Ben Ish Hai (Ben Ish Chai): Rabbi Yosef Hayyim van Bagdad

Christian Pure, een christelijke uitgever, schreef deze pagina. Als een link naar benishhai.org u hier heeft gebracht: dat adres was ooit van een andere website. Wij beheren nu het verlopen adres, we hebben geen enkele band met die site en niets hier is daarvan overgenomen.

Wanneer Joden spreken over de Ben Ish Hai, wat u ook gespeld ziet als Ben Ish Chai, kunnen ze een boek bedoelen of de man die het schreef, omdat het boek zo succesvol was dat mensen hem bij de naam van het boek gingen noemen. De man was Rabbi Yosef Hayyim van Bagdad, geboren rond 1834, die stierf op 30 augustus 1909. Vijftig jaar lang stond hij elke sabbat op en preekte drie uur lang voor de Joden van zijn stad, en het boek is wat die preken zijn geworden. Mensen schreven hem met hun vragen vanuit plaatsen zo ver weg als India en Singapore, en hij beantwoordde ze, en er zijn vandaag de dag nog steeds veel Joden die zijn boek openslaan om te ontdekken wat ze moeten doen.

Wij zijn christenen en we komen naar hem toe als bezoekers. De wet die hij onderwees behoort toe aan het Joodse volk en het is aan hen om te zeggen wat het van hen vraagt, en waar onze twee geloven uiteenlopen hebben we dat duidelijk uiteengezet in Jodendom en christendom vergeleken. Hier willen we u alleen vertellen over een man die zijn leven wijdde aan het onderwijzen van zijn volk in de geboden van de God van Abraham, en die dieper had nagedacht dan de meesten van ons ooit zullen doen over hoe je mensen zover krijgt dat ze luisteren.

Zijn vader, Elijah, was een rabbijn en een leider van de Joden in Bagdad, en zijn grootvader Moses Hayyim was daar vóór hem opperrabbijn geweest, dus de jongen werd in het werk geboren, in een stad die nog steeds deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk en een groot aantal Joden telde. Er waren er ongeveer 20.000 onder 70.000 buren in 1860, en een paar maanden nadat hij stierf, noemde een Britse consul de gemeenschap “na die van Salonica, de meest talrijke, belangrijke en welvarende in Turkije.”

Zijn biograaf bij Chabad, de Joodse beweging, zegt dat hij toen hij zeven was in een put in de binnenplaats van zijn huis viel en “door een wonder” werd gered, dat hij uit dankbaarheid zijn leven wijdde aan de studie van de Thora, en dat hij om middernacht opstond om de verwoesting van de Tempel te betreuren. Hij studeerde bij de broer van zijn moeder, David Hai ben Meir, en vanaf 1848 bij Abdallah Somekh, die aan het hoofd stond van Beit Zilka, het Joodse seminarie van Bagdad, en in 1851 trouwde hij met Rachel, de dochter van Rabbi Yehudah Somekh.

Zijn vader stierf, en in 1859, het jaar daarna, toen hij ongeveer vijfentwintig was, accepteerden de Joden van Bagdad hem in de plaats van zijn vader als hun prediker, en hij bleef de rest van zijn leven op die kansel. De Orthodox Union en de Jewish Virtual Library noemen hem de Rabbijn van Bagdad, terwijl het Jewish Women’s Archive zegt dat hij nooit een openbare functie bekleedde, en zijn biograaf stelt dat hij geen salaris aannam, leefde van een aandeel in het bedrijf van zijn broer en de gemeenschap leidde zonder titel. In 1869 reisde hij naar het Land van Israël, naar Jeruzalem en Hebron, en toen ze hem daar een post als rabbijn aanboden, ging hij terug naar Bagdad. U kunt opmaken wat zijn volk van hem dacht uit wat er gebeurde in 1876, toen een man genaamd Jacob Obermeier, die uit Wenen was gekomen om Frans te doceren, hem beledigde, en de gemeenschap Obermeier excommuniceerde en hem dwong de rabbijn om vergeving te vragen.

We zeiden rond 1834, omdat we u de dag kunnen vertellen waarop hij werd geboren, maar niet met zekerheid het jaar. Elke bron die een dag noemt, zegt de 27e van de Hebreeuwse maand Av, en de jaren die u zult zien variëren van 1832 tot 1835, dus hier staan ze allemaal bij elkaar, met de Hebreeuwse data omgerekend naar onze kalender.

Wie zegt dat	Gegeven datum	Burgerlijk jaar
Hebreeuws onderschrift onder zijn portret	27 Av 5594	1 September 1834
Library of Congress-record	circa 1834	rond 1834
Encyclopaedia Judaica	1833 of 1835	1833 of 1835
Segula, een Israëlisch geschiedenistijdschrift	27 Av 5595	augustus 1835
Chabad.org	27 Av, 1832	augustus 1832
Jewish Virtual Library, korte levensbeschrijving	1832	1832

Als we moesten kiezen, zouden we zeggen 1834, de datum onder zijn portret, en twee schrijvers die helemaal niet probeerden zijn geboortedatum vast te stellen, komen daar dicht bij in de buurt. De levensbeschrijving van de Orthodox Union zegt dat hij vijfentwintig was in het Hebreeuwse jaar 5619, en Levi Cooper, die voor de Nationale Bibliotheek van Israël over iets heel anders schreef, zegt dat hij achtenveertig was in 5642. Die leeftijden wijzen ruwweg naar 5594, het jaar van het portret, hoewel ze net zo goed bij een geboorte een jaar eerder zouden passen. Zijn overlijden levert minder problemen op, omdat we weten dat hij stierf op 13 Elul 5669, wat 30 augustus 1909 was, en als je ergens 1904 ziet staan, lijkt dat een fout in een korte biografie.

Hij gaf elke ochtend les en elke sjabbat preekte hij drie uur lang, en dat deed hij vijftig jaar lang. Degenen onder ons die na twintig minuten in een preek al op hun horloge kijken, kunnen zich afvragen hoe een man drie uur lang preekt, en toevallig heeft hij ons dat verteld.

Het staat allemaal in zijn inleiding op het boek, en elke prediker zal instemmend knikken. Als je mensen alleen maar onderwijst in de Joodse wet, zegt hij, “wordt het hart van de massa daar niet door getrokken,” en hij had de Talmoed om hem te steunen. Rabbi Meir, zo wijst hij erop, besteedde een derde van zijn preken aan de wet, een derde aan verhalen en een derde aan gelijkenissen. En hij herinnert ons aan de dag dat Rabbi Abbahu en Rabbi Hiyya bar Abba naar dezelfde stad kwamen, waarbij Abbahu verhalen onderwees en Hiyya de wet onderwees, en iedereen liep weg bij Hiyya om naar Abbahu te luisteren. Abbahu troostte hem met een beeld uit de markt. Wanneer de ene man edelstenen verkoopt en de ander kleine waren, zei hij, naar wie rennen de klanten dan? Ze rennen naar de kleine waren, en dat zegt niets tegen de juwelen.

Je moet dus verstandig te werk gaan, zegt Yosef Hayyim, door rekening te houden met de geesten van de mensen voor je, waarbij je het grootste deel van de preek besteedt aan verhalen en de uitleg van de Schrift en de wet ergens in het midden of aan het einde laat komen. Na het Hebreeuwse jaar 5630, dat begon in 1869, begon hij precies dat te doen: wetten uit de Sjoelchan Aroech, de grote code van de Joodse praktijk, verweven in zijn sjabbatpreek over de Tora-lezing van de week, en eindigend met verzen uit de lezing uit de Profeten. Er was meer wet dan in één jaar paste, dus spreidde hij het over twee jaar, om elke twee jaar opnieuw onderwezen te worden, en dat is waarom het boek de vorm heeft die het heeft, met de preken eerst en dan een eerste jaar van wetten en een tweede. Het werd in 1898 in Jeruzalem gedrukt, bijna veertig jaar nadat hij voor het eerst die kansel betrad.

Het betekent “zoon van een levende man,” en het komt uit een vers dat Joden lezen in de Tanach en wij lezen in ons Oude Testament. De King James Bijbel verwoordt het als volgt: “En Benaja, de zoon van Jojada, de zoon van een dapper man, uit Kabzeël, die vele daden had verricht, hij versloeg twee leeuwachtige mannen van Moab: hij ging ook naar beneden en versloeg een leeuw in het midden van een put in de tijd van sneeuw” (2 Samuël 23:20).

Wanneer we dat vers naast de titels op zijn plank leggen, vinden we er verschillende in terug. Zijn commentaar op de verhalen uit de Talmoed noemde hij Ben Yehoyada, de zoon van Jojada. Zijn verzamelde antwoorden op vragen van mensen noemde hij Rav Pe’alim, wat het Hebreeuws is achter “die vele daden had verricht.” En het boek met preken neemt de woorden die ertussen staan, met een kleine verrassing die de King James ons niet kan laten zien. Het Hebreeuws zoals het geschreven staat zegt hai, “levend,” terwijl de traditionele manier om het hardop voor te lezen zegt hayil, “dapper,” en de King James volgt het hardop voorlezen. Hij nam het geschreven woord. Zijn inleiding zegt alleen dat hij, nadat hij het Talmoedboek Ben Yehoyada had genoemd, Ben Ish Hai voor dit boek koos, en de rest laat hij aan ons over om op te merken.

Het boek gaat de Tora-lezing voor lezing door, een preek en dan een reeks praktische wetten, en het staat bekend als streng, waarbij veel van zijn uitspraken rusten op de Kabbala, de Joodse mystieke traditie. Neem zijn wet voor Poerim, die zegt dat vrouwen, die verplicht zijn naar het Boek Esther te luisteren, naar een man moeten luisteren die het voorleest en het niet zelf moeten lezen. Af en toe laten de wetten ons in een huishouden kijken. Op de dag dat een meisje de geboden op zich neemt, moet ze een nieuw kledingstuk dragen en de dankzegging uitspreken, hoewel hij opmerkt dat het niet de gewoonte is om een feestelijke maaltijd te houden zoals voor een jongen. Vrouwen rusten van hun werk bij de nieuwe maan, en hij legt uit dat dit een voorrecht van hen is, omdat zij geen deel hadden aan de zonde van het Gouden Kalf.

Hij schreef ook een heel boek voor de vrouwen van Bagdad, Hukkei ha-Nashim, de Wetten van Vrouwen, daar gedrukt in 1906 en geschreven in het Arabisch zodat ze het zouden begrijpen, en zijn kleinzoon herinnerde zich dat de vrouwen van de familie op sjabbat en feestdagen samenkwamen om eruit voor te lezen. Het waarschuwt tegen het te jong uithuwelijken van meisjes, het spreekt mensen aan op hun slechte reactie wanneer er een dochter wordt geboren, het vertelt vrouwen hun bedienden met respect te behandelen, en het heeft een hoofdstuk met raadsels. Hij hield zich ook aan de wet zoals hij die had ontvangen, dus dezelfde pagina's vertellen een echtgenote om de prikkelbaarheid van haar man te verdragen en hem te dienen, terwijl hij elders bepaalt dat een vrouw het rouwgebed voor haar ouders niet mag zeggen en dat dochters geen recht op erfenis hebben, hoewel ze wel aanspraak kunnen maken op compensatie. In het hoofdstuk over het geduld van een echtgenote stopt hij om antwoord te geven aan de vrouw van wie hij zich voorstelt dat ze vraagt waarom de echtgenoten niet ook geboden krijgen. “Ik heb veel opdrachten voor jullie echtgenoten met betrekking tot jullie,” zegt hij, en hij belooft een ander boek, voor de mannen.

Het antwoord begint in zijn eigen leven, toen de Jewish Encyclopedia, drie jaar voor zijn dood, simpelweg kon stellen: “Joden die in India en het Verre Oosten wonen, leggen hem vragen over rituelen voor,” en de antwoorden die hij stuurde, verzameld in de delen van Rav Pe’alim, gingen naar Irak, India, Singapore, Sri Lanka en Koerdistan. Wij denken dat een deel van wat het boek levend heeft gehouden de vorm is, aangezien je het kunt openslaan bij de lezing van deze week en de wet al verweven vindt in de leer, en zijn biograaf zegt dat het zowel gewone mensen als geleerden bereikte, waaronder vrouwen.

Je vindt het in de meeste Sefardische huizen, waar het doet wat de Kitzur Sjoelchan Aroech, de korte code van de Joodse wet, doet voor Asjkenazische Joden. Onder Mizrahi-Joden, wier families uit Arabische en islamitische landen komen, is het tot op de dag van vandaag vrij populair. Als je het zelf wilt lezen, Sefaria, de Joodse online bibliotheek, vermeldt het hele boek en heeft zijn inleiding in het Engels, en tussen 1989 en 1991 verscheen in Jeruzalem een Engelse vertaling van een deel van de wetten door Shmuel Hiley. Het boek is niet het enige van hem dat nog in gebruik is, want hij schreef ongeveer tweehonderd gedichten, en ongeveer vijftig daarvan werden opgenomen in de gebeden van de Joden in Bagdad, en één wordt nog steeds door duizenden gezongen bij Meron, in Galilea, op Lag BaOmer.

Op de 8e van Eloel in 1909, een paar dagen voor zijn dood, ging hij op bedevaart naar het graf van de profeet Ezechiël, wiens boek wij ook in onze Bijbels hebben, en hij werd kort daarna ziek. Hij stierf op de 13e en zijn lichaam werd diezelfde nacht teruggebracht naar Bagdad en begraven. Zijn biograaf zegt dat meer dan tienduizend mensen naar zijn begrafenis kwamen, Joden en niet-Joden samen, en dat Joden jarenlang daarna elke vrijdag naar zijn graf gingen.

Zo'n veertig jaar na die begrafenis was de gemeenschap zelf vrijwel verdwenen, omdat tussen 1950 en 1951 bijna 120.000 Joden Irak verlieten, velen van hen beroofd van hun staatsburgerschap en hun bezittingen. In 2013 rapporteerde het United States National Archives: “Vandaag de dag zijn er nog minder dan vijf Joden over.” Ze zijn nu verspreid over de hele wereld, en we stellen ons voor dat zijn boek met velen van hen is meegegaan. Duizenden, zegt zijn biograaf, bestuderen nog steeds zijn boeken en leven ernaar.

In 1972 kwam zijn kleinzoon, rabbijn David Hayim, vanuit Bagdad naar Israël en bracht een manuscript mee, en het jaar daarop werd het gedrukt. Het was een verzameling antwoorden op vragen over de Joodse wet genaamd Torah Lishmah, en er stond dat het het werk was van een rabbijn Yehezkel Kahali, die ermee was begonnen in 1681 of 1682. Niemand behalve Yosef Hayyim had ooit deze Kahali geciteerd. Het boek uit 1898 vermeldt Torah Lishmah tien keer, en een deel uit 1903 gaf eindelijk de naam van de auteur. Het manuscript presenteert zichzelf als een kopie, het handschrift van de kopiist is dat van Yosef Hayyim zelf, en een notitie van de kopiist zegt: “het is waarschijnlijk dat er geen ander exemplaar in de wereld is.”

Had hij het dus zelf geschreven en als een oud boek aan de wereld gepresenteerd? Zijn kleinzoon zei dit zonder aarzeling in zijn voorwoord bij het gedrukte deel, en wat betreft het waarom, kon hij alleen suggereren dat Joodse geleerden verdeeld zijn over de vraag of een auteur zijn naam aan een boek moet verbinden, en dat zijn grootvader, die sommige boeken ondertekende en zijn naam van andere wegliet, misschien beide kanten probeerde te eren. Rabbijn Shalom Messas en rabbijn Ovadia Yosef, beiden grote autoriteiten, konden niet accepteren dat hij het schreef, hoewel een laat naschrift van rabbijn Ovadia de vraag openliet. Toen vergeleek in 2004 een team onder leiding van Moshe Koppel aan de Bar-Ilan Universiteit het per computer met Rav Pe’alim en concludeerde dat één auteur beide had geschreven. Of de kleinzoon de reden had gevonden, kan niemand zeggen.

Rabbijn Avraham Hayim Ades, een geleerde uit Aleppo die zich in Jeruzalem had gevestigd, probeerde het hem te vragen terwijl hij nog leefde. Nadat de naam in 1903 verscheen, merkte Ades op dat in het Hebreeuws, waar elke letter ook een getal is, Yehezkel optelt tot 156, hetzelfde als Yosef, en Kahali tot 68, hetzelfde als Hayim. Dus schreef hij naar Bagdad met een lijst met vragen over de Joodse wet en voegde er aan het einde nog een toe, waarin hij vroeg wie Torah Lishmah. had geschreven. De man aan wie Joden uit India, Singapore en Koerdistan schreven, beantwoordde elke vraag op de lijst, behalve die ene.

---

• Torah versus Bijbel: wat is het verschil?
• Vierde Jezus Chanoeka?
• Wat is de sabbat?