Betekenis van Mattheüs 6:33: “Zoek eerst het Koninkrijk van God”

Het vers betekent dit: maak Gods heerschappij, en het rechtvaardige leven dat Hij vraagt, tot je eerste zorg, en vertrouw op je Vader in de hemel voor voedsel, drank en kleding. Jezus zegt dit aan het einde van zijn onderwijs over zorgen in de Bergrede, vlak nadat Hij zijn toehoorders heeft verteld dat hun hemelse Vader al weet dat zij deze dingen nodig hebben.

33 Maar zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden.

Mattheüs 6:33 (King James Version)

Alles in dit vers leunt op de zin die eraan voorafgaat: “uw hemelse Vader weet dat gij al deze dingen nodig hebt” (Mattheüs 6:32). Tegen bezorgde mensen zegt Jezus in feite dat iemand het al weet. Lucas noteert dezelfde uitspraak in een kortere vorm (Lucas 12:31), en in beide evangeliën vormt het een keerpunt in een langer betoog. Jezus heeft verschillende verzen besteed aan het vertellen aan zijn discipelen dat ze niet bezorgd moeten zijn, en hier vertelt hij hun wat ze in de plaats van die bezorgdheid moeten stellen.

In de kern gaat het vers over waar we voor leven. Elk leven is ergens op gericht, en Jezus noemt twee doelen. Vlak voor dit vers zegt hij dat de heidenen, de andere volken, zoeken naar eten, drinken en kleding. Dan wendt hij zich tot de zijnen: “Maar zoekt eerst het koninkrijk van God.” Dat kleine “Maar” is het scharnierpunt. Dezelfde honger naar zekerheid die een heel leven kan aansturen, vraagt Jezus zijn discipelen om op God te richten.

Hij heeft al gezegd dat een hart niet op deze manier verdeeld kan zijn: “Gij kunt niet God dienen en de mammon” (Mattheüs 6:24). Mammon betekent rijkdom, en Jezus’ bredere onderwijs over geld en bezittingen komt steeds terug op dezelfde keuze. Hier stelt hij het positief. Een discipel eet, kleedt zich en betaalt nog steeds voor dingen. Die behoeften houden simpelweg op het doel te zijn waar de discipel voor leeft.

Johannes Chrysostomus, prekend over dit gedeelte, zei het duidelijk: “wij zijn niet voor dit doel geboren, dat wij zouden eten en drinken en gekleed zouden zijn, maar dat wij God zouden behagen en de toekomstige goede dingen zouden bereiken.”

Mattheüs 6:25-34 is één ononderbroken stuk onderwijs, en het opent met een bevel: “Weest niet bezorgd voor uw leven, wat gij zult eten, of wat gij zult drinken; noch voor uw lichaam, wat gij zult aandoen.” In de King James Version staat “take no thought” voor een Grieks werkwoord dat Thayers lexicon definieert als “bezorgd zijn; gekweld worden door zorgen”.

Vervolgens geeft Jezus zijn redenen, en hij haalt ze uit de natuur. “Aanschouw de vogelen des hemels”: zij zaaien of maaien niet, toch voedt de Vader hen. “Let op de leliën des velds, hoe zij groeien”: zij spinnen niet, toch was Salomo nooit zo gekleed. Bezorgdheid kan niemand een el aan zijn lengte toevoegen. Hij noemt de bezorgde vragen zelf: “Wat zullen wij eten? of, Wat zullen wij drinken? of, Waarmee zullen wij bekleed worden?”, en beantwoordt ze met een feit over God: “uw hemelse Vader weet dat gij al deze dingen nodig hebt” (Mattheüs 6:32).

Vers 33 volgt direct daarop. Het bevel om het koninkrijk te zoeken rust op de kennis van de Vader over wat zijn kinderen nodig hebben. Daarna sluit het gedeelte af: “Weest dan niet bezorgd voor de dag van morgen: want de dag van morgen zal voor zichzelf zorgen. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad” (Mattheüs 6:34).

Lucas plaatst hetzelfde onderwijs direct na de gelijkenis van de rijke dwaas, de boer die grotere schuren plande en God hoorde zeggen: “deze nacht zal men uw ziel van u eisen” (Lucas 12:16-21). De twee versies verschillen op kleine punten:

Onderdeel van de uitspraak	Matteüs 6:33	Luke 12:31
Het gebod	“zoekt eerst”	“zoekt veeleer”
Wat te zoeken	het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid	Het Koninkrijk van God
De belofte	“Al deze dingen zullen u worden toegevoegd”	“Al deze dingen zullen u worden toegevoegd”

Alleen Mattheüs heeft “eerst” en “zijn gerechtigheid”. De belofte is in beide woord voor woord hetzelfde.

“Zoekt”

Het Griekse werkwoord, zēteō, is het gewone woord voor ergens naar zoeken, en Thayers lexicon plaatst Mattheüs 6:33 onder “zoeken naar, streven naar”. Het is een bevel in de tegenwoordige tijd, wat beter past bij een levensgewoonte dan bij een eenmalige handeling. De volken in vers 32 “zoeken” met een verwant werkwoord dat Thayer omschrijft als “snakken naar”. Jezus gebruikt het gewone werkwoord opnieuw in het volgende hoofdstuk: “zoekt, en gij zult vinden” (Mattheüs 7:7).

“Eerst”

“Eerst” zou gelezen kunnen worden als een tijdschema: God in de ochtend, al het andere daarna. Augustinus van Hippo las het in zijn commentaar op de Bergrede als een rangorde. Eten en kleding, zegt hij, moeten “later gezocht worden, niet in tijd, maar in belangrijkheid”. Het koninkrijk is het goede waar we voor leven, en eten en kleding zijn wat we onderweg nodig hebben. Johannes Calvijn, de hervormer van Genève, trekt dezelfde lijn door bezorgdheid: “Hij die de eerste rang toekent aan het koninkrijk van God, zal zijn bezorgdheid over voedsel niet tot buiten de maat drijven.”

“Het koninkrijk van God”

Het koninkrijk van God is Gods heerschappij. Een handboek voor Bijbelvertalers uitgegeven door de United Bible Societies zegt dat de uitdrukking “primair verwijst naar Gods koninklijke heerschappij”. Jezus leerde zijn discipelen een paar verzen eerder om voor die heerschappij te bidden: “Uw koninkrijk kome, Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op de aarde” (Mattheüs 6:10). Het aankondigen ervan was het hart van Jezus’ boodschap, en zijn gelijkenissen maken het een schat die alles waard is. De koopman die “goede parels zoekt” vindt er één van grote waarde, en “ging heen en verkocht al wat hij had, en kocht die” (Mattheüs 13:45-46). Wie het vindt, laat al het andere los.

Sommige Griekse manuscripten van dit vers missen de woorden “van God” en zeggen alleen “het koninkrijk”. Het SBL Greek New Testament en de editie van Westcott en Hort drukken de kortere tekst af, de 27e editie van de Nestle-Aland tekst houdt “van God” tussen vierkante haken, en het comité van de United Bible Societies, zo meldt het handboek voor vertalers, was “onzeker over ‘van God.’” De betekenis verandert niet. In Mattheüs kan het koninkrijk alleen van God zijn.

“En zijn gerechtigheid”

In Mattheüs betekent gerechtigheid meestal doen wat God vraagt. Thayer leest de uitdrukking hier als “de gerechtigheid die God eist”, en het handboek voor vertalers noemt het “het doen van wat God vereist en wat hem behaagt”. Jezus heeft er al twee keer over gesproken in de Bergrede. In de Beatitudes zegt hij: “Zalig zijn zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid: want zij zullen verzadigd worden” (Mattheüs 5:6). En hij waarschuwt dat “tenzij uw gerechtigheid de gerechtigheid van de schriftgeleerden en Farizeeën overtreft, gij geenszins het koninkrijk der hemelen zult binnengaan” (Mattheüs 5:20). De hongerigen worden verzadigd; de zoekers vinden.

Calvijn merkt op dat “zijn” kan wijzen op God of op het koninkrijk. Hij legt de gerechtigheid van het koninkrijk uit aan de hand van Paulus’ woorden dat “het koninkrijk van God niet is spijs en drank; maar gerechtigheid, en vrede, en blijdschap in de Heilige Geest” (Romeinen 14:17), en noemt het “de nieuwheid van het geestelijk leven”. Katholieke, orthodoxe en protestantse christenen leggen verschillend uit hoe God een persoon rechtvaardig maakt. Augustinus, Chrysostomus en Calvijn lezen dit vers nog steeds op dezelfde manier, als een oproep om Gods levenswijze meer te begeren dan de gemakken van deze wereld.

“Al deze dingen zullen u worden toegevoegd”

“Al deze dingen” wijst terug naar de bezorgde vragen van vers 31: wat te eten, wat te drinken, wat te dragen. Het werkwoord betekent toevoegen aan wat iemand al heeft; Thayer plaatst dit vers onder “toevoegen aan wat men reeds bezit”. Chrysostomus begreep de woordkeuze: “Hij zei niet, zal gegeven worden, maar zal toegevoegd worden, opdat u zou leren dat de tegenwoordige dingen geen groot deel van Zijn gaven zijn, vergeleken met de grootheid van de dingen die komen gaan.” Calvijn noemt de behoeften van dit leven “gunstige aanhangsels” bij het koninkrijk, welkome extra’s die erbij horen. Het koninkrijk is de gave. Brood komt erbij.

Nee. Wat het belooft is wat het gedeelte noemt: eten, drinken en kleding. Uit zijn verband gerukt kan het vers klinken als een belofte van rijkdom aan iedereen die God op de eerste plaats zet, en die lezing behoort tot wat vaak het welvaartsevangelie wordt genoemd. In 2008 en 2009 kwam de Afrika-afdeling van de Lausanne Theology Working Group bijeen in Akropong in Ghana om die leer te bestuderen. Ze beschreven het als het geloof “dat gelovigen recht hebben op de zegeningen van gezondheid en rijkdom” door geloofsbelijdenissen en giften aan de kerk. Ze waren het erover eens dat de Bijbel materieel welzijn opneemt in Gods zegen, en verwierpen toch “het onbijbelse idee dat geestelijk welzijn gemeten kan worden in termen van materieel welzijn, of dat rijkdom altijd een teken is van Gods zegen”.

Het gedeelte zelf sluit een leven zonder ontbering uit. De eerstvolgende zin is “Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.” Paulus bracht zijn leven door met het prediken van het koninkrijk, en hij beschrijft zijn dagen “in honger en dorst, in vasten dikwijls, in koude en naaktheid” (2 Korintiërs 11:27). Aan de Filippenzen schreef hij: “ik heb geleerd, in welke staat ik ben, daarin vergenoegd te zijn,” en hij wist hoe het was “om verzadigd te worden en honger te lijden, zowel overvloed te hebben als gebrek te lijden” (Filippenzen 4:11-12). Toen Jezus zijn discipelen een honderdvoudige beloning beloofde voor wat ze hadden achtergelaten, voegde hij twee woorden toe: “met vervolgingen” (Marcus 10:30).

Augustinus werd geconfronteerd met het bezwaar dat Paulus’ honger deze belofte lijkt te verbreken. Toen we erover lazen, schreef hij, “laten we niet denken dat de beloften van God wankel zijn”. God kan dergelijke dingen een tijdje laten tekortschieten, in zijn lezing, om zijn volk te trainen in geduld. Ontbering is geen teken dat God zich heeft afgekeerd. De Lausanne-groep zegt dit in duidelijke woorden en verwerpt het idee dat “armoede of ziekte of vroegtijdige dood altijd een teken is van Gods vloek of gebrek aan geloof”.

De belofte is een belofte van een Vader, dag voor dag gedaan. Als u bij dit vers kwam met zorgen over de huur, een baan of een diagnose, zal het u niet vertellen hoe de dingen zullen aflopen. Het vertelt u wel drie dingen. Uw Vader weet wat u nodig hebt (6:32). Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad, dus u hoeft die van morgen er niet bij op te tellen (6:34). En uw behoeften zijn in de handen van uw Vader, zelfs als ze tekortschieten, zoals bij Paulus. De Catechismus van de Katholieke Kerk, die het verzoek om dagelijks brood in het Onze Vader uitlegt, zegt dat Jezus “ons wil bevrijden van knagende zorg en preoccupatie”. Het voegt eraan toe dat de honger van anderen “christenen die oprecht bidden oproept om verantwoordelijkheid te nemen voor hun broeders”. De belofte is gedaan aan een volk, en een manier waarop de Vader brood geeft is door degenen die het hunne delen.

Nee. De Catechismus, die dit gedeelte citeert wanneer het het gebed om dagelijks brood uitlegt, zegt het ronduit: “Hij nodigt ons niet uit tot ledigheid.” Calvijn, schrijvend over vers 34, zegt dat de uitspraak “niet elk soort zorg veroordeelt, maar alleen die welke dwaalt, door indirecte en eindeloze omwegen, buiten de grenzen.” Augustinus wees erop dat Jezus en zijn discipelen een gezamenlijke beurs hadden, en dat Paulus met zijn handen werkte om in zijn eigen onderhoud te voorzien. Uit dergelijke voorbeelden concludeerde hij: “onze Heer keurt het niet af wanneer men voor dergelijke dingen zorgt op de gewone manier waarop mensen dat doen”. Wat Jezus verbiedt, zoals Augustinus hem las, is God dienen omwille van deze dingen, met het oog daarop gericht in plaats van op het koninkrijk.

In je levensonderhoud voorzien, sparen en plannen voor een gezin passen allemaal binnen het vers. Alleen hun plaats verandert. Ze dienen het koninkrijk en stoppen ermee ermee te concurreren.

Het Onze Vader komt eerder in hetzelfde hoofdstuk voor, en het houdt dezelfde volgorde aan. Het vraagt eerst: “Uw koninkrijk kome, Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op de aarde,” en pas daarna: “Geef ons heden ons dagelijks brood” (Mattheüs 6:10-11). Elke keer dat we het bidden, oefenen we dit vers.

Chrysostomus stelde de voor de hand liggende vraag. Als Jezus zegt dat we deze dingen niet moeten zoeken, waarom leerde hij zijn discipelen dan om om brood te vragen? “Nee, Hij voegde eraan toe, dagelijks, en hieraan weer, deze dag.” Het gebed vraagt om het brood van vandaag, wat precies de limiet is die Mattheüs 6:34 stelt aan bezorgdheid: vandaag, en niet verder.

Vier klassieke Bijbels in het Frans, Spaans, Portugees en Duits zeggen hetzelfde, elk met zijn eigen nuance:

• Louis Segond (1910): “Zoekt eerst het koninkrijk en de gerechtigheid van God; en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden.” Segond plaatst “de Dieu” na beide zelfstandige naamwoorden, dus zowel het koninkrijk als de gerechtigheid behoren aan God toe. Er staat dat de levensbehoeften “données” zullen worden, gegeven, precies het woord dat Chrysostomus terzijde schoof, maar “par-dessus” behoudt zijn punt: ze komen bovenop het koninkrijk, als een extraatje.
• Reina-Valera 1960: “Mas buscad primeramente el reino de Dios y su justicia, y todas estas cosas os serán añadidas.” “Añadidas” schetst iets dat naast wat iemand al heeft wordt geplaatst, hetzelfde beeld als het Griekse werkwoord.
• Almeida Revista e Corrigida: “Mas buscai primeiro o Reino de Deus, e a sua justiça, e todas essas coisas vos serão acrescentadas.” “Acrescentadas” draagt hetzelfde beeld uit van iets dat bovenop wat iemand al heeft wordt gelegd.
• Lutherbijbel (revisie 2017): “Trachtet zuerst nach dem Reich Gottes und nach seiner Gerechtigkeit, so wird euch das alles zufallen.” “Trachten” benoemt een gestaag streven naar een doel. “Zufallen” zegt dat de levensbehoeften ons als een geschenk toevallen, zonder dat ze hetgeen zijn waar we naar streven.

Waar het Engels “righteousness” gebruikt, gebruiken alle vier een woord dat ook rechtvaardigheid tussen mensen benoemt, in de wet en in het dagelijks leven. In die talen bevat één woord in het vers zowel het rechtvaardig leven voor God als het eerlijk omgaan met onze naaste.

Voor een groep die samen Mattheüs 6:25-34 leest, houden drie vragen het gesprek dicht bij de tekst:

1. Jezus beantwoordt bezorgdheid met een feit over God: “uw hemelse Vader weet dat u al deze dingen nodig hebt”. Welke behoefte ben je het meest geneigd te dragen alsof niemand ervan afwist?
2. Augustinus las “eerst” als eerste in belangrijkheid, niet als eerste op de dag. Wat zou er in een gewone week veranderen als het koninkrijk in die zin op de eerste plaats kwam?
3. De belofte is aan “u”, meervoud. Hoe zou jouw kerk of groep deel kunnen worden van de manier waarop God deze dingen toevoegt aan iemand die ze tekortkomt?

Welke antwoorden de groep ook vindt, Jezus' eigen antwoord bevindt zich nog steeds buiten het raam: “Aanschouw de vogelen des hemels.” Zij planden het voedsel van vandaag niet, en de Vader voedde hen.

---

• Betekenis van Mattheüs 11:28-30: het zachte juk en de lichte last
• Betekenis van Mattheüs 5:14-16: “U bent het licht van de wereld”
• is zorgen maken een zonde?
• Bijbelverzen over zorgen en angst
• Bijbelverzen over voorziening
• Waarom is het katholieke Onze Vader anders?