Wat is het koninkrijk van God? De betekenis ervan in de Bijbel

Het koninkrijk van God is Gods heerschappij als koning: zijn bestuur over alle dingen, waarvan Jezus zei dat het nabij was gekomen bij zijn eigen komst en dat voltooid zal zijn wanneer hij terugkeert. Mattheüs noemt het meestal “het koninkrijk der hemelen”; het is hetzelfde koninkrijk, een Koning die regeert en een volk dat onder zijn bestuur leeft.

Jezus beschreef het eens met een boer. “Zo is het koninkrijk van God, als een mens zaad in de grond werpt; en hij slaapt en staat op, nacht en dag, en het zaad ontkiemt en groeit op, hij weet niet hoe. Want de aarde brengt uit zichzelf vrucht voort; eerst de halm, dan de aar, daarna het volle koren in de aar. Maar wanneer de vrucht rijp is, steekt hij er onmiddellijk de sikkel in, omdat de oogst gekomen is” (Marcus 4:26–29). De boer zaait, slaapt en waakt, en de groei gaat door zonder hem. God bouwt dit koninkrijk. Wij worden erin uitgenodigd, wij bidden ervoor, wij dienen erin, en wij laten het nooit groeien door onze eigen handen.

Het woord erachter is het Griekse basileia. De Catechismus van de Katholieke Kerk merkt op dat het “vertaald kan worden door ‘koningschap’ (abstract zelfstandig naamwoord), ‘koninkrijk’ (concreet zelfstandig naamwoord) of ‘heerschappij’ (werkwoordelijk zelfstandig naamwoord).” Alle drie de betekenissen zijn werkzaam in de evangeliën. Wanneer Jezus zegt dat het koninkrijk nabij is, bedoelt hij dat God op het punt staat als koning op te treden.

De hoop is veel ouder dan de evangeliën. Israël zong erover in de psalmen: “Uw koninkrijk is een koninkrijk van alle eeuwen, en uw heerschappij is in alle geslachten” (Psalm 145:13). De koning van Babel droomde van “een groot beeld” (Daniël 2:31) waarvan de delen voor koninkrijken stonden, en een steen “zonder handen afgehouwen” sloeg het neer, en “de steen die het beeld getroffen had, werd tot een grote berg en vulde de hele aarde” (Daniël 2:34–35). Geen mensenhand heeft die steen afgehouwen. De profeet Daniël vertelde de koning wat het betekende: “zal de God van de hemel een koninkrijk oprichten dat in eeuwigheid niet vernietigd zal worden” (Daniël 2:44). Jaren later, in een eigen visioen, zag Daniël “iemand als een Mensenzoon” komen met de wolken van de hemel, en “hem werd heerschappij, eer en koninkrijk gegeven, en alle volken, natiën en talen zouden hem dienen” (Daniël 7:13–14).

Dus toen Jezus naar Galilea kwam en “het evangelie van het koninkrijk van God predikte” en zei: “De tijd is vervuld en het koninkrijk van God is nabijgekomen: bekeer u en geloof het evangelie” (Marcus 1:14–15), wisten zijn toehoorders wat er beloofd was. Wat hen verbaasde, was de bewering dat het nu, met hem, aan het arriveren was. Die aankondiging, en wat Jezus daaruit onderwees, heeft zijn eigen pagina: Wat was de boodschap van Jezus?

Ja. In de King James Version komt “koninkrijk der hemelen” 33 keer voor, en elke keer is dat in Mattheüs. “Koninkrijk van God” komt 70 keer voor in het Nieuwe Testament, maar slechts vijf daarvan staan in Mattheüs, die in 32 verzen “koninkrijk der hemelen” gebruikt. Dezelfde preek komt op beide manieren naar voren. Marcus vat Jezus' eerste prediking samen als “het koninkrijk van God is nabijgekomen” (Marcus 1:15); Mattheüs geeft het weer als “Bekeer u: want het koninkrijk der hemelen is nabijgekomen” (Mattheüs 4:17).

Mattheüs zelf laat zien dat de twee uitdrukkingen één ding betekenen. In twee zinnen die achter elkaar worden uitgesproken, gebruikt Jezus beide: “een rijke zal moeilijk het koninkrijk der hemelen binnengaan. En nogmaals zeg ik u: Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan, dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan” (Mattheüs 19:23–24). De Jewish Encyclopedia legt het verschil uit: Jezus predikte het koninkrijk van God, en Mattheüs “heeft in ‘Koninkrijk der Hemelen’ de rabbijnse uitdrukking ‘Malkut Shamayim’ bewaard.” Op die manier van spreken, voegt het eraan toe, is “‘Hemel’ een synoniem voor ‘God’.”

Niet in de eerste plaats. Toen Pilatus hem vroeg: “Bent u de Koning van de Joden?” antwoordde Jezus: “Mijn koninkrijk is niet van deze wereld: als mijn koninkrijk van deze wereld was, zouden mijn dienaren vechten” (Johannes 18:33, 36). Zijn koninkrijk komt niet door legers. Paulus beschrijft het door hoe het is om eronder te leven: “het koninkrijk van God is niet eten en drinken; maar gerechtigheid, en vrede, en blijdschap in de Heilige Geest” (Romeinen 14:17).

Toch laat de Bijbel het koninkrijk niet boven de wereld zweven. Daniëls steen wordt een berg die de hele aarde vult. Paulus kijkt naar het einde, “wanneer hij het koninkrijk aan God, de Vader, zal hebben overgegeven,” nadat de dood zelf, “de laatste vijand,” is vernietigd, “opdat God alles in allen zij” (1 Korintiërs 15:24–28). In Openbaring roepen de hemelse stemmen: “De koninkrijken van deze wereld zijn geworden tot koninkrijken van onze Heere, en van zijn Christus; en hij zal regeren in alle eeuwigheid” (Openbaring 11:15). De heerschappij komt eerst, en aan het einde zal het de hele schepping omvatten.

Jezus definieerde het zelden. Hij vertelde verhalen, en de meeste daarvan zijn klein. “Het koninkrijk der hemelen is gelijk aan een mosterdzaadje,” dat “het kleinste van alle zaden is: maar wanneer het gegroeid is, is het het grootste onder de kruiden, en wordt het een boom, zodat de vogels van de hemel komen en in de takken ervan nestelen.” Het “is gelijk aan zuurdeeg, dat een vrouw nam en verborg in drie maten meel, totdat het geheel gezuurd was” (Mattheüs 13:31–33). Een zaadje in een veld en een beetje gist in het deeg: beide verborgen, beide werkzaam, beide eindigend in iets dat veel groter is dan hun begin. Er is meer over het eerste in De gelijkenis van het mosterdzaad.

Dan twee verhalen over de waarde ervan. Een man vindt “een schat verborgen in een akker,” en “van blijdschap daarover gaat hij heen en verkoopt alles wat hij heeft, en koopt die akker.” Een koopman vindt “één parel van grote waarde” en verkoopt alles ervoor (Mattheüs 13:44–46). Let op de blijdschap. Geen van beide mannen geeft iets op met een zwaar hart. Hij heeft het ding gevonden dat alles waard is, en hij kan niet wachten om het te hebben.

Beide, en Jezus zegt het zelf. Toen hij demonen uitdreef, zei hij tegen de menigte: “als ik door de vinger van God de duivelen uitwerp, dan is het koninkrijk van God ongetwijfeld over u gekomen” (Lucas 11:20). Toen de Farizeeën hem vroegen wanneer het zou komen, vertelde hij hen dat het al aanwezig was, in woorden die de King James vertaalt als “het koninkrijk van God is in u”; dat vers wordt op zijn eigen pagina uitgelegd, Lucas 17:21: in u of onder u? En hij leerde ons ervoor te bidden als iets dat nog in de toekomst ligt: “Uw koninkrijk kome, Uw wil geschiede, gelijk in de hemel alzo ook op de aarde” (Mattheüs 6:10).

Christenen vatten het vaak samen in vier woorden: reeds, maar nog niet. Het veld van de boer bevat dezelfde waarheid. Het zaad zit in de grond en groeit, maar de oogst is nog niet gekomen. Wij leven tussen het zaaien en de sikkel.

Door het als een geschenk te ontvangen, zoals een kind dat doet. “Wie het koninkrijk van God niet ontvangt als een kind, die zal er geenszins binnengaan,” zei Jezus (Marcus 10:15). Tot Nicodemus, “een overste van de Joden” die ’s nachts naar hem toe kwam, sprak hij over een nieuw begin dat alleen God kan geven: “Tenzij iemand opnieuw geboren wordt, kan hij het koninkrijk van God niet zien,” en “Tenzij iemand geboren wordt uit water en Geest, kan hij het koninkrijk van God niet binnengaan” (Johannes 3:3, 5). Paulus schrijft over dezelfde verandering als iets wat God al heeft gedaan voor degenen die geloven: hij “heeft ons verlost uit de macht der duisternis en overgebracht in het koninkrijk van de Zoon van zijn liefde” (Kolossenzen 1:13).

Christenen verschillen van mening over hoe “geboren uit water” moet worden begrepen. De Katholieke Kerk verstaat hieronder de doop, en haar Catechismus noemt de doop “het sacrament van de wedergeboorte door water in het woord.” Johannes Calvijn, de gereformeerde leraar, las het anders: “Wat dit gedeelte betreft, ik kan mezelf er niet van overtuigen dat Christus over de doop spreekt,” schreef hij, en hij vatte water en Geest op “als hetzelfde,” de nieuwe geboorte die de Geest geeft. Toch hoort elke kerk dezelfde volgorde in deze verzen. God beweegt eerst. Wij bekeren ons, geloven en ontvangen.

Elke kerk bidt “Uw koninkrijk kome.” Ze verschillen van mening over hoe het koninkrijk nu aanwezig is, hoe het zich verhoudt tot de Kerk, en hoe de uiteindelijke komst ervan eruit zal zien. Iedereen verwoordt het het beste in eigen woorden.

Katholiek. Het Tweede Vaticaans Concilie leerde dat de Kerk de zending ontvangt “om het Rijk van Christus en van God te verkondigen en onder alle volkeren te verspreiden en om op aarde de kiem en het begin van dit Rijk te zijn. Terwijl het langzaam groeit, verlangt de Kerk naar het voltooide Rijk.” De Catechismus voegt eraan toe dat “uw koninkrijk kome” in het Onze Vader “voornamelijk verwijst naar de uiteindelijke komst van het Rijk Gods door de terugkeer van Christus.”

Orthodox. Elke Goddelijke Liturgie begint met de zegen van de priester over het koninkrijk van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. De Orthodoxe Kerk in Amerika legt het als volgt uit: “Het Koninkrijk van God is eeuwig leven in gemeenschap met God in liefdevolle gehoorzaamheid aan zijn goddelijke wil. Het is leven in vereniging met de Heilige Drie-eenheid.”

Luthers. Maarten Luthers Kleine Catechismus legt de bede uit met het vertrouwen van de boer: “Het koninkrijk van God komt weliswaar zonder ons gebed, uit zichzelf; maar wij bidden in deze bede dat het ook tot ons mag komen.” Het komt tot ons, zegt Luther, “wanneer onze hemelse Vader ons Zijn Heilige Geest geeft, zodat wij door Zijn genade in Zijn heilig Woord geloven en hier in de tijd en daar in de eeuwigheid een godvruchtig leven leiden.”

Gereformeerd en Presbyteriaans. De Westminster Shorter Catechism spreekt van twee fasen van één koninkrijk. In deze bede “bidden wij dat het koninkrijk van Satan vernietigd mag worden; en dat het koninkrijk van genade bevorderd mag worden, wijzelf en anderen erin gebracht en erin bewaard worden; en dat het koninkrijk van heerlijkheid bespoedigd mag worden.”

Baptistisch. De Baptist Faith and Message (2000) van de Southern Baptist Convention stelt dat het koninkrijk “zowel Zijn algemene soevereiniteit over het universum als Zijn bijzondere koningschap over mensen die Hem bewust als Koning erkennen omvat,” en dat “de volledige voleinding van het Koninkrijk wacht op de terugkeer van Jezus Christus en het einde van deze eeuw.”

Dispensationalistisch. Dispensationalistische evangelicals, in de traditie die aan het Dallas Theological Seminary wordt onderwezen, kijken uit naar “de toekomstige bedeling van het duizendjarig koninkrijk.” Wanneer Christus persoonlijk naar de aarde terugkeert, zegt de verklaring van het seminarie, “zal Hij aldus het duizendjarig tijdperk inluiden.” Katholieke en lutherse leer verwerpen een aards bewind van de heiligen vóór het einde. De Catechismus zegt dat de Kerk “zelfs gemodificeerde vormen van deze vervalsing van het komende koninkrijk onder de naam van millenniarisme heeft verworpen,” en de Augsburgse Confessie veroordeelt de mening “dat vóór de opstanding van de doden de godvruchtigen het koninkrijk van de wereld in bezit zullen nemen.”

Ondanks al hun verschillen bidden deze kerken dezelfde woorden en wachten ze op dezelfde Koning. En ze rusten op dezelfde belofte. Het koninkrijk hangt niet af van onze kracht om stand te houden. De brief aan de Hebreeën zegt het tegen elke gelovige: “Laten wij daarom, omdat wij een onwankelbaar koninkrijk ontvangen, dankbaar zijn en zo God dienen op een Hem welgevallige wijze, met ontzag en eerbied” (Hebreeën 12:28).

---

• Wat was Jezus' boodschap? “Het Koninkrijk van God is nabij”
• Lukas 17:21: is het koninkrijk van God in u of onder u?
• Mattheüs 6:33: “Zoekt eerst het koninkrijk van God”
• De betekenis van de gelijkenis van het mosterdzaad
• Hoe vaak wordt “koninkrijk” genoemd in de Bijbel?
• Waarom is het katholieke Onze Vader anders?