22 Bijbelverzen over eenzaamheid

Genesis 2:18

“De HEERE God zei: ‘Het is niet goed dat de mens alleen is. Ik zal een hulp voor hem maken die bij hem past.’”

Reflectie: In Genesis 1 noemt God elke fase van de schepping goed; hier noemt God iets niet goed, en dat is dat de mens alleen is. De dieren worden vervolgens naar de mens gebracht om benoemd te worden, maar vers 20 vermeldt dat “voor Adam geen hulp gevonden werd die bij hem paste”, en de vrouw wordt gemaakt in de verzen die volgen.

Prediker 4:9-10

“Twee zijn beter dan één, want zij hebben een goede beloning voor hun zwoegen: als zij vallen, kan de een de ander overeind helpen. Maar wee de eenzame die valt en geen tweede heeft om hem overeind te helpen!”

Reflectie: De Prediker heeft zojuist “een man die alleen is” beschreven, “zonder zoon of broer”, die eindeloos werkt en vraagt: “Voor wie zwoeg ik?” (vers 8). Het antwoord komt in praktische voorbeelden: de ene vriend helpt de andere na een val, twee houden elkaar warm in de nacht, twee kunnen zichzelf verdedigen, en “een drievoudig snoer wordt niet snel gebroken” (vers 12).

Psalm 25:16

“Wend u tot mij en wees mij genadig, want ik ben eenzaam en ellendig.”

Reflectie: De psalm heeft het opschrift “Van David”, en hier vraagt hij God om zich naar hem toe te keren omdat hij “eenzaam en ellendig” is. De volgende twee verzen sommen op wat daarmee gepaard gaat: zorgen van het hart, angst, benauwdheid, en een verzoek om “al mijn zonden weg te nemen” (vers 18). Het gebed plaatst eenzaamheid en het verzoek om vergeving naast elkaar zonder te zeggen dat de een de ander veroorzaakte.

Psalm 142:4

“Kijk uit en zie, er is niemand aan mijn rechterhand; niemand bekommert zich om mij. Ik heb geen toevlucht; niemand geeft om mijn leven.”

Reflectie: Het opschrift plaatst dit gebed van David “toen hij in de grot was”. Hij kijkt naar zijn rechterhand en vindt niemand die zich om hem bekommert. Vers 5 keert zich van die lege plek naar God: “U bent mijn toevlucht, mijn deel in het land van de levenden”, en de psalm sluit af met de verwachting dat “de rechtvaardigen zich om mij heen zullen verzamelen” (vers 7).

Psalm 88:18

“U hebt vriend en naaste van mij weggenomen—duisternis is mijn enige vriend.”

Reflectie: Heman de Ezrachiet, genoemd in het opschrift, richt zich tot “de God die mij redt” (vers 1) en beschrijft zichzelf vervolgens als “afgezonderd bij de doden”. Tweemaal zegt hij dat God zijn vrienden van hem heeft weggenomen: “U hebt mijn naaste vrienden van mij weggenomen” (vers 8) en deze slotregel. De psalm eindigt hier, in duisternis, zonder een wending naar lofprijs en zonder opgetekend antwoord.

Psalm 22:1-2

“Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten? Waarom bent U zo ver van mijn redding, zo ver van mijn jammerklachten? Mijn God, ik roep overdag, maar U antwoordt niet, en 's nachts, maar ik vind geen rust.”

Reflectie: Jezus riep de beginregel van deze psalm vanaf het kruis (Matteüs 27:46). De spreker roept bij dag en bij nacht zonder antwoord, en vers 11 benoemt de eenzaamheid ronduit: “er is niemand om te helpen”. Tussen de klachten door herinnert hij zich dat de voorouders van Israël “vertrouwden en U hen verloste” (vers 4), en later in de psalm belooft hij: “in de gemeente zal ik U loven” (vers 22).

Lamentations 1:1

“Hoe eenzaam ligt de stad, eens zo vol mensen! Hoezeer lijkt zij op een weduwe, die eens groot was onder de volken! Zij die koningin was onder de provincies is nu een slavin geworden.”

Reflectie: Klaagliederen begint met het rouwen om Jeruzalem nadat Juda “in ballingschap is gegaan” (vers 3), en schildert de stad af als een weduwe in straten “eens zo vol mensen”. Vers 2 vervolgt: “Onder al haar minnaars is er niemand die haar troost.” Het hoofdstuk komt terug op hetzelfde gebrek aan een trooster in de verzen 9, 16, 17 en 21.

1 Kings 19:10

“Hij antwoordde: ‘Ik heb mij zeer ingezet voor de HEER, de God van de hemelse machten. De Israëlieten hebben uw verbond verbroken, uw altaren omvergehaald en uw profeten met het zwaard gedood. Ik ben als enige overgebleven, en nu proberen ze ook mij te doden.’”

Reflectie: Elia zegt dit in een grot bij Horeb nadat hij “voor zijn leven was gevlucht” voor de dreiging van Izebel (verzen 2-3). Daarvoor, onder een bremstruik, had hij gebeden om te sterven, en een engel bracht hem tweemaal voedsel. Hij geeft tweemaal hetzelfde antwoord (verzen 10 en 14), en Gods antwoord corrigeert zijn telling: “Ik heb zevenduizend in Israël overgelaten” die niet voor Baäl hebben geknield (vers 18), en stuurt hem terug naar zijn werk, inclusief het zalven van Elisa om hem op te volgen.

2 Timothy 4:16-17

“Bij mijn eerste verdediging kwam niemand mij steunen, maar iedereen liet mij in de steek. Moge het hun niet worden aangerekend. Maar de Heer stond aan mijn zijde en gaf mij kracht, zodat door mij de boodschap volledig verkondigd kon worden en alle heidenen het konden horen. En ik werd gered uit de muil van de leeuw.”

Reflectie: Tegen het einde van de brief vertelt Paulus aan Timoteüs dat Demas hem in de steek heeft gelaten, dat “alleen Lukas bij mij is” (vers 11), en vraagt hem snel te komen en de mantel mee te nemen die in Troas was achtergebleven. Over zijn eerste verdediging zegt hij dat niemand hem steunde; hij vraagt dat het hun niet wordt aangerekend, en zegt dat de Heer aan zijn zijde stond en hem kracht gaf.

John 16:32

“Er komt een tijd, en die is er al, dat jullie uiteengedreven worden, ieder naar zijn eigen huis. Jullie laten mij alleen. Maar ik ben niet alleen, want de Vader is bij mij.”

Reflectie: De discipelen hebben zojuist gezegd: “Hierdoor geloven wij dat U van God bent uitgegaan” (vers 30), en Jezus antwoordt: “Geloven jullie nu?” Hij voorspelt dat ze uiteen zullen gaan en hem alleen zullen laten, en in dezelfde adem zegt hij dat hij niet alleen is, omdat de Vader bij hem is. Vers 33 geeft zijn reden om het hen te vertellen: “zodat jullie in mij vrede kunnen hebben.”

Matthew 26:40

“Hij kwam bij zijn leerlingen en vond hen slapend. Hij zei tegen Petrus: ‘Konden jullie dan niet één uur met mij waken?’”

Reflectie: In Gethsemane nam Jezus Petrus en de twee zonen van Zebedeüs met zich mee en zei tegen hen: “Mijn ziel is bedroefd tot de dood toe. Blijf hier en waak met mij” (vers 38). Hij kwam terug van het gebed en vond hen slapend, en hetzelfde gebeurde nog twee keer (verzen 42-45) voordat zijn verrader arriveerde.

Mark 14:50

“Toen lieten allen Hem in de steek en vluchtten.”

Reflectie: Eerder die avond had Jezus tegen de discipelen gezegd: “Jullie zullen allemaal ten val komen”, waarbij hij de regel citeerde: “Ik zal de herder slaan, en de schapen zullen verstrooid worden” (vers 27). Toen de menigte met zwaarden en knuppels kwam, vluchtten ze allemaal. Marcus voegt een jongeman toe die naakt wegrende en zijn linnen kleed achterliet (verzen 51-52).

Mattheüs 27:46

“Rond het negende uur riep Jezus met luide stem: ‘Eli, Eli, lema sabachtani?’ (dat betekent: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?’).”

Reflectie: Jezus roept de eerste regel van Psalm 22 uit na de bespotting in de verzen 39-44 en drie uur van duisternis (vers 45). De spotters waren voorbijgangers, de overpriesters en de rebellen die met hem gekruisigd waren. Matteüs geeft de woorden zoals Jezus ze uitsprak en vertaalt ze vervolgens.

Deuteronomium 31:8

“De Heer zelf gaat voor u uit en zal bij u zijn; Hij zal u nooit verlaten of in de steek laten. Wees niet bang; wees niet ontmoedigd.”

Reflectie: Mozes, die zojuist heeft gezegd dat God tegen hem zei: “U zult de Jordaan niet oversteken” (vers 2), zegt dit tegen Jozua in het bijzijn van heel Israël terwijl Jozua op het punt staat hen naar de overkant te leiden. Vers 6 geeft dezelfde belofte aan het hele volk, en Hebreeën 13:5 citeert het voor christenen: “Ik zal u nooit verlaten, ik zal u nooit in de steek laten.”

Psalm 27:10

“Al verlaten mijn vader en mijn moeder mij, de HEER zal mij aannemen.”

Reflectie: Davids smeekbede “Verwerp mij niet en verlaat mij niet, God, mijn Redder” (vers 9) wordt gevolgd door deze regel, die de Heer tegenover de nauwste menselijke banden stelt. Zelfs als vader en moeder hem verlaten, zal de Heer hem opvangen.

Psalm 139:7-8

“Waarheen zou ik gaan voor uw Geest? Waarheen zou ik vluchten voor uw aangezicht? Als ik opstijg naar de hemel, bent u daar; als ik mijn bed opmaak in de diepte, bent u daar.”

Reflectie: David vraagt waar hij heen zou kunnen gaan om aan God te ontsnappen en antwoordt met de verste plaatsen die hij kan noemen: de hemel, de diepte en “het uiterste van de zee” (vers 9). De verzen 11-12 voegen eraan toe dat duisternis hem ook niet verbergt: “de nacht zal stralen als de dag.” Meer passages over de aanwezigheid van God behandelen hetzelfde thema.

John 14:18

“Ik zal jullie niet als wezen achterlaten; ik kom bij jullie terug.”

Reflectie: Jezus bereidt de discipelen voor op zijn vertrek, en een wees is een kind dat zonder ouders is achtergebleven. De verzen rondom deze tekst benoemen hoe hij hen niet zo zal achterlaten: de Vader zal “een andere pleitbezorger” geven, de Geest van de waarheid, die “bij u woont en in u zal zijn” (verzen 16-17), en “Omdat ik leef, zult ook u leven” (vers 19).

Hebreeën 4:15

“Want wij hebben geen hogepriester die niet kan meevoelen met onze zwakheden, maar een die in alles op dezelfde wijze als wij is verzocht, maar zonder zonde.”

Reflectie: De brief noemt Jezus een hogepriester die “medelijden kan hebben met onze zwakheden” omdat hij “in alles op dezelfde wijze als wij verzocht is.” Vers 16 trekt daaruit de conclusie: nader “met vrijmoedigheid tot de troon van de genade” om “genade te vinden om ons te helpen op het juiste moment.”

Psalm 68:6

“God geeft de eenzamen een thuis, hij leidt gevangenen naar het geluk; maar wie weerspannig zijn, wonen in een dorre streek.”

Reflectie: Het vers behoort tot een lofzang die God “een vader voor wezen, een verdediger van weduwen” noemt (vers 5). In dezelfde regel leidt God gevangenen zingend naar buiten. Het antwoord dat dit vers geeft op eenzaamheid is een gezin.

Romeinen 12:15

“Verheug u met hen die zich verheugen; treur met hen die treuren.”

Reflectie: Paulus geeft dit in een lijst van manieren waarop de christenen in Rome met elkaar om moeten gaan. Het volgende vers gaat verder: “Wees eensgezind onder elkaar. Wees niet hoogmoedig, maar wees bereid om met mensen van lage stand om te gaan.”

Hebreeën 10:24-25

“En laten wij op elkaar letten door elkaar aan te vuren tot liefde en goede werken. Laten wij het onderling samenkomen niet nalaten, zoals sommigen de gewoonte hebben, maar elkaar bemoedigen, en dat zoveel te meer naarmate u de dag ziet naderen.”

Reflectie: De schrijver waarschuwt tegen “het onderlinge samenkomen na te laten, zoals sommigen de gewoonte hebben,” dus sommigen in de gemeenschap waren al gestopt met komen. Het genoemde middel is aanmoediging van elkaar, “des te meer naarmate u de dag ziet naderen.”

Jakobus 1:27

“Religie die God, onze Vader, aanvaardt als zuiver en onberispelijk is dit: omzien naar wezen en weduwen in hun nood en jezelf onbesmet houden door de wereld.”

Reflectie: Jakobus definieert de godsdienst die God aanvaardt aan de hand van twee toetsen, en een daarvan is het omzien naar wezen en weduwen “in hun verdrukking.” Dezelfde twee groepen verschijnen in Psalm 68:6, waar God “een vader voor wezen, een verdediger van weduwen” is.