslag van het bisdom van december 2025 zegt dat 36 mensen dat jaar contact opnamen met het ombudskantoor, van wie 31 zelf overlevenden waren, meestal over gebeurtenissen uit een ver verleden. Er staat ook in dat een werkgroep een nieuwe structuur had opgesteld met een interventielijn en een preventielijn, en dat het eerste ontwerp was herzien. Per 8 november 2026 zeggen noch dat jaarverslag, noch de projectpagina's van het bisdom dat de bindende richtlijnen die voor 2025 waren beloofd, van kracht zijn.

De stuurgroep van het project kreeg op 1 januari 2026 een nieuwe voorzitter, Peter Beer, en op 12 maart 2026 werd tijdens een dienst met bisschop Muser in de kathedraal van Bozen een eenvoudig houten kruis, gemaakt door een overlevende, geplaatst als herinneringsteken.

Per 8 november 2026 vermelden de eigen pagina's van het bisdom geen enkele rechtszaak die sinds het rapport is geopend. Voor iedereen die misbruik wil melden of om hulp wil vragen, somt het bisdom kerkelijke en onafhankelijke contacten op op bz-bx.net/de/missbrauch.html.





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...