Wat betekent het getal 3 in de Bijbel? De derde dag, de driewerf heilige en de Drie-eenheid

Bijbelse NumerologieBekijk alle 53 artikelen in deze reeks

In de Bijbel is drie bovenal het getal van de derde dag, de dag waarop God handelt na een wachten en de dag waarop Christus uit de dood opstond. Het markeert ook volheid, zoals wanneer de engelen roepen “Heilig, heilig, heilig”. Christenen horen er ook de Vader, de Zoon en de Heilige Geest in. Veel andere drieën in de Schrift zijn simpelweg tellingen.

Abraham liep twee dagen richting Moria met het mes en het hout, en “op de derde dag” zag hij de plaats. Israël wachtte twee dagen aan de voet van de Sinaï, en op de derde dag kwam de Heer naar beneden. Keer op keer in de Schrift eindigt het wachten op de derde dag. Jezus wees zelf op dat patroon, en de ochtend dat Hij opstond gaf het zijn volste betekenis. Met dit getal bouwt de Bijbel de betekenis zelf op, in het volle zicht, waar ieder van ons het kan volgen.

Hier zijn de bekendste drieën in de Schrift, gegroeid naar soort, met het gedeelte om voor elk te lezen:

De drie	Waar dit te lezen	soort
Christus staat op “de derde dag”	1 Corinthians 15:4; Luke 24:46	De derde dag
Jona drie dagen en drie nachten in de vis	Jonah 1:17; Matthew 12:40	De derde dag
Abraham ziet de berg op de derde dag	Genesis 22:4	De derde dag
De Heer daalt neer op de Sinaï op de derde dag	Exodus 19:11, 16	De derde dag
Esther gaat naar de koning op de derde dag	Esther 5:1	De derde dag
“Heilig, heilig, heilig”	Isaiah 6:3; Revelation 4:8	Drievoudige woorden
De zegen van de priesters in drie regels	Numbers 6:24–26	Drievoudige woorden
“Een drievoudig snoer”	Prediker 4:12	Drievoudige woorden
Geloof, hoop en liefde	1 Korintiërs 13:13	Drievoudige woorden
Drie feesten per jaar	Exodus 23:14–17	Aanbidding
Daniël bidt driemaal per dag	Daniël 6:10	Aanbidding
Drie verzoekingen	Matthew 4:1–11	De Evangeliën
Drie gebeden in Gethsemane	Matthew 26:44	De Evangeliën
Drie verloocheningen, drie vragen	Matthew 26:69–75; John 21:15–17	De Evangeliën
Duisternis van het zesde tot het negende uur	Mark 15:33	De Evangeliën
Het opschrift in het Hebreeuws, Grieks en Latijn	John 19:20	De Evangeliën
Petrus’ visioen “driemaal” getoond	Acts 10:16	De apostelen
Paulus vraagt driemaal	2 Corinthians 12:8	De apostelen
Vader, Zoon en Heilige Geest	Matthew 28:19; 2 Corinthians 13:14	God

Het is van belang omdat Christus op die dag opstond, en de oudste samenvatting van het geloof plaatst het in het centrum. Paulus vertelt de Korinthiërs dat hij overlevert “wat ik ook ontvangen heb”: dat Christus stierf voor onze zonden, “En dat Hij begraven is, en dat Hij opgewekt is op de derde dag, overeenkomstig de Schriften” (1 Korinthiërs 15:3–4). Die woorden werden aan hem gegeven; ze waren niet van hemzelf. Jezus had zijn discipelen van tevoren hetzelfde verteld, dat Hij “gedood moest worden en op de derde dag opgewekt worden” (Mattheüs 16:21), en nadat Hij was opgestaan zei Hij tegen hen: “Zo staat er geschreven, en zo moest Christus lijden en op de derde dag opstaan uit de doden” (Lukas 24:46). En de Geloofsbelijdenis van Nicea zegt het nog steeds; in het Engels van de Orthodox Church in America luidt het: “And the third day He arose again, according to the Scriptures.”

Paulus noemt geen passage, maar christenen horen al lang “overeenkomstig de Schriften” in de verhalen uit het Oude Testament waar de derde dag een wachttijd beëindigt. Hosea laat Israël zeggen: “Na twee dagen zal Hij ons levend maken; op de derde dag zal Hij ons doen opstaan en zullen wij voor Zijn aangezicht leven” (Hosea 6:2). Op weg naar de berg waar hij Isaak zou offeren, “hief Abraham op de derde dag zijn ogen op en zag de plaats in de verte” (Genesis 22:4). Bij de Sinaï zei God tegen Mozes dat het volk “gereed moest zijn tegen de derde dag; want op de derde dag zal de HEERE voor de ogen van heel het volk neerdalen” (Exodus 19:11), en die ochtend waren er “donderslagen en bliksemflitsen en een zware wolk op de berg” (Exodus 19:16).

Jezus maakte de vergelijking zelf: “Want zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van de grote vis was, zo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn” (Mattheüs 12:40). Het vers in Jona is 1:17 in Engelse Bijbels en 2:1 in Hebreeuwse, die hoofdstuk twee beginnen met de vis. Hij sprak op dezelfde manier over de tempel: “Breek deze tempel af, en binnen drie dagen zal Ik hem doen opstaan”, en Johannes voegt eraan toe: “Maar Hij sprak over de tempel van Zijn lichaam” (Johannes 2:19, 21).

Hoe kan een begrafenis op vrijdag en een opstanding op zondag “drie dagen en drie nachten” zijn? Esther laat ons zien hoe de dagen werden geteld. Zij vroeg de Joden van Susan om “drie dagen, nacht of dag” te vasten, en “het geschiedde op de derde dag” dat zij naar de koning ging (Esther 4:16; 5:1). Dus een deel van een dag telde als een dag. De hele kwestie, met de dagen en uren van de Goede Week, wordt beantwoord in wanneer Jezus opstond uit de dood.

Jesaja zag de Heer in de tempel, en de serafs “riepen elkaar toe en zeiden: Heilig, heilig, heilig is de HEERE van de legermachten; heel de aarde is vol van Zijn heerlijkheid” (Jesaja 6:3). Eeuwen later hoorde Johannes dezelfde roep in de hemel, van wezens die “dag en nacht niet rusten en zeggen: Heilig, heilig, heilig is de Heere God, de Almachtige, Die was en Die is en Die komt” (Openbaring 4:8).

In het Hebreeuws zeg je “meest” door een woord drie keer te zeggen, en Barnes’ Notes on Isaiah verwoordt het zo: “De Hebreeën drukten de overtreffende trap meestal uit door de herhaling van een woord.” Jeremia doet dit met het land: “O aarde, aarde, aarde, hoor het woord van de Heer” (Jeremia 22:29). In Jesaja is het woord dat drie keer wordt gezegd heiligheid, en Openbaring, geschreven in het Grieks, echoot zijn roep. Wanneer de engelen God drie keer heilig noemen, noemen ze Hem heilig boven alles wat te zeggen valt. De zegen van de priesters heeft dezelfde vorm, drie regels die elk beginnen met de naam van de Heer: “De Heer zegene u en behoede u: De Heer doe Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig: De Heer verheffe Zijn aangezicht over u en geve u vrede” (Numeri 6:24–26).

Latere christelijke lezers hoorden meer in de drievoudige roep. Hiëronymus, zoals het commentaar van Benson hem citeert, vatte de hymne van de engelen op als bewijs “dat er een Drie-eenheid is in de ene Godheid”. Jesaja noemt de Drie-eenheid niet; die lezing behoort toe aan de Kerk die het lied van de engelen overnam.

De Evangeliën staan vol met drieën, vooral in de laatste dagen van Jezus. Jezus werd drie keer verzocht in de woestijn (Mattheüs 4:1–11). Hij nam drie discipelen, “Petrus, Jakobus en Johannes, zijn broer”, mee de berg van de Gedaanteverandering op (Mattheüs 17:1). In Gethsemane liet Hij hen achter en “bad voor de derde maal, terwijl Hij dezelfde woorden sprak” (Mattheüs 26:44). Hij had tegen Petrus gezegd: “deze nacht, voordat de haan kraait, zult gij Mij driemaal verloochenen” (Mattheüs 26:34), en toen het gebeurde, “herinnerde Petrus zich het woord dat Jezus tot hem gezegd had” en “weende” (Marcus 14:72). Aan het kruis was er “vanaf het zesde uur duisternis over heel het land tot het negende uur” (Mattheüs 27:45), drie uur, en het opschrift boven Hem “was geschreven in het Hebreeuws, Grieks en Latijn” (Johannes 19:20).

Na de opstanding beantwoordt Jezus de drie verloocheningen met drie vragen. Bij de zee vraagt Hij aan Petrus: “Hebt gij Mij lief?”, en nogmaals, en “Petrus werd bedroefd omdat Hij voor de derde maal tot hem zei: Hebt gij Mij lief?” (Johannes 21:17). Elke keer dat Petrus antwoordt, ontvangt hij de opdracht om Zijn lammeren of Zijn schapen te weiden, en zo wordt de man die drie keer faalde, drie keer hersteld.

Twee van de drieën die we het beste kennen, staan niet precies zo in de tekst. De wijzen brachten drie geschenken, “goud, en wierook en mirre” (Mattheüs 2:11), maar Mattheüs zegt nooit hoeveel mannen er waren. De driejarige bediening is ook een gevolgtrekking: Johannes noemt drie Pascha’s tijdens het openbare leven van Jezus (Johannes 2:13; 6:4; 11:55), en drie Pascha’s met een jaar ertussen beslaan slechts ongeveer twee jaar. De bekende “drie jaar” voegt de maanden vóór de eerste daarvan toe, en sommige lezers tellen het naamloze “feest van de Joden” in Johannes 5:1 als een vierde Pascha. Geen enkel Evangelie geeft de lengte van de bediening aan.

Het getal staat niet op zichzelf voor de Drie-eenheid. Wij geloven in één God in drie personen vanwege wat het Nieuwe Testament zegt over de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, en het getal volgt uit dat geloof. De duidelijkste tekst is het bevel van Jezus om te dopen “in de naam van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest” (Mattheüs 28:19), en er staat “de naam”, in het enkelvoud. “Christenen worden gedoopt in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest: niet in hun namen, want er is slechts één God,” zoals de Catechismus van de Katholieke Kerk het punt verduidelijkt. Paulus eindigt een brief op dezelfde manier: “De genade van de Heer Jezus Christus, en de liefde van God, en de gemeenschap van de Heilige Geest, zij met u allen” (2 Korinthiërs 13:14).

Het woord “Drie-eenheid” staat niet in de Bijbel. “In de Schrift is er nog geen enkele term waarmee de Drie Goddelijke Personen samen worden aangeduid,” merkt de Catholic Encyclopedia op. Het vroegst overgeleverde gebruik van het Griekse woord, trias, is bij Theophilus van Antiochië rond 180 n.Chr., hoewel “De term natuurlijk al vóór zijn tijd in gebruik kan zijn geweest”. Theophilus vond het in het scheppingsverhaal, waar “de drie dagen die vóór de lichten waren, typen zijn van de Drie-eenheid, van God, en Zijn Woord, en Zijn wijsheid.” Tertullianus gebruikte vervolgens het Latijnse trinitas, schrijvend dat “het mysterie van de bedeling nog steeds bewaard wordt, die de Eenheid verdeelt in een Drie-eenheid, waarbij de drie Personen in hun volgorde worden geplaatst”.

De kerken belijden het in hun eigen woorden. “Het mysterie van de Allerheiligste Drie-eenheid is het centrale mysterie van het christelijk geloof en leven,” zegt de Catechismus. De Westminster Confessie, de presbyteriaanse standaard, zegt: “In de eenheid van de Godheid zijn er drie personen, van één substantie, kracht en eeuwigheid: God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest.” De orthodoxen bidden eenvoudig: “O Allerheiligste Drie-eenheid, ontferm U over ons.” Er is meer over de derde persoon in wie de Heilige Geest is.

Waren de drie bezoekers van Abraham de Drie-eenheid?

Genesis opent het tafereel met “de Heer verscheen aan hem bij de eiken van Mamre”, en laat dan zien dat Abraham opkijkt: “zie, drie mannen stonden bij hem”. Hij buigt en zegt “Mijn Heer”, in het enkelvoud (Genesis 18:1–3). De Kerkvaders lazen dit op meer dan één manier. Justinus de Martelaar hield vol dat Degene die verscheen “God is, gezonden met de twee engelen in Zijn gezelschap”, en hij bedoelde de Zoon. Augustinus argumenteerde tegen het lezen van één van hen als de Heer en de andere twee als Zijn engelen. Aangezien “drie mannen verschenen, en van niemand van hen wordt gezegd dat hij groter is dan de rest”, vroeg hij: “waarom zouden we hier niet, zoals zichtbaar aangeduid door het zichtbare schepsel, de gelijkheid van de Drie-eenheid begrijpen, en één en dezelfde substantie in drie personen?” (Over de Drie-eenheid 2.11). Genesis zelf geeft hier geen uitsluitsel over.

Hoe zit het met 1 Johannes 5:7?

De King James Version leest: “Want er zijn er drie die getuigenis afleggen in de hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest: en deze drie zijn één” (1 Johannes 5:7). Slechts een deel daarvan staat ter discussie: de woorden “in de hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest: en deze drie zijn één”, met de beginwoorden van vers 8. Die toegevoegde woorden, bekend als de Johannine Comma, kwamen in de King James terecht vanuit vroege gedrukte edities van het Griekse Nieuwe Testament. Bruce Metzger noteert in de tweede editie van zijn Textual Commentary on the Greek New Testament dat “De passage afwezig is in elk bekend Grieks manuscript behalve acht”, die het lijken te vertalen vanuit het Latijn, en dat het “door geen van de Griekse Kerkvaders wordt geciteerd” in al hun lange discussies over de Drie-eenheid. Moderne kritische edities van het Grieks laten het weg, en dat doen ook de Engelse vertalingen die daarop gebaseerd zijn.

De leer rustte nooit op die woorden, want de Griekse Kerkvaders pleitten voor de Drie-eenheid zonder hen. Het geloof dat de geloofsbelijdenissen belijden, inclusief de Drie-eenheid, is het onderwerp van de gratis cursus Christendom: Wat christenen al 2000 jaar geloven.

Zij vonden het in de Schrift, in de menselijke persoon en in de doop. Origenes van Alexandrië leerde dat een lezer de Schrift “op een drievoudige manier” moet opnemen: de letterlijke zin voor beginners, een diepere zin voor degenen die verder zijn, en de geestelijke zin voor de volwassenen: “Want zoals de mens bestaat uit lichaam, ziel en geest, zo doet de Schrift dat ook” (Over de eerste beginselen, boek 4). Paulus noemt dezelfde drie wanneer hij bidt dat “uw geest, ziel en lichaam in hun geheel onberispelijk bewaard mogen worden” (1 Tessalonicenzen 5:23). Irenaeus hield vol dat de hele persoon vlees en ziel is, samen met de Geest die God geeft: “de volmaakte mens bestaat uit de vermenging en de vereniging van de ziel die de geest van de Vader ontvangt, en de bijmenging van die vleselijke natuur” (Tegen de ketterijen 5.6.1).

En in Jeruzalem vertelde Cyrillus aan de pasgedoopten dat zij “driemaal in het water waren afgedaald en weer waren opgestegen; hierbij ook met een symbool zinspelend op de driedaagse begrafenis van Christus.” In één handeling beleden zij de drie personen en daalden zij neer met Christus voor Zijn drie dagen, en daarna kwamen zij weer omhoog.

Christenen aanbidden één God in drie personen, en dus tellen hun gebeden keer op keer tot drie. De orthodoxen bidden het Trisagion, “Heilig God! Heilig Sterk! Heilig Onsterfelijk! Ontferm U over ons”, drie keer achter elkaar, gevolgd door “Eer aan de Vader, en aan de Zoon, en aan de Heilige Geest”. Wanneer zij een kruisteken maken, zoals de gids van een orthodoxe parochie uitlegt, “symboliseren de drie vingers die boven de handpalm zijn samengevoegd de Heilige Drie-eenheid”. De doop wordt nog steeds toegediend in de drievoudige naam, zoals het was toen de toehoorders van Cyrillus drie keer in het water afdaalden.

Veel drieën in de Bijbel zijn eenvoudige tellingen. “Noach verwekte drie zonen, Sem, Cham en Jafet” (Genesis 6:10). Abraham vroeg aan Sara om “drie maten fijn meel” (Genesis 18:6). “Er was een hongersnood in de dagen van David gedurende drie jaar” (2 Samuël 21:1). De wet vraagt om “twee getuigen, of op de mond van drie getuigen” (Deuteronomium 19:15), wat een minimum voor bewijs stelt en geen teken draagt. Wanneer Amos zegt “Voor drie overtredingen van Damascus, en voor vier” (Amos 1:3), noemt hij er slechts één misdaad na, dus de getallen zijn een stijlfiguur in plaats van een telling.

Sommige drieën markeren zelfs falen, zoals de verloocheningen van Petrus, of de ezel van Bileam die vraagt: “Wat heb ik u gedaan, dat gij mij deze drie keer geslagen hebt?” (Numeri 22:28). Patronen die de tekst nooit telt, zoals het lezen van de zes scheppingsdagen als twee sets van drie, zijn een ordening van de lezer. Een eerlijke test is om te vragen of de Schrift zelf terugkeert naar de drie en er iets mee doet. De derde dag doorstaat die test vele malen, en drie maten meel niet.

De Schrift geeft aan drie geen verborgen betekenis. De algemene bewering dat het staat voor goddelijke volmaaktheid komt voort uit latere systemen van getalsbetekenissen, waarvan de bekendste E. W. Bullinger’s Number in Scripture is. Bullinger (1837–1913) schreef dat “Drie duidt op goddelijke volmaaktheid; Zeven duidt op geestelijke volmaaktheid; Tien duidt op ordinale volmaaktheid; en Twaalf duidt op bestuurlijke volmaaktheid.” Hij bouwt dit deels op meetkunde, aangezien drie lijnen het minste aantal zijn dat een vorm kan omsluiten, en niet op iets wat de Bijbel zegt over het getal. Dergelijke schema’s kunnen vroom zijn, maar ze worden van buitenaf op de tekst gelegd, en de Bijbel geeft geen enkel getal een betekenis buiten de passages waar het wordt gebruikt. De meeste getallen in de Schrift tellen simpelweg dingen, en getallen zoals 344 dragen helemaal geen betekenis.

De enige droom in de Bijbel vol met drieën komt voor in de gevangenis, waar Jozef de schenker van de Farao hoorde dromen over een wijnstok met “drie ranken”, en de bakker over “drie witte manden”. Jozef antwoordde: “De drie ranken zijn drie dagen”, en “De drie manden zijn drie dagen” (Genesis 40:10, 12, 16, 18). Eerst vertelde hij hen echter waar de betekenis vandaan kwam: “Behoren de uitleggingen niet aan God toe?” (Genesis 40:8). Die betekenis werd gegeven voor die twee mannen, en de Schrift geeft geen regel voor het lezen van een drie in de droom van iemand anders.

De drie die het van ieder van ons vraagt om te kennen, is degene die Paulus doorgaf, de ochtend dat het lange wachten eindigde: Hij “is opgewekt op de derde dag, overeenkomstig de Schriften” (1 Korintiërs 15:4).

---

• Waarom is het getal 7 zo belangrijk in de Bijbel?
• Wat het getal 8 betekent in de Bijbel
• Het getal 5 in de Bijbel
• 50 in de Bijbel: het Jubeljaar en Pinksteren
• Wat 1.000 betekent in de Bijbel
• Wat is het teken van Jona?

Meer uit deze reeksBijbelse NumerologieBekijk alle 53 artikelen