Understanding Paganism: A Guide for Christian Readers

Today we’re going to explore something that might be new to many of you, and that’s okay! This article is all about bringing light and understanding to common questions you, as Christian readers, might have about Paganism. We know that when you hear about different beliefs, it can bring up a lot of questions, and that’s perfectly natural. Our hope and prayer today is to offer you clear, helpful information that allows you to better understand this diverse spiritual world. We’re going to use simple, straightforward language, the kind an 8th grader can understand, and we’re going to keep a tone of respect and kindness all the way through.

Wanneer je iets nieuws wilt begrijpen, zeker een spiritueel pad, is het altijd goed om bij het begin te beginnen. Wat betekent het? Waar komt de naam vandaan? Voor het paganisme is dit een heel belangrijk startpunt, omdat het woord zelf in de loop van de tijd veel is veranderd en het zoveel verschillende soorten overtuigingen en praktijken omvat.

Paganism: More Than One Religion

Here’s something important to know right from the start: “Paganism” isn’t like one single church or one single organized religion, like Christianity or Islam. Instead, think of it like a big, wide umbrella. It’s a term that covers many, many different spiritual paths and beliefs.¹ And these paths can be very different from each other! Some people who call themselves Pagan focus on the beauty of nature, others look to ancient traditions. Some might honor specific gods or goddesses, and still others might be drawn to practices like witchcraft or old Celtic ways.¹ It’s a big family, a diverse community, with some groups focusing on particular traditions or things like caring for our planet or certain divine figures.¹

Wanneer je hoort over modern paganisme, soms neopaganisme genoemd, dan gaat het over spirituele stromingen van vandaag de dag die hun inspiratie halen uit deze oudere, voorchristelijke geloofswijzen.³ Sommige van deze moderne stromingen doen hun best om die oude, inheemse religies precies zo terug te brengen als ze waren, met behulp van geschiedenisboeken en oude geschriften.⁴ Anderen volgen misschien een spiritueel pad dat zij als gloednieuw beschouwen, waarbij ze misschien verschillende tradities vermengen of nieuwe spirituele wegen creëren die geïnspireerd zijn door het verleden.⁴

Where Did the Word “Pagan” Come From?

The word “pagan” has quite a story behind it! It comes from an old Latin word, paganus. En weet je wat paganus originally meant? It meant a “country dweller” or a “villager” – someone who lived out in the countryside, away from the big cities.² At this word wasn’t really about religion; it was just a way to describe where people lived.

Naarmate het christendom zich over het Romeinse Rijk begon te verspreiden, wortelde het vaak sneller in de steden. Mensen die in de rustige, afgelegen plattelandsgebieden woonden, hielden soms langer vast aan hun traditionele overtuigingen, hun polytheïstische manieren (dat betekent geloven in vele goden). Dus, beetje bij beetje, begonnen christenen dat woord te gebruiken paganus to describe those folks who hadn’t yet embraced Christianity, often the ones living out in those country regions.⁵ From the viewpoint of those early Christians, these different religions were seen as ethnic or gentile, different from the Second Temple Judaism of the time.⁵

Isn’t it interesting how words can change? The journey of the word “Pagan” shows a big shift. It started as a label given by others, and sometimes that label could make it sound like someone was “unenlightened” or “not yet converted.” But today, many people who follow these nature-loving or polytheistic spiritual paths have chosen to use the word “Pagan” for themselves in a positive and affirming way. They’re reclaiming it to describe their beliefs and to say, “Yes, this is our diverse spiritual path, and it’s different from the mainstream belief in one God.”6 It just shows you how language can grow and how groups can take a word and make it their own, a symbol of their identity.

Ancient Roots, Modern Expressions

So, a long, long time ago, early Christians used the term “paganism” to talk about all those different non-Jewish religions that believed in many gods, the ones that were around in ancient times and the Middle Ages, like the religions of the Greeks and Romans.⁵ This included the beliefs of the Greco-Roman Empire, various special “mystery religions,” and many local, ethnic traditions.⁵

So, when we see Modern Paganism today, it’s often people trying to reconnect with those ancient spiritual roots and bring them into life in our 21st century.⁷ It’s like a collection of modern religious, spiritual, and even magical traditions that are knowingly inspired by those belief systems from Europe, North Africa, and the Near East that came before Judaism, before Christianity, and before Islam.⁴ It’s also good to remember that in history, and sometimes even “Paganism” has been described by what it’s niet—meaning, it’s not Judaism, Christianity, or Islam.⁴ For example, the early Christians defined their own faith by showing how it was different from the Greek and Roman belief in many gods that was common then.⁵ Defining something by how it’s different is a common way for groups to show what makes them unique. Understanding that “Paganism” as a category partly came about because it was seen as different from Christianity can help us see why it might seem so fundamentally different. It’s not just a random collection of beliefs; it represents a distinct set of spiritual ways of looking at the world, with their own inner meaning.

Dit is een gebied waar veel verwarring en zelfs bezorgdheid kan bestaan bij mensen die niet bekend zijn met het paganisme. Het gaat over hoe het paganisme zich verhoudt tot hekserij en, voor sommigen nog verontrustender, tot satanisme. Het is zo belangrijk dat we deze onderscheiden heel, heel duidelijk maken.

Paganism and Witchcraft: Related Not Identical

Er is een verband tussen heidendom en hekserij, maar ze zijn niet hetzelfde. Hier is de kern: Hekserij (vooral de moderne religie Wicca) wordt beschouwd als een vorm van heidendom, maar niet alle heidenen noemen zichzelf heksen..²

Denk er zo over na, dat helpt misschien: het christendom is een grote, brede religieuze categorie. Binnen het christendom zijn er veel verschillende groepen, zoals het katholicisme, het protestantisme en de orthodoxie. Het katholicisme is een vorm van het christendom, maar niet alle christenen zijn katholiek, toch? Welnu, zo is het ook met het heidendom. Heidendom is een grote spirituele categorie en Wicca (een bekende vorm van moderne religieuze hekserij) is een specifiek pad binnen die grotere familie.²

Wicca is a modern Pagan religion that many people have heard of. It usually involves honoring a God and a Goddess (or other deities), having a deep connection with nature and its cycles, and practicing magick in an ethical way.² Because Wicca was one of the first Neopagan religions to become more widely known in the middle of the 20th century, sometimes its practices and words got mistakenly mixed up with all of Paganism in people’s minds. But, there are many other Pagan paths, like Druidry, Heathenry, and various traditions that try to reconstruct ancient ways. The people who follow these paths wouldn’t call themselves Witches, and their practices are quite different from Wicca.²

Paganism and Satanism: A Very Clear “No”

Dit is zo belangrijk om te zeggen, en om het met absolute duidelijkheid te zeggen: Heidendom is GEEN satanisme.² Dit is een misvatting die helaas is blijven hangen en die veel schade aanricht, omdat het totaal niet is wat de overgrote meerderheid van de heidenen gelooft of praktiseert.

Satanisme is, zoals de naam al zegt, een geloofssysteem dat draait om de figuur van Satan. Satan is een figuur die voortkomt uit de abrahamitische theologie – dat wil zeggen de christelijke, joodse en islamitische tradities – waar hij meestal wordt gezien als een vijand van de abrahamitische God. Om in de traditionele zin een satanist te zijn, moet je dus over het algemeen werken binnen, of reageren tegen, dat christelijke begrip van God en Satan.

Most Pagans, on the other hand, do not believe in, worship, or even acknowledge the Christian figure of Satan. Their spiritual focus is on gods and goddesses from ancient, pre-Christian cultures (like Greek, Roman, Celtic, Norse, or Egyptian deities) or on the divine as being present right here in nature itself.² These deities and spiritual ideas came before, or exist completely outside of, the Christian story of God and Satan. As one Pagan resource says very strongly, when asked if Pagans “sacrifice babies and worship evil incarnate, the answer is NO!”.² Those kinds of ideas are false, they’re offensive, and they come from old prejudices, not from a true understanding of what Pagans believe. The practice of “magick” in Paganism, which is aimed at positive change and spiritual growth 9, should never be confused with any idea of wanting to harm or deal with “evil” forces that are often stereotypically linked with Satanism.

Waarom raken mensen in de war?

Waarom ontstaat deze verwarring tussen heidendom, hekserij en satanisme dan? Nou, daar zijn een paar redenen voor:

• Historical Misinformation and Demonization: For many, many centuries, especially during really tough times of religious persecution like the “Burning Times” (those were the witch hunts in Europe and America from around the 15th to 18th centuries), people accused of witchcraft were often wrongly and deliberately linked with devil worship by Christian religious and government authorities.² Gods and goddesses that weren’t Christian were often re-labeled as demons, and old folk practices were called diabolical. This history of demonization has left a lasting, and incorrect, association in the minds of some cultures.
• Lack of Understanding and Fear of the Unfamiliar: Sometimes, anything that’s unfamiliar or different from what we believe can be looked at with suspicion or even fear. Some people might just lump any non-Christian spirituality they don’t understand into a negative category, calling it “occult” or even “demonic,” without trying to find out what’s really true.⁸
• Media Portrayals: Populaire media, zoals films en tv-programma's, halen deze termen soms door elkaar of tonen onnauwkeurige, sensationele en stereotiepe beelden van heidendom, hekserij en satanisme, alleen maar om een dramatischer verhaal te maken. Dit kan het begrip van het publiek nog meer in de war brengen.

Understanding the history of how these wrong ideas came about is important. It helps us see that the association, especially with Satanism, isn’t based on what Pagans actually believe or do. It’s based on a long history of misrepresentation, often fueled by religious conflict and fear. It’s so important to respect how Pagans define themselves; their spiritual ways are their own systems of belief and practice, not just something “anti-Christian.”

Een van de grootste en meest fundamentele verschillen tussen het christendom en de meeste vormen van heidendom is hoe ze het goddelijke begrijpen, hoe ze God begrijpen. Om deze verschillen echt te waarderen, is het goed om kort het christelijke godsbeeld in herinnering te roepen.

The Christian Understanding of God (A Quick Reminder)

Het christendom is, zoals we weten, een monotheïstische religie. Dat betekent dat het geloof in één God wordt onderwezen.⁷ Deze ene God wordt begrepen als de ultieme Schepper van het universum en alles daarin. Hij wordt doorgaans beschreven als almachtig (dat betekent alvermogend), alwetend (alleswetend), alomtegenwoordig (overal tegelijk) en volmaakt goed. Naast deze kernkenmerken van God omvat het christendom verschillende denominaties, die elk de schrift en de leer op unieke manieren interpreteren. Onder deze, baptistische overtuigingen en praktijken benadrukken het belang van persoonlijk geloof in Jezus Christus en de betekenis van de doop door onderdompeling als een publieke verklaring van dat geloof. Deze focus op individuele toewijding en het gezag van de Schrift onderscheidt baptistengemeenschappen binnen de bredere christelijke traditie.

In de christelijke leer wordt God gezien als zowel transcendent (wat betekent dat Hij bestaat buiten en los van de wereld die Hij heeft geschapen) als immanent (wat betekent dat Hij actief en aanwezig is in de wereld die Hij heeft geschapen). Een zeer centraal en uniek christelijk geloof is de Drie-eenheid. Dit houdt in dat de ene God eeuwig bestaat als drie gelijke en eeuwige personen: God de Vader, God de Zoon (Jezus Christus) en God de Heilige Geest.

Pagan Ways of Understanding Divinity

Heidense opvattingen over goddelijkheid zijn zeer divers; er zijn verschillende gemeenschappelijke thema's die ze onderscheiden van het christelijke begrip:

• Many Gods and Goddesses (Polytheism): Dit is waarschijnlijk het meest bekende kenmerk van veel heidense tradities.² In plaats van één enkele, opperste God, eren, aanbidden of werken heidenen vaak met vele verschillende goden en godinnen. Deze goddelijke wezens kunnen afkomstig zijn uit verschillende oude godengroepen, zoals die van de Grieken (denk aan Zeus, Hera, Apollo, Artemis), Romeinen (zoals Jupiter, Juno, Mars, Venus), Egyptenaren (zoals Isis, Osiris, Ra, Anubis), Noormannen (zoals Odin, Thor, Freya, Frigg) of Kelten (zoals The Dagda, Brigid, Lugh, The Mórrígan).⁷ Elk van deze godheden heeft vaak een unieke persoonlijkheid, eigen verhalen (mythen over wat ze deden en hun onderlinge relaties) en specifieke gebieden die ze beïnvloeden of waar ze over waken (zoals een god van de zee, een godin van wijsheid, een godheid van genezing of een god van het vakmanschap).⁷ Deze polytheïstische manier van kijken ziet het goddelijke als vol variatie, wat de diversiteit weerspiegelt die we in het leven en in het hele universum zien.
• A Divine Pair (Duotheism): Sommige heidense tradities, vooral veel vormen van Wicca, richten hun verering op een goddelijk paar: een Godin en een God.¹ Deze twee worden vaak gezien als gelijke partners die elkaar aanvullen en de vrouwelijke en mannelijke principes in het universum vertegenwoordigen. Hun interactie wordt als essentieel beschouwd voor de schepping en voor het behoud van het evenwicht in de kosmos.
• The Divine Feminine (Goddess Spirituality): Veel heidense paden, en sommige individuen binnen verschillende tradities, leggen een zeer sterke nadruk op het Goddelijk Vrouwelijke.¹ Dit kan betekenen dat men één Grote Godin aanbidt, gezien als de ultieme bron van al het leven, of dat men meerdere godinnen eert. Deze focus komt vaak voort uit een verlangen om de vrouwelijke aspecten van goddelijkheid terug te brengen en te eren, die volgens sommigen naar de achtergrond zijn gedrongen in religieuze systemen die meer gericht waren op mannelijke figuren.
• Goddelijkheid als immanent (pantheïsme en panentheïsme): Een zeer algemeen geloof in het heidendom is dat het goddelijke niet alleen transcendent is (los van en buiten de wereld), maar immanent, wat betekent dat het aanwezig is binnen in de wereld, in de natuur en in alle levende wezens.²
• Pantheism is het geloof dat het goddelijke en het universum één en hetzelfde zijn; God is is alles, en alles is God.⁷
• Panentheism is het geloof dat het universum deel van God, of dat God is In het alles wat God is, is ook groter dan en strekt zich uit voorbij het universum.⁷ Deze immanente visie betekent dat het heilige direct kan worden ervaren in de natuurlijke wereld, in het menselijk leven en in de manier waarop alles met elkaar verbonden is. De natuur zelf wordt vaak gezien als een primaire manier waarop het goddelijke zich openbaart.
• Godheden met menselijke eigenschappen (en gebreken): Although they are revered, Pagan gods and goddesses in many traditions are often shown in their myths as having complex personalities. They have virtues sometimes they also have flaws, emotions, and they get involved in relationships and conflicts, much like humans do (though on a much grander, more powerful scale). This can be different from the Christian concept of a perfect, unchanging God. This way of portraying deities can make them seem more relatable or easier to approach for some people it also means that morality isn’t always taken directly from divine example in the same way it might be in faiths that believe in one God.
• Animism and Nature Spirits: Naast specifieke goden en godinnen erkennen veel heidense tradities ook dat er verschillende geesten bestaan, zoals natuurgeesten (bijvoorbeeld geesten van bomen, rivieren, bergen), elementaire wezens of voorouderlijke geesten.³ Deze wezens worden gezien als onderdeel van het heilige web van de wereld en kunnen worden geëerd of er kan interactie mee plaatsvinden.

Deze verschillende manieren van begrijpen betekenen dat de heidense relatie met het goddelijke vaak persoonlijker en minder gecentraliseerd is dan in het christendom. Individuen of groepen kunnen een speciale band voelen met bepaalde godheden of aspecten van het goddelijke, en hun praktijken zullen die specifieke relatie weerspiegelen. Het goddelijke wordt vaak ervaren als een dynamische, veelzijdige aanwezigheid die door het hele bestaan is verweven, in plaats van als een enkel, absoluut wezen dat van bovenaf regeert.

Voor christelijke lezers is het begrijpen van hoe het heidendom kijkt naar figuren en ideeën die zo centraal staan in het christendom — zoals Jezus, de Bijbel, zonde en verlossing — vaak een erg belangrijk punt van interesse. Het is belangrijk om te onthouden dat het heidendom zeer divers is, dus de opvattingen kunnen sterk variëren, al kunnen we wel over enkele algemene tendensen spreken.

Pagan Views on Jesus

Moderne heidense opvattingen over Jezus zijn niet allemaal hetzelfde. Omdat het heidendom veel geloofssystemen omvat die ouder zijn dan het christendom of niet-christelijk zijn, speelt Jezus in de meeste heidense tradities meestal geen centrale of goddelijke rol zoals in het christendom. Maar de opvattingen kunnen variëren:

• Een gerespecteerde leraar of historisch figuur: Sommige heidenen zien Jezus misschien als een wijze leraar, een historische spirituele leider of een profeet, vergelijkbaar met hoe ze figuren uit andere religieuze tradities respecteren. Ze kunnen zijn ethische leringen waarderen, zoals die over liefde en mededogen, zonder te accepteren dat hij goddelijk is of dat hij een unieke rol speelt in de verlossing zoals die in het christendom wordt begrepen.
• Een van de vele goddelijke wezens (in sommige eclectische stromingen): In some of the more eclectic or blended forms of Paganism, some individuals might include Jesus in their personal group of honored divine beings or spirits, as one among others. This isn’t common in most traditional or reconstructionist Pagan paths.
• Christo-Paganism: Er is een kleine maar duidelijke spirituele beweging genaamd christo-paganisme. Hier proberen individuen christelijke leringen en praktijken te vermengen met heidense overtuigingen.¹⁴ Christo-heidenen noemen zichzelf misschien heksen of druïden, terwijl ze nog steeds de christelijke God aanbidden en geloven in de goddelijkheid van Jezus. Sommigen zien de Maagd Maria misschien als een godin of een vorm van de Godin.¹⁴ Dit pad spreekt vaak mensen aan die een christelijke achtergrond hebben, maar zich ook aangetrokken voelen tot heidense spiritualiteit en de twee niet als gescheiden hoeven te zien.¹⁴
• Irrelevant to Their Path: Voor veel heidenen, vooral degenen die diep geworteld zijn in specifieke pre-christelijke tradities (zoals het heidendom of hellenisme), maken Jezus en de christelijke theologie simpelweg geen deel uit van hun spirituele kader. Daarom zijn deze grotendeels irrelevant voor hun overtuigingen en praktijken.
• Rejection of Exclusivity: Een veelvoorkomend punt waar meningen verschillen, is de christelijke bewering dat Jezus de enige way to God or salvation. Paganism, being generally polytheistic (believing in many gods) or pantheistic (seeing God in everything), tends to be more pluralistic. That means it recognizes many paths to the divine or to spiritual fulfillment. From an Evangelical perspective, it’s noted that while Pagans often reject the institutional church and what they see as restrictive Christian dogma, the person of Christ as shown in the Bible might still hold an attraction for some.⁶

Pagan Views on the Bible

Net als hun opvattingen over Jezus, variëren ook de heidense perspectieven op de Bijbel:

• Not a Sacred Text: For most Pagans, the Bible is not considered a divinely inspired or authoritative sacred text in the way it is for Christians. Their own sacred “texts” are more likely to be found in nature, in ancient myths and folklore from their chosen traditions, in personal spiritual experiences, or in foundational writings within specific modern Pagan paths (like those of Wicca).
• Een historisch of literair document: Sommige heidenen beschouwen de Bijbel wellicht als een belangrijk historisch, cultureel of literair document. Zij zien het wellicht als een verzameling wijsheid, mythologie en poëzie, en niet als het volmaakte, onveranderlijke woord van één God. Ze bestuderen het wellicht om religies te vergelijken of om de westerse cultuur te begrijpen, die er sterk door is beïnvloed.
• A Source of Perceived Negative Dogma: Sommige heidenen, vooral degenen die negatieve ervaringen hebben gehad met het christendom of die het historisch gezien als onderdrukkend beschouwen (met name tegenover heidense of inheemse religies), kunnen de Bijbel zien als een bron van dogmatisme, intolerantie of patriarchale waarden die zij actief verwerpen.⁶ Sommige heidenen zien bijbelse leringen over seks bijvoorbeeld als beperkend 15 of zien de Bijbel als een veroordeling van praktijken die centraal staan in hun overtuigingen.¹²
• Geen concept van absolute waarheid in één boek: Het heidendom kent over het algemeen niet het concept van één enkele, vaste set overtuigingen of een definitieve openbaring in slechts één boek.¹⁵ Waarheid wordt vaak gezien als relatief, iets wat je ervaart, of als iets met vele kanten, in plaats van als absoluut en exclusief gedefinieerd door één set geschriften.

Pagan Views on Sin and Salvation

The ideas of “sin” and “salvation” as they are understood in mainstream Christianity are generally not central to most Pagan belief systems. This is a fundamental theological difference, a very big one.

Concept of “Sin”:

• Most Pagan traditions do not have a concept of “original sin” – that’s the idea that all humanity is inherently flawed or fallen because of something that happened at the very beginning.¹⁶
• While Pagans have ethical codes and believe in right and wrong actions (often based on principles like not causing harm, taking personal responsibility, or keeping balance), “sin” as an offense against a single, transcendent God that needs divine forgiveness or atonement is largely an Abrahamic concept (from Judaism, Christianity, and Islam).¹⁷
• Instead of “sin,” Pagans might talk about actions that cause imbalance, harm to oneself or others, or that disrupt natural or community harmony. Breaking a taboo or an oath to a deity is taken seriously and is believed to have consequences this is often framed differently than the Christian understanding of sin.¹⁷

Concept of “Salvation”:

• Because there is generally no concept of an inherent sinfulness from which humanity needs to be “saved,” the Christian idea of salvation (being rescued from sin and its eternal consequences, often through faith in Jesus Christ) is not a primary concern in most Pagan paths.¹⁶
• De focus in de heidense spiritualiteit ligt vaak op het leiden van een vervullend, gebalanceerd en zinvol leven in het hier en nu, en op het verbinden met godheden en de natuur, persoonlijke groei en een positieve bijdrage aan de wereld.¹⁶ De nadruk ligt meer op het bereiken van balans of, in sommige stromingen, bevrijding van cycli van reïncarnatie, in plaats van op redding van verdoemenis.¹⁶
• There isn’t typically a belief in a universal flaw in humanity that requires a universal savior.¹⁶ Instead, individuals are seen as being on their own spiritual journeys, and deities might offer guidance or help not “salvation” in the Christian sense.

Pagan Views on the Afterlife

Heidense overtuigingen over wat er na de dood gebeurt, zijn uiterst divers; er is geen enkele, universeel geaccepteerde leer.¹⁶ Dit verschilt van de meer gedefinieerde (hoewel nog steeds gevarieerde) scenario's over het hiernamaals die vaak in de christelijke theologie worden aangetroffen (zoals hemel, hel of vagevuur). Veelvoorkomende heidense ideeën zijn onder meer:

• Reincarnation: Veel heidenen geloven in een vorm van reïncarnatie, waarbij de ziel na de dood herboren wordt in een nieuw leven, waarmee een cyclus van bestaan wordt voortgezet.¹⁶ De dood wordt gezien als een overgang binnen dit voortdurende proces.¹⁸ Sommigen die in reïncarnatie geloven, geloven mogelijk ook dat het mogelijk is om uiteindelijk uit deze cyclus te breken en een staat van bevrijding of vereniging met het goddelijke te bereiken.¹⁶
• De Andere Wereld/Geestenwereld: Many traditions talk about an “Otherworld” or a spirit realm where souls go after death.¹⁶ This realm might have various names and descriptions depending on the specific Pagan path (for example, the Summerlands in some Wiccan beliefs, Hel or Valhalla in Heathenry, Elysium in Hellenism). It’s often seen as a place of rest, reunion with ancestors and loved ones, or continued spiritual growth.¹⁶
• Deel worden van de natuur/De kosmische stroom: Sommige heidenen geloven dat wanneer iemand sterft, hun individuele essentie weer opgaat in de spirituele stroom van het universum of deel wordt van de aarde en haar cycli.¹⁶
• Ancestral Existence: Het eren van voorouders is gebruikelijk in veel heidense stromingen, en sommigen geloven dat de doden voortbestaan als voorouderlijke geesten die geëerd kunnen worden en leiding kunnen bieden aan de levenden.
• No Single “Heaven” or “Hell”: Hoewel sommige tradities mythische onderwerelden of rijken kunnen hebben voor degenen die morele codes ernstig hebben geschonden, is het dualistische concept van een eeuwige hemel voor de rechtvaardigen en een eeuwige hel voor de verdoemden, gebaseerd op iemands overtuigingen of daden in één leven, over het algemeen geen kenmerk van heidense opvattingen over het hiernamaals.¹⁶ Bestemmingen in het hiernamaals, als ze specifiek zijn, gaan vaak minder over beloning of straf en meer over de aard van iemands leven of bestemming.

Heidense perspectieven op deze centrale theologische onderwerpen worden gevormd door hun eigen manier van naar de wereld kijken, die vaak natuurgericht en polytheïstisch is, en de nadruk legt op cyclische opvattingen van tijd en bestaan in plaats van lineaire.

In de vroege eeuwen van het christendom was er veel interactie, en vaak veel onenigheid, met de heidense religies die gebruikelijk waren in het Romeinse Rijk. De Kerkvaders – dit waren invloedrijke christelijke denkers en schrijvers van ongeveer de 2e tot de 8e eeuw – speelden een enorme rol bij het definiëren van wat christenen geloofden en bij het uitleggen hoe het christendom zich verhield tot de heidense cultuur om hen heen. Hun opvattingen over het heidendom waren over het algemeen zeer kritisch, en dit vormde een groot deel van de manier waarop vroege christenen hun geloof verdedigden.

• Condemnation of Idol Worship: Een van de belangrijkste kritiekpunten die de Kerkvaders hadden op heidense religies was de praktijk van afgoderij—dat is de aanbidding van afbeeldingen of standbeelden gemaakt door mensenhanden, alsof het goden waren.²³
• Een schrijver genaamd Mathetes, in een brief genaamd de Epistle to Diognetus (waarschijnlijk uit het begin van de 2e eeuw), stelde de vraag hoe dingen gemaakt door steenhouwers, koperslagers of pottenbakkers als goddelijk konden worden beschouwd. Hij betoogde dat deze voorwerpen net zo gemakkelijk tot iets gewoons hadden kunnen worden gemaakt, en dat mensen door zulke levenloze dingen te aanbidden, in zekere zin zoals zij werden.²³
• St. Athanasius, die in de 4e eeuw leefde, schreef in zijn boek Against the Heathen that idols were merely “the carver’s art,” not actual gods.²³ This critique was meant to show what Christians saw as the irrationality of honoring lifeless objects instead of the one, invisible Creator God.
• Heidense goden als niet-bestaand of demonisch: De Kerkvaders zeiden over het algemeen dat heidense goden niet bestonden als ware godheden.
• St. Justinus de Martelaar schreef in de 2e eeuw in zijn Eerste Apologie that Romans called Christians “atheists” because they refused to recognize the Roman gods. But, he clarified, Christians were atheists only when it came to these “so-called gods,” not when it came to the “Most True God”.²³
• veel Kerkvaders gingen nog verder. Ze suggereerden dat als heidense goden al enige realiteit hadden, het als kwaadaardige spirituele wezens was—demonen—die mensen misleidden om hen vals te aanbidden. Justinus de Martelaar zei bijvoorbeeld dat de duivels degenen waren die de schandalige heidense mythen hadden uitgevonden.²³ Hij suggereerde ook dat eventuele overeenkomsten tussen christelijke verhalen en heidense mythen kwamen doordat duivels, die via de profeten al van tevoren van Christus wisten, opzettelijk imitaties creëerden om mensen in verwarring te brengen.²⁴ Deze visie zag heidense aanbidding niet alleen als een vergissing, maar als potentieel gevaarlijk en geïnspireerd door kwade krachten.
• Critique of Pagan Mythology and Morality: De verhalen, of mythen, geassocieerd met heidense goden en godinnen bevatten vaak verhalen over conflict, jaloezie, lust en ander gedrag dat de Kerkvaders moreel verkeerd vonden en niet waardig voor goddelijkheid.²³ Ze contrasteerden deze verhalen met het christelijke begrip van een volmaakte, rechtvaardige God. Justinus de Martelaar wees op de schandalige verhalen van figuren als Bacchus en Apollo als voorbeelden.²³
• Pagan Philosophy: Partial Truths Pointing to Christ: Hoewel ze heidense zaken over het algemeen veroordeelden religion, sommige Kerkvaders, zoals de H. Justinus de Martelaar en Clemens van Alexandrië, hielden zich bedachtzamer bezig met bepaalde delen van de heidense philosophy (zoals Platonisme).
• Justin de Martelaar erkende dat er enkele stukjes waarheid te vinden waren in de geschriften van heidense filosofen. Maar hij hield altijd vol dat de volledige volheid van de waarheid alleen in het christendom werd gevonden, specifiek in Jezus Christus als de goddelijke Logos (wat Woord of Rede betekent).²³ Hij betoogde dat welke waarheden filosofen als Socrates of Plato ook hadden begrepen, dit te danken was aan een gedeeltelijke inspiratie van deze Logos. Deze benadering liet enige intellectuele discussie toe, maar plaatste heidense wijsheid altijd als ondergeschikt aan de christelijke openbaring.
• Inconsistency of Roman Persecution: Kerkvaders zoals Justinus de Martelaar wezen ook op wat zij zagen als hypocrisie en inconsistentie in de Romeinse wet. De wet tolereerde de verering van vele heidense goden met vaak twijfelachtige verhalen, maar vervolgde christenen vanwege hun geloof in één God en Zijn Zoon, Jezus Christus.²³
• Refusal to Syncretize: Ondanks de druk van de Romeinse samenleving en tijden van vervolging, was het belangrijkste standpunt van de vroege kerkvaders een krachtige afwijzing van syncretisme – dat betekent het vermengen van christelijke praktijken met heidense religieuze praktijken. Ze benadrukten hoe uniek het christelijk geloof en de aanbidding waren, zelfs wanneer dit ontberingen met zich meebracht.²³ Het grote werk van de heilige Augustinus, De Stad van God (uit het begin van de 5e eeuw), werd deels geschreven om in te gaan tegen heidense beweringen dat het verlaten van de oude goden voor het christendom had geleid tot de ondergang van Rome. Dit toont aan dat er zelfs nadat het christendom een dominante religie was geworden, nog steeds behoefte was om het te verdedigen tegen heidense argumenten.²³

Kortom, de vroege Kerkvaders beschouwden heidense religies voornamelijk als systemen van afgoderij en valse aanbidding, waarbij ze vaak geloofden dat ze werden geïnspireerd door demonische krachten. Ze bekritiseerden heidense mythen en moraal. Hoewel ze soms gedeeltelijke waarheden in de heidense filosofie erkenden, beweerden ze altijd dat de christelijke openbaring superieur en exclusief was. Hun geschriften waren ongelooflijk belangrijk bij het vormgeven van een duidelijke christelijke identiteit die in oppositie stond tot de heersende heidense cultuur van het Romeinse Rijk.

De vraag of het vroege christendom heidense praktijken heeft overgenomen of erdoor is beïnvloed, is een grote vraag, en het is iets waar historici en theologen vaak over discussiëren. Naarmate het christendom zich vanuit zijn Joodse wortels verspreidde naar de bredere Grieks-Romeinse wereld, kwam het op natuurlijke wijze in contact en interactie met heidense culturen die zeer diep geworteld waren. Deze interactie leidde tot een proces waarbij sommige zaken werden aangepast en andere werden verworpen.

The Theory of “Pagan Influence” or “Appropriation”:

• Some scholars and critics argue that as Christianity grew and tried to convert people who were used to Pagan ways, it strategically adopted or “baptized” certain Pagan customs, symbols, and even festival dates. The idea was to make the new faith feel more familiar and acceptable.⁵ Some believe the Church started out pure but then slowly began to include pagan elements, especially after Emperor Constantine converted in the early 4th century.²³
• A historian named Will Durant once said, “Christianity did not destroy paganism; it adopted it”.¹⁵ This viewpoint suggests that many things that became part of Christian tradition didn’t come directly from the Bible but through this process of cultural blending.

Examples Often Cited:

• Christmas and Winter Solstice Festivals: Een van de meest voorkomende voorbeelden die mensen aanhalen is het vieren van Kerstmis op 25 december. In de oude Romeinse kalender was 25 december de datum van de winterzonnewende en het festival van Dies Natalis Solis Invicti (which means Birthday of the Unconquered Sun). Emperor Aurelian established this festival in 274 AD.⁵ This was a major celebration, often linked with the popular Saturnalia festival (December 17-23), which was known for feasting, giving gifts, and lots of merrymaking.⁵ The theory is that the Church chose this date for Christ’s birth to kind of take over these popular pagan festivities and redirect people’s focus to Christ, calling Him the “Sun of Righteousness”.⁵ The earliest writing we have that links December 25th to Jesus’ birth is from the mid-4th century.⁵
• Easter and Spring Festivals: Although the heart of Easter (the Resurrection of Jesus) is uniquely Christian, some argue that certain folk customs we associate with it (like Easter eggs and bunnies, which are symbols of fertility) have pre-Christian, Pagan roots. These might be connected to spring festivals that celebrated rebirth and new life, perhaps linked to goddesses like the Saxon Eostre (which is where the name “Easter” might come from).²
• Saints and Local Deities: Sommigen suggereren dat naarmate het christendom zich verspreidde, lokale heidense goden of godinnen soms werden getransformeerd tot, of vervangen door, christelijke heiligen. Dit zou lokale mensen in staat hebben gesteld om vertrouwde heilige figuren onder een nieuwe christelijke naam te blijven eren.⁸
• Use of Pagan Holy Places: There’s historical evidence that many Pagan temples and sacred sites were converted into Christian churches.⁵ For example, Pope Boniface IV turned the Pantheon in Rome (which was originally a temple to all Roman gods) into a Christian church in 609 AD.⁵ Pope Gregory I, in the early 7th century, advised missionaries in Anglo-Saxon England to purify existing pagan temples and rededicate them for Christian worship, rather than destroying them. The idea was to make the change easier for new converts.⁵ St. Boniface, in the 8th century, famously cut down Donar’s Oak, a tree that was sacred to Germanic pagans, and used the wood to build a church.⁵
• Artistic Symbols and Practices: Vroege christelijke kunst, zoals de kunst in de catacomben, gebruikte of adapteerde soms bestaande heidense symbolen en ontwerpen, waardoor ze nieuwe christelijke betekenissen kregen. De figuur van de Orante (een biddende vrouw met opgeheven handen) had bijvoorbeeld waarschijnlijk heidense oorsprong, en symbolen zoals herders, cupido's of zelfs de halo (die ook op niet-christelijke manieren werd gebruikt) werden in de christelijke kunst opgenomen.⁵ Begrafenisrituelen en rouwliederen behielden ook enkele aspecten van oude gebruiken.⁵
• Calendar Elements: Veel namen voor maanden en dagen van de week in Europese talen zijn ontleend aan het Romeinse of Noorse heidendom (bijvoorbeeld, donderdag komt van Thor, en zaterdag van Saturnus).⁵
• Liturgical Elements: Sommige critici hebben gesuggereerd dat delen van christelijke erediensten, zoals het gebruik van wierook, kaarsen, processies of zelfs het concept van een goddelijke drie-eenheid, overeenkomsten of oorsprongen hebben in eerdere heidense mysteriecultussen of Egyptische overtuigingen.¹⁵

Christian Responses and Counterarguments:

• Many Christian theologians and historians argue that while Christianity did interact with Pagan cultures, it didn’t just “adopt” paganism. Instead, they say, it often transformed of re-contextualized bestaande culturele vormen, en deze vullen met een nieuwe, uniek christelijke betekenis. De focus, zo zeggen zij, bleef altijd liggen op de kernovertuigingen van het christelijk geloof.
• They might argue that the timing of festivals like Christmas wasn’t chosen to adopt paganism but to replace it, offering a Christian alternative and showing Christ’s triumph over pagan deities.
• Het overnemen van bestaande heilige plaatsen kon worden gezien als een praktische stap en een symbolische manier om dat gebied voor Christus op te eisen.
• Similarities in some symbols or practices are sometimes explained as common human ways of expressing religious feelings or as a “divine preparation” (praeparatio evangelica), where bits of truth in pagan cultures were seen as pointing towards Christian revelation.
• Er wordt ook op gewezen dat de vroege Kerk vaak zeer sterk gekant was tegen heidense religieuze praktijken en overtuigingen. We zien dit in de geschriften van de Kerkvaders en in het feit dat heidense verering uiteindelijk werd verboden.⁵ Dit suggereert een zeer complexe relatie – een van oppositie, maar soms ook van het strategisch aanpassen van culturele vormen.

The interaction between early Christianity and Paganism was undeniably complex, friends. Although the core message of Christianity was distinct, the way it was expressed in different cultures involved some level of engagement with existing customs and symbols. Whether this is best described as “adoption” versus “transformation” or “supersession” is something people still discuss today. For Christian readers, it’s important to distinguish between the essential theological claims of our faith and the cultural forms and historical practices that have grown up around it over many centuries.

Als je christen bent en je probeert mensen die zich als heiden identificeren te begrijpen en ermee om te gaan, is het allerbelangrijkste om het onderwerp met respect, een open hart en een oprechte bereidheid om te leren te benaderen. Omdat het heidendom zo divers is en de geschiedenis tussen deze geloofsovertuigingen ingewikkeld kan zijn, vergt het opbouwen van positieve interacties een bewuste inspanning.

Seek Accurate Information and Avoid Stereotypes:

• One of the very first and most important steps is to learn about Paganism from good, reliable sources. Don’t rely on misinformation, old stereotypes, or sensational things you might see in the media.⁸ As we’ve talked about, Paganism is not Satanism, and most Pagans are not involved in harmful practices.² Remember that “Pagan” is a big, broad term that covers many different beliefs and practices.¹

Recognize Shared Humanity and Values (Where Applicable):

• Hoewel de theologische verschillen zeer reëel en groot zijn, is het vaak mogelijk om op menselijk niveau een gemeenschappelijke basis te vinden. Veel heidenen koesteren waarden zoals respect voor de natuur, het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid, het waarderen van de gemeenschap en het zoeken naar spirituele betekenis in het leven.²⁰ Focussen op gedeelde ethische zorgen (zoals zorg voor ons milieu of werken aan sociale rechtvaardigheid) kan een prachtige brug slaan voor begrip, zelfs als de spirituele redenen achter die zorgen verschillend zijn.

Respect Their Right to Their Beliefs:

• In societies like ours that value religious freedom, it’s so crucial to respect a person’s right to choose their own spiritual path, even if it’s very different from your own.²⁰ Engaging with Pagans doesn’t mean you have to agree with their beliefs it does mean acknowledging their sincerity and their freedom to hold those beliefs.

Listen More Than You Speak (Initially):

• Als je de kans krijgt om met iemand te praten die heiden is, ga dat gesprek dan aan met oprechte nieuwsgierigheid en een werkelijk verlangen om naar hun perspectief te luisteren. Stel open vragen over wat hun pad voor hen betekent. Probeer geen aannames te doen of hen onmiddellijk te corrigeren of te bekeren. Mensen staan over het algemeen veel meer open als ze het gevoel hebben dat ze gehoord en gerespecteerd worden.

Understand the Appeal of Paganism:

• Probeer te begrijpen waarom waarom mensen zich aangetrokken voelen tot het heidendom (we hebben dit besproken in Vraag 7). Inzien dat individuen wellicht op zoek zijn naar een verbinding met de natuur, naar persoonlijke kracht, naar een gevoel van gemeenschap of naar vrijheid van dogma's, kan je helpen empathie en begrip te voelen.¹³

Wees je bewust van de christelijke geschiedenis met het heidendom:

• Het is goed om, in ieder geval voor jezelf, de historische achtergrond te erkennen van hoe het christendom omging met, en soms onderdrukte, heidense religies.⁵ Sommige heidenen kunnen vanwege dit verleden een kritische kijk hebben op het historische christendom. Het benaderen met nederigheid, in plaats van met een gevoel van superioriteit, kan veel constructiever zijn.

Distinguish Between the Path and the Person:

• It is absolutely possible to disagree with a person’s beliefs while still treating them with love, kindness, and respect as a fellow human being. This is in line with Christian teachings to love your neighbor.

Voor degenen die geïnteresseerd zijn in dialoog of getuigenis:

• Als het je intentie is om je christelijk geloof te delen, is het vaak veel effectiever om dat te doen nadat je een relatie hebt opgebouwd die gebaseerd is op wederzijds respect en begrip.
• Het begrijpen van hun wereldbeeld (bijvoorbeeld hun opvattingen over goddelijkheid, natuur, het hiernamaals) kan je helpen christelijke concepten te communiceren op een manier die voor hen wellicht makkelijker te begrijpen is of die hun specifieke spirituele vragen of verlangens kan adresseren.
• Some Christian writers suggest that while Paganism’s beliefs are very different from biblical truth, many Pagans are sincere spiritual seekers.¹² Highlighting the person and teachings of Jesus Christ, especially his message of love and truth, might be a point of connection, even if his divine nature or exclusive claims are not initially accepted by the Pagan individual.⁶

Vermijd neerbuigend of veroordelend taalgebruik:

• Het gebruik van woorden die afwijzend zijn of veroordelend, zal waarschijnlijk elke kans op een zinvol gesprek de kop indrukken. Benader discussies met intellectuele bescheidenheid en sta open om te leren.

Focus on Personal Experience (If Sharing Faith):

• In plaats van in abstracte theologische debatten te vervallen, kan het soms meer impact hebben en minder confronterend zijn om je eigen persoonlijke ervaring met het geloof te delen en wat dit in jouw leven betekent.

Omgaan met heidenen draait, net als omgaan met mensen van elk ander geloof of wereldbeeld, om het erkennen van hun inherente waardigheid, het proberen hen met een open geest te begrijpen en met hen om te gaan in een geest van genade, vriendelijkheid en respect.

Het heidendom is, zoals we vandaag hebben onderzocht, geen enkele, eenvoudige religie. Het is meer als een prachtig, divers verhaal dat is geweven uit vele verschillende spirituele paden, overtuigingen en praktijken. Vaak zul je een diepe eerbied voor de natuur vinden, een begrip van het goddelijke dat vele goden omvat of goddelijkheid in alles ziet (polytheïstisch of pantheïstisch), en een focus op spiritualiteit die je direct ervaart. De wortels gaan ver terug in de oudheid; de moderne uitingen zijn gevarieerd en blijven groeien en veranderen.

For Christian readers, understanding Paganism means we need to move beyond old misconceptions and stereotypes that might have been around for a long time. There are key differences in how God or divinity is understood, in what are considered sacred texts, in ideas about sin and salvation, and in views about what happens after this life. The word “pagan” itself has had quite a journey – from just describing people who lived in the country, to a label used by an expanding Christianity, and for many modern spiritual seekers, it’s a reclaimed identity they choose for themselves.

Omgaan met het heidendom of met individuen die zich als heiden identificeren, vereist dat we ons inzetten voor het verkrijgen van accurate informatie, het voeren van respectvolle gesprekken en het erkennen dat mensen heel verschillende manieren kunnen hebben om naar de wereld te kijken. Hoewel de theologische kaders fundamenteel verschillend kunnen zijn, kan het bevorderen van begrip beginnen met zoiets eenvoudigs als het erkennen van onze gedeelde menselijkheid en de universele zoektocht die we allemaal hebben naar betekenis en verbinding. Voor christenen kan dit begrip ons eigen inzicht in het bredere religieuze landschap om ons heen verrijken en ons helpen respectvolle en liefdevolle interacties te hebben met degenen die andere spirituele paden bewandelen. Amen.