Het jodendom is het oudere geloof en het christendom is daaruit voortgekomen, want Jezus en zijn eerste volgelingen waren Joden. Beide aanbidden de God van Abraham en lezen de Hebreeuwse Bijbel, en waar ze uiteengaan is over Jezus. Christenen geloven dat hij de Messias en God de Zoon is, terwijl het jodendom leert dat de Messias nog niet is gekomen en dat God geen lichaam of vorm heeft.
Jezus vierde het Pascha met zijn discipelen, en toen hem werd gevraagd naar het grootste gebod, antwoordde hij met de woorden die Joden nog elke dag bidden, de Sjemá. Wat de twee geloven dus delen is meer dan een geschiedenis. Beiden belijden dat God één is, en ze verschillen, diep en oprecht, van mening over wie Jezus is.

Jodendom en christendom naast elkaar
| Onderwerp | Christendom | Jodendom |
|---|---|---|
| Oorsprong | Jezus van Nazareth en zijn joodse volgelingen, eerste eeuw | Gods verbond met Abraham; rabbijns jodendom na 70 n.Chr. |
| Mensen wereldwijd (2020) | Ongeveer 2,3 miljard | Ongeveer 14,8 miljoen |
| God | Eén God in drie personen: Vader, Zoon en Heilige Geest | Eén God, ondeelbaar, zonder lichaam of vorm |
| Jezus | De Messias en de Zoon van God, God mens geworden | Een jood uit de eerste eeuw; niet de Messias, niet goddelijk |
| De Messias | Is gekomen in Jezus, die opnieuw zal komen | Moet nog komen, met een tijdperk van vrede; liberale joden kijken uit naar het tijdperk zelf |
| Schrift | Oude Testament en Nieuwe Testament | De Tenach (24 boeken), met de Mondelinge Thora: Misjna en Talmoed |
| Menselijke natuur | Gevallen door de zonde van Adam (Orthodox: de gevolgen ervan, niet de schuld) | Puur geboren, met een goede en een kwade neiging |
| Vergeving | Door Jezus' dood en opstanding | Van een barmhartige God, door tesjoeva (terugkeer), gebed, naastenliefde en boetedoening |
| van de Wet | De meeste kerken: de morele wet is bindend, rituele wetten niet | Mitswot: bindend voor orthodoxe en conservatieve joden, een leidraad voor hervormingsgezinden en reconstructionisten |
| Wekelijkse heilige dag | Zondag, de dag van de opstanding | Sjabbat, vrijdag voor zonsondergang tot zaterdagavond bij het vallen van de avond |
| Belangrijkste feestdagen | Kerstmis, Pasen, Pinksteren | Rosj Hasjana, Jom Kipoer, Soekot, Pesach, Sjavoeot |
| Na de dood | Opstanding van de doden; hemel en hel | Opstanding en de Komende Wereld; opvattingen variëren |

Wat kwam eerst, en is het christendom voortgekomen uit het jodendom?
Het jodendom kwam eerst, en wanneer de Reform-beweging deze vraag beantwoordt, begint ze bij “de verbondsrelatie tussen God en Abraham.” De Hebreeuwse Bijbel vertelt vervolgens hoe de familie van Abraham uitgroeide tot het volk Israël.
En het christendom kwam inderdaad voort uit het jodendom. Zoals My Jewish Learning het verwoordt: Jezus “werd geboren en leefde als Jood, en zijn vroegste volgelingen waren ook Joden,” en “het christendom ontstond pas als een afzonderlijke religie in de eeuwen na de dood van Jezus.” Het boek Handelingen vertelt ons waar de nieuwe naam voor het eerst werd gebruikt: “in Antiochië werden de discipelen voor het eerst christenen genoemd.”
Het jodendom kreeg in diezelfde eeuwen zijn huidige vorm. Nadat de Romeinen in 70 n.Chr. de Tweede Tempel hadden verwoest, verzamelden de rabbijnen de leer die mondeling was overgeleverd, en aan het einde van de tweede eeuw redigeerde Rabbi Jehoeda ha-Nasi deze tot de Misjna. De Talmoed groeide rond de Misjna en vormt nog steeds de basis van de Joodse wet.
Het jodendom is dus geen vorm van het christendom en het christendom is geen tak van het jodendom. In 2000 zei een groep Joodse geleerden dit in een verklaring genaamd Dabroe Emet (“Spreek de waarheid”): “Wij respecteren het christendom als een geloof dat binnen het jodendom is ontstaan en dat er nog steeds aanzienlijke contacten mee heeft. Wij zien het niet als een uitbreiding van het jodendom.” Messiaanse Joden, die Joodse gebruiken onderhouden en geloven dat Jezus de Messias is, “worden door de bredere Joodse gemeenschap niet als Joods geaccepteerd.”

Wat het jodendom en christendom gemeen hebben
Om te beginnen delen ze Jezus zelf, een Jood die het Pascha met zijn discipelen vierde. Naast hem hebben ze gemeen:
- Eén God, de God van Abraham, Izaäk en Jakob, beleden in het Sjemá.
- De Hebreeuwse Bijbel. Dabroe Emet namen lessen die beiden eruit putten: “God schiep en onderhoudt het universum; God sloot een verbond met het volk Israël, Gods geopenbaarde woord leidt Israël naar een leven van rechtvaardigheid; en God zal uiteindelijk Israël en de hele wereld verlossen.”
- De morele wet van de Thora, waarvan het middelpunt, zo stelt dezelfde verklaring, “de onvervreemdbare heiligheid en waardigheid van ieder mens” is.
- Bekering en vergeving van een barmhartige God.
- Hoop in de opstanding van de doden en een komende wereld.

Wie is Jezus voor christenen en voor joden?
Wij belijden Jezus in de woorden van de Geloofsbelijdenis van Nicea, die katholieke, orthodoxe en de meeste protestantse kerken delen: hij is “God uit God, waarachtig God uit waarachtig God, geboren, niet gemaakt, één in wezen met de Vader,” die “het vlees heeft aangenomen door de Heilige Geest uit de Maagd Maria en mens is geworden.”
Jezus heeft geen plaats in het Joodse geloof, en rabbijn James Scott Glazier, die de vraag op ReformJudaism.org beantwoordt, zegt het direct: “Het essentiële verschil tussen Joden en christenen is dat christenen Jezus accepteren als messias en persoonlijke verlosser. Jezus maakt geen deel uit van de Joodse theologie. Onder Joden wordt Jezus niet beschouwd als een goddelijk wezen.” Sommige Joden van nu zien hem als een Joodse leraar, zonder te geloven, zoals My Jewish Learning het stelt, dat “hij uit de dood is opgestaan of de messias was.” En voor sommige Joden, zo zegt hetzelfde artikel, roept zijn naam alleen al de pogroms, de kruistochten en eeuwen van christelijk antisemitisme op.
Waarom joden Jezus niet accepteren als de Messias
In de Hebreeuwse Bijbel, Mashiach (“gezalfde”) beschrijft een koning of priester die voor een taak is gekozen, en de Messias op wie Joden wachten zal bekend zijn aan het tijdperk dat hij brengt. De profeten, zo legt My Jewish Learning uit, zagen het messiaanse tijdperk als “een periode van universele vrede, waarin oorlog en honger zijn uitgeroeid en de mensheid Gods soevereiniteit accepteert.” Dat tijdperk is niet gekomen, en dat is de oudere en duidelijkere reden waarom Joden Jezus niet als de Messias zien.
Meer dan duizend jaar later schreef de middeleeuwse wijze Maimonides de test in zijn wetboek van Joodse wetten. Een koning uit de lijn van David die de Thora onderhoudt, mag worden verondersteld de Messias te zijn, zegt hij, en “Als hij slaagt in het bovenstaande, de Tempel op zijn plaats bouwt en de verspreiden van Israël verzamelt, is hij definitief de Masjiach.” My Jewish Learning citeert de regel die volgt: “En als hij hier niet in slaagt, of als hij wordt gedood, is het bekend dat hij niet degene is die door de Thora was beloofd.” Vanaf de negentiende eeuw begon het liberale jodendom te hopen op een messiaans tijdperk in plaats van een messiaanse koning.
Wij antwoorden dat Jezus de Messias is die de profeten hebben voorspeld, en dat het koninkrijk dat hij begon nog niet voltooid is, want zoals de Geloofsbelijdenis zegt, hij “zal wederkomen in heerlijkheid om te oordelen levenden en doden, en aan zijn koninkrijk zal geen einde komen.”

Eén God: de Sjemá en de Drie-eenheid
Elke dag reciteren Joden de Sjemá: “Hoor, Israël: De HEERE, onze God, de HEERE is één” (Deuteronomium 6:4), en toen Jezus werd gevraagd welk gebod het belangrijkste was, antwoordde hij met dezelfde woorden (Marcus 12:29).
Christenen geloven dat de ene God Vader, Zoon en Heilige Geest is. “Wij belijden niet drie goden, maar één God in drie personen,” zegt de Catechismus van de Katholieke Kerk, en Jezus zond zijn apostelen om te dopen “in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest” (Mattheüs 28:19). De drie personen zijn geen drie delen van God, want elk van hen, zegt de Catechismus, “is God in zijn geheel.”
De Joodse leer stelt dat Gods eenheid geen ruimte laat voor enig onderscheid, of voor een lichaam. Maimonides verwoordt het zo: “Deze God is één. Hij is niet twee of meer, maar één, verenigd op een manier die elke eenheid die in de wereld wordt gevonden [overtreft].” My Jewish Learning noemt de bewering van het Nieuwe Testament dat Jezus goddelijk is “een geloof dat moeilijk te verenigen is met het aandringen van het jodendom op Gods eenheid,” hoewel het eraan toevoegt dat in de tijd van Jezus “sommige Joden in die tijd het idee dat het goddelijke menselijke vorm kon aannemen verenigbaar vonden met hun traditie.” Het rabbijnse jodendom, zoals we bij Maimonides zien, is dit gaan uitsluiten.

Geschriften: de Tenach, het Oude Testament en de Talmoed
Joden noemen hun Bijbel de Tanach, een acroniem voor de drie delen, Thora (de vijf boeken van Mozes), Nevi'iem (Profeten) en Ketoeviem (Geschriften), en in de Joodse telling heeft het 24 boeken. Het protestantse Oude Testament heeft dezelfde tekst als de Tenach, maar “de volgorde en categorisering van de boeken is anders.” Katholieke Bijbels voegen boeken toe zoals Tobit en 1 en 2 Makkabeeën, voor 46 boeken in het Oude Testament, en orthodoxe Bijbels behouden deze “langere canon” uit de Griekse Septuagint en voegen er nog een paar toe, zoals het Gebed van Manasse. Wij lezen ook het Nieuwe Testament, dat Joden niet als Schrift beschouwen.
Joden lezen de Geschreven Thora naast de Mondelinge Thora: “de latere werken uit de rabbijnse periode — het meest prominent de Misjna en de Gemara, gezamenlijk bekend als de Talmoed — die de statuten in de Geschreven Thora uitleggen en toelichten.” Traditionele Joden houden vol dat beide op de Sinaï zijn gegeven. Wij christenen behandelen de Talmoed niet als Schrift, en wij lezen de Hebreeuwse Bijbel in het licht van Jezus, dus hetzelfde vers kan in de synagoge en in de kerk verschillende dingen betekenen.

Zonde, berouw en vergeving
De meeste christenen geloven dat ieder mens wordt geboren in een gevallen staat die van Adam is geërfd, en elke kerk beschrijft dit in haar eigen bewoordingen. Voor katholieken, original sin is het “een zonde die ‘opgelopen’ is en niet ‘bedreven’ — een toestand en geen daad,” zoals de Catechismus zegt. Gereformeerde christenen houden, met de Westminster Confessie, vast dat deze “natuurlijke verdorvenheid” zelfs in gelovigen aanwezig blijft. De Orthodoxe Kerk in Amerika verwoordt het anders: de mensheid draagt de gevolgen van de eerste zonde, “waarvan de dood de voornaamste is,” maar “draagt niet de persoonlijke schuld die met deze zonde verbonden is.” En al deze kerken leren dat vergeving komt door Jezus, want “Christus is gestorven voor onze zonden, overeenkomstig de Schriften” (1 Korintiërs 15:3).
Het jodendom begint op een andere plek, en rabbijn Reuven Hammer zegt het duidelijk: “Het jodendom leert dat mensen in de basis niet zondig zijn.” Hij vervolgt: “Wij komen in de wereld zonder de last van zonden van onze voorouders te dragen of erdoor besmet te zijn.” Elke ochtend bidden Joden, in woorden die de Talmoed optekent: “Mijn God, de ziel die U in mij hebt geplaatst is puur.” De rabbijnen leerden dat ieder mens een yetzer ha-tov, heeft, een goede neiging, en een yetzer ha-ra, een kwade neiging, die op de juiste manier gekanaliseerd moet worden.
Wanneer een jood zondigt, is de weg terug teshuvah, “terugkeer,” wat betekent het kwaad bekennen, er spijt van hebben en besluiten het niet opnieuw te doen. “Gebed, liefdadigheid en vasten zouden ook helpen om vergeving te verkrijgen,” en het grote seizoen daarvoor is Jom Kipoer, de Grote Verzoendag. Het vergeven is aan God, en Hammer noemt barmhartigheid “de dominante modus van Gods handelen.” De leer van de Misjna over Jom Kipoer eindigt met de woorden van Rabbi Akiva: “voor Wie word je gereinigd, en Wie reinigt je? Het is je Vader in de hemel.” Toch is dezelfde passage stellig dat “voor overtredingen tussen een mens en een ander, Jom Kipoer niet verzoent totdat hij de andere persoon heeft verzoend.”

Wat elk geloof leert over het leven na de dood
De Geloofsbelijdenis van Nicea eindigt met: “Wij verwachten de opstanding van de doden en het leven van de toekomende eeuw,” en wij geloven in een lichamelijke opstanding, in de hemel en in de hel.
“De toekomende eeuw” is ook een Joodse uitdrukking, olam haba, hoewel de Joodse leer erover minder vaststaat. My Jewish Learning noemt het jodendom “beroemd dubbelzinnig over deze kwestie,” aangezien de onsterfelijkheid van de ziel, de Toekomende Wereld en de opstanding van de doden allemaal in de traditie voorkomen, maar hoe ze bij elkaar passen “is altijd vaag geweest.” De Misjna leert dat “Al het Joodse volk, zelfs zondaars … een deel hebben in de Toekomende Wereld,” en dan noemt het uitzonderingen, waarvan de eerste is: “Degene die zegt: Er is geen opstanding van de doden.” Maimonides voegt eraan toe dat de “vromen van de volkeren van de wereld” ook een deel hebben, dus een persoon hoeft niet Joods te zijn om te delen in de Toekomende Wereld. De rabbijnen stelden ook een limiet aan de straf in Gehinnom. Eén wijze in de Misjna zegt: “Het oordeel van de goddelozen in Gehinnom [duurt] twaalf maanden,” en Rabbi Jochanan ben Noeri antwoordt dat het duurt van Pascha tot Sjavoeot.

Sabbat, feestdagen en de Wet
Sjabbat is “een wekelijkse viering van 25 uur, van vlak voor zonsondergang op vrijdag tot het vallen van de avond op zaterdag,” een dag van rust, familiemaaltijden en gebed in de synagoge. De meeste christenen komen samen op zondag, de dag dat Jezus opstond, in plaats van op de zaterdag Sabbath.
Het Joodse jaar volgt de feesten van de Thora, Rosj Hasjana, Jom Kipoer, Soekot, Pesach en Sjavoeot, met latere dagen zoals Chanoeka en Poerim. Het christelijke jaar volgt het leven van Jezus, en zoals het liberale jodendom opmerkt: “alle feestdagen die een verband hebben met het leven van Jezus maken geen deel uit van het Joodse leven en/of de Joodse praktijk.” Toch komen de twee kalenders nog steeds samen, want het Evangelie van Lucas plaatst het Laatste Avondmaal op Pascha, waar Jezus zegt: “Ik heb vurig begeerd dit Pascha met u te eten voordat ik lijd” (Lucas 22:15).
Het Joodse leven wordt gevormd door de mitswot, de geboden van de Thora, die betrekking hebben op voedsel, gebed, de sjabbat en nog veel meer, en de stromingen verschillen van mening over de mate van autoriteit die deze hebben. Voor orthodoxe Joden heeft de Mondelinge Leer “de status van een direct goddelijk gebod.” Het conservatief jodendom “accepteert officieel het bindende karakter van de mondelinge overlevering,” maar geeft moderne rabbijnen meer ruimte om af te wijken van oude uitspraken. Het liberaal jodendom “accepteert het bindende karakter van de Joodse wet niet.” Reconstructionistische Joden leren van de Joodse praktijk “met het inzicht dat het verleden een stem heeft, maar geen vetorecht.” De meeste kerken leren dat christenen de morele wet onderhouden, maar niet de rituele wetten van de Thora, en de Westminster Confessie stelt dat die ceremoniële wetten “nu zijn afgeschaft onder het nieuwe testament.”

Hoe de kerken nu spreken over joden en het jodendom
Eeuwenlang gaven veel christenen de Joden als volk de schuld van de dood van Jezus, en die beschuldiging voedde vervolging. My Jewish Learning beantwoordt dit direct: “Jezus werd geëxecuteerd door de Romeinen. Kruisiging was een Romeinse vorm van executie, geen Joodse.” In 1965 verklaarde het Tweede Vaticaans Concilie in Nostra aetate: “Hoewel de Joodse autoriteiten en degenen die hun leiding volgden aandrongen op de dood van Christus, kan wat er in Zijn lijden is gebeurd niet zonder onderscheid worden toegerekend aan alle Joden die toen leefden, noch aan de Joden van vandaag.”
De Katholieke Kerk noemt de Joden “oudere broeders,” in de woorden van de heilige Johannes Paulus II, en leert dat Gods verbond met hen “nooit is herroepen.” Een Vaticaanse reflectie uit 2015 ontleent haar titel aan de woorden van Paulus: “de genadegaven en de roeping van God zijn onberouwelijk” (Romeinen 11:29). Het stelt dat “er geen verschillende wegen of benaderingen naar Gods redding kunnen zijn,” en toch dat Joden daar niet van zijn uitgesloten, en hoe dat kan, “zonder Christus expliciet te belijden, is en blijft een ondoorgrondelijk goddelijk mysterie.” De Kerk “voert noch ondersteunt enig specifiek institutioneel zendingswerk gericht op Joden,” hoewel christenen nog steeds worden opgeroepen om “op een nederige en gevoelige wijze” getuigenis af te leggen aan Joden. Het document zegt van zichzelf dat het “geen magisterieel document of leerstellig onderricht van de Katholieke Kerk” is.
Onder protestanten zijn de antwoorden verschillend geweest. In 1994 verwierp de Evangelical Lutheran Church in America “Luthers anti-Joodse tirades en de gewelddadige aanbevelingen van zijn latere geschriften tegen de Joden,” en in 1996 besloot de Southern Baptist Convention om “onze energie en middelen te richten op de verkondiging van het evangelie aan het Joodse volk.”
De geleerden die ondertekenden Dabroe Emet, “slechts voor onszelf sprekend,” schreven dat “Joden en christenen dezelfde God aanbidden,” en vervolgden: “Hoewel christelijke aanbidding geen levensvatbare religieuze keuze is voor Joden, verheugen wij ons als Joodse theologen” dat christenen de God van Israël hebben leren kennen. Zij noemden het verschil tussen de geloven “menselijkerwijs onverzoenlijk” totdat God de wereld verlost. Hun verklaring spreekt voor degenen die haar ondertekenden, niet voor het jodendom, en anderen betwistten het. De historicus David Berger wilde niet tekenen, en hij schreef dat het aanbidden van Jezus als een manifestatie van God is wat de Joodse wet noemt Avodah Zarah, “vreemde eredienst,” “althans indien gedaan door een Jood.”
Beide kanten zeggen duidelijk dat het verschil blijft bestaan, en toch beginnen Joden en christenen nog steeds bij dezelfde woorden. Joden bidden elke dag het Sjema, en toen aan Jezus werd gevraagd welk gebod het eerste is, gaf hij het ook: “Hoor, Israël: De Heere, onze God, de Heere is één” (Marcus 12:29).

Gerelateerde artikelen
- Het Oude Testament vs. Tanach: zijn ze hetzelfde?
- Wat zegt de Bijbel over de Heilige Drie-eenheid?
- Is Jezus eeuwig? Wat de Bijbel en de geloofsbelijdenis van Nicea zeggen
- Christendom versus Islam

Een reactie plaatsen