Dutch 
English 
Chinese 
Arabic 
Spanish 
Portuguese 
Russian 
French 
Italian 
German 
Japanese Ja, wanneer toorn woede betekent die wraak wil. De christelijke traditie rekent het tot de zeven hoofdzonden, en Paulus noemt “woede-uitbarstingen” onder de werken van het vlees (Galaten 5:20). Toch staat de Schrift ook woede zonder zonde toe (Efeziërs 4:26), en de toorn van God is weer iets anders: zijn rechtvaardig oordeel over het kwaad (Romeinen 2:5).
Paulus trekt de grens bij zonsondergang: “laat de zon niet ondergaan over uw toorn” (Efeziërs 4:26). Woede over een werkelijk onrecht kan terecht zijn. Als die woede mee naar bed wordt genomen en de hele nacht wordt gevoed, begint ze wraak te verlangen, en dat is de toorn die de traditie dodelijk noemt. Gods woede is nooit zoals de onze op haar ergst. De Schrift noemt Hem “traag tot toorn” (Exodus 34:6), en zijn toorn valt op het kwaad.
Wat betekent toorn in de Bijbel?
Toorn is sterke woede, en in Engelse Bijbels vertaalt het woord verschillende Hebreeuwse en Griekse termen. Het Hebreeuwse woord ‘aph, dat ongeveer 276 keer in het Oude Testament voorkomt, betekent “neus” of “neusgat”, en vandaar woede; Strong’s concordantie verklaart de betekenis vanuit “het snelle ademen in hartstocht”. De meeste keren dat het voor woede wordt gebruikt, verwijst het naar God in plaats van naar mensen. Andere Hebreeuwse woorden zijn chemah, “hitte”; ‘ebrah, een uitbarsting of overstroming van razernij; qetseph, “toorn” of “verontwaardiging”; en charon, een brandende woede. In het Latijn, en in het Spaans, Portugees en Italiaans, is het woord ira.
Het Nieuwe Testament gebruikt twee Griekse woorden, orgē en thymos. Thayers Griekse lexicon maakt onderscheid tussen hen: thymos is woede die “opborrelt en snel weer wegebt”, terwijl orgē verontwaardiging is die “geleidelijk is ontstaan en meer bezonken is geraakt.” Orgē is het woord in “de toorn van God wordt geopenbaard vanuit de hemel” (Romeinen 1:18); thymos, in het meervoud, ligt ten grondslag aan “woede-uitbarstingen” in Galaten 5:20. De woorden zelf bepalen niet of de woede goed of fout is. Openbaring 14:10 gebruikt beide voor God, “de wijn van Gods toorn, onvermengd geschonken in de beker van zijn woede”, en Efeziërs gebruikt beide voor wat gelovigen moeten opgeven: “Laat alle bitterheid en toorn en woede en geschreeuw en laster van u worden weggedaan” (Efeziërs 4:31; vergelijk Kolossenzen 3:8).
Is woede altijd een zonde?
Nee. Paulus schrijft, citerend uit Psalm 4:4: “Wees toornig, maar zondig niet; laat de zon niet ondergaan over uw toorn, en geef de duivel geen kans” (Efeziërs 4:26–27). Marcus zegt dat Jezus “hen met woede aankeek, bedroefd over hun verharde hart” toen zijn critici toekeken of Hij op de sabbat zou genezen (Marcus 3:2–5). De Schrift waarschuwt ook voor woede. Jakobus schrijft: “laat ieder mens vlug zijn om te horen, traag om te spreken, traag tot toorn; want de toorn van een mens brengt de gerechtigheid van God niet voort” (Jakobus 1:19–20), en Jezus zegt dat “iedereen die toornig is op zijn broeder, strafbaar zal zijn voor het gerecht” (Matteüs 5:22).
Thomas van Aquino legde het verschil uit. Woede, schreef hij, is “het verlangen naar wraak”, en wraak “kan zowel goed als slecht gewenst worden”. Woede is zondig wanneer deze onrechtvaardige wraak zoekt of buiten proportie is, “meer of minder dan de juiste rede vereist”, maar “als iemand toornig is in overeenstemming met de juiste rede, verdient zijn woede lof” (Summa Theologiae II-II, q. 158, a. 1–3). Hij citeert Gregorius de Grote: “ijverige woede vertroebelt het oog van de rede, terwijl zondige woede het verblindt.” Hij citeert ook een commentaar op Matteüs dat ooit aan Johannes Chrysostomus werd toegeschreven: “Hij die niet toornig is, terwijl hij daar wel reden toe heeft, zondigt.”
Het Oude Testament geeft voorbeelden van woede die in geweld ontaardde. Kaïn “werd zeer toornig” toen God geen acht sloeg op zijn offer, en God waarschuwde hem dat “de zonde aan de deur loert”; daarna doodde hij zijn broer (Genesis 4:5–8). Jakob vervloekte aan het einde van zijn leven de woede van zijn zonen Simeon en Levi, die “in hun woede… mannen doodden”: “Vervloekt zij hun woede, want die is fel, en hun toorn, want die is wreed!” (Genesis 49:6–7). Saul “werd zeer toornig” toen de vrouwen David meer prezen dan hem, en kort daarna wierp hij een speer naar David, denkend: “Ik zal David aan de wand spijkeren” (1 Samuël 18:8–11).
Waarom is toorn een van de zeven hoofdzonden?
De lijst van zeven hoofdzonden staat niet in de Bijbel. Het groeide voort uit vroeg-monastiek onderwijs. Johannes Cassianus, schrijvend rond 420, noemde acht “voornaamste gebreken”, met woede op de vierde plaats (Institutes, boek 5), en paus Gregorius de Grote herzag de lijst rond 590 tot zeven. De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt dat de hoofdzonden werden geïdentificeerd “in navolging van de heilige Johannes Cassianus en de heilige Gregorius de Grote.” Het noemt ze hoofdzonden “omdat ze andere zonden, andere ondeugden voortbrengen”, en somt ze op als “hoogmoed, hebzucht, afgunst, toorn, lust, gulzigheid en luiheid of traagheid” (KKK 1866).
De Catechismus definieert de zonde als volgt: “Woede is een verlangen naar wraak.” Onder verwijzing naar Aquino zegt het dat het verlangen naar wraak “om iemand kwaad te doen die gestraft moet worden ongeoorloofd is”, maar dat het prijzenswaardig is om herstel op te leggen “om ondeugden te corrigeren en de gerechtigheid te handhaven.” Woede wordt een doodzonde wanneer deze uitmondt in “een weloverwogen verlangen om een naaste te doden of ernstig te verwonden” (KKK 2302). Aquino legt uit waarom woede als een hoofdzonde telt: het geeft aanleiding tot andere, die hij, in navolging van Gregorius, opsomt als ruzie, “opgeblazenheid van de geest”, belediging, geschreeuw, verontwaardiging en godslastering (Summa Theologiae II-II, q. 158, a. 6–7).
Wat is de toorn van God?
In de Schrift is Gods toorn zijn oordeel over zonde en onrecht. Paulus schrijft dat “de toorn van God wordt geopenbaard vanuit de hemel tegen alle goddeloosheid en ongerechtigheid van mensen, die door hun ongerechtigheid de waarheid onderdrukken” (Romeinen 1:18), en hij spreekt over “de dag van de toorn, wanneer het rechtvaardig oordeel van God geopenbaard zal worden” (Romeinen 2:5). Het Evangelie van Johannes zegt: “Wie in de Zoon gelooft, heeft eeuwig leven; wie de Zoon niet gehoorzaamt, zal het leven niet zien, maar de toorn van God blijft op hem” (Johannes 3:36). Efeziërs zegt dat gelovigen, voordat ze tot geloof kwamen, “van nature kinderen van de toorn waren, zoals de anderen” (Efeziërs 2:3).
De wet van Mozes laat zien dat Gods woede de kant van de zwakken kiest: “U mag geen enkele weduwe of wees mishandelen. Als u hen toch mishandelt, en zij het naar Mij uitschreeuwen, zal Ik hun geschreeuw zeker horen, en zal mijn toorn branden” (Exodus 22:22–24). Toen Israël het gouden kalf aanbad, zei God: “laat Mij met rust, opdat mijn toorn tegen hen brandt”, en nadat Mozes voor het volk pleitte, “kreeg de Heer berouw” (Exodus 32:10–14).
Dezelfde Schriften zeggen dat God traag tot toorn is. Hij verkondigt zichzelf als “een God barmhartig en genadig, traag tot toorn, en overvloedig in goedertierenheid en trouw” (Exodus 34:6; vergelijk Psalm 103:8), en zegt door Ezechiël: “Ik heb geen behagen in de dood van de goddeloze, maar dat de goddeloze zich bekeert van zijn weg en leeft” (Ezechiël 33:11). Het Nieuwe Testament presenteert Jezus als degene “die ons verlost van de komende toorn” (1 Tessalonicenzen 1:10): “Omdat wij dan nu door zijn bloed gerechtvaardigd zijn, zullen wij des te meer door Hem gered worden van de toorn van God” (Romeinen 5:9).
Is Gods toorn anders dan menselijke toorn?
Vroege christelijke schrijvers zeiden dat dit zo is. Lactantius, een Latijnse schrijver uit het begin van de vierde eeuw, betoogde in zijn verhandeling Over de toorn van God dat een God die het goede liefheeft, het kwaad moet weerstaan: “als God niet toornig is op de goddelozen en de onrechtvaardigen, is het duidelijk dat Hij de vromen en de rechtvaardigen niet liefheeft” (hoofdstuk 5). Hij contrasteerde dit met menselijke woede. Een mens “is vaak onterecht toornig”, schreef hij, maar God “is nooit toornig tenzij verdiend”, en God “beheerst zijn toorn, en wordt er niet door geregeerd” (hoofdstuk 21). De Schrift verbiedt persoonlijke wraak op dezelfde grond: “wreek uzelf nooit, maar laat het over aan de toorn van God, want er staat geschreven: ‘Wraak is aan Mij, Ik zal vergelden, zegt de Heer’” (Romeinen 12:19).
Hoe onderwijzen de kerken over Gods toorn?
Katholieke, orthodoxe en protestantse kerken leren allemaal dat God de zonde oordeelt. De geloofsbelijdenis van Nicea, die alle drie gebruiken, zegt dat Christus “zal wederkomen in heerlijkheid om te oordelen de levenden en de doden.” Ze leren ook dat Christus mensen van dat oordeel redt, maar ze beschrijven het kruis in verschillende bewoordingen. De gereformeerde Heidelbergse Catechismus zegt dat “Christus gedurende zijn hele leven op aarde, maar vooral aan het einde, naar lichaam en ziel de toorn van God tegen de zonde van het hele menselijke geslacht heeft gedragen” (Vraag 37). De Katholieke Catechismus spreekt van gehoorzaamheid en voldoening: “Door zijn gehoorzaamheid tot de dood heeft Jezus de vervanging van de lijdende Dienaar volbracht… Jezus heeft verzoening gedaan voor onze fouten en voldoening geschonken voor onze zonden aan de Vader” (KKK 615).
De orthodoxe leer spreekt over de mensheid als “tot slaaf gemaakt van de duivel, de zonde en de dood, en onder de toorn van God”, maar behandelt de taal van “betaling” en “losgeld” als metafoor. De catechismus van de Orthodoxe Kerk in Amerika Het orthodoxe geloof zegt dat Christus “de prijs heeft betaald” niet “in een of andere legalistische of juridische of economische betekenis”, en niet “aan God de Vader in de zin dat God verrukt is over Zijn lijden en ‘voldoening’ ontving van Zijn schepselen in Hem”, maar “om de voorwaarden te scheppen waarin en waardoor de mens de vergeving van zonden en het eeuwige leven zou kunnen ontvangen.”
Wat zegt de Bijbel dat we met woede moeten doen?
Dus vraagt het Nieuwe Testament ons om woede snel bij te leggen, “laat de zon niet ondergaan over uw toorn” (Efeziërs 4:26); om “traag tot toorn” te zijn (Jakobus 1:19), zoals God is; om wraak aan God over te laten (Romeinen 12:19); en om te vergeven, “zoals de Heer u vergeven heeft” (Kolossenzen 3:13). Vaak is de eerste stap een kleine, genomen voordat de zon ondergaat: “een zacht antwoord keert de toorn af, maar een krenkend woord wekt woede op” (Spreuken 15:1).
Een reactie plaatsen