De Bijbel waarschuwt tegen gulzigheid en rekent eten en drinken ook als een geschenk van God. De gulzigaard verschijnt in Deuteronomium 21:20, Spreuken 23:20-21 en de beschuldiging tegen Jezus in Mattheüs 11:19; Filippenzen 3:19 beschrijft mensen wier “god hun buik is”, en Prediker 2:24 zegt dat eten en drinken “uit de hand van God” zijn.
Het Hebreeuwse woord dat in Deuteronomium 21:20 en Spreuken 23:20-21 en 28:7 als gulzigaard is vertaald, is zalal (Strong’s 2151), wat ook betekent waardeloos of licht zijn; Jeremia 15:19 gebruikt het voor “wat waardeloos is”. In Mattheüs 11:19 is het Griekse woord phagos, een eter of gulzigaard (Strong’s 5314).
Waar de Bijbel iemand een gulzigaard noemt

Deuteronomy 21:20
“…en zij zullen tegen de oudsten van zijn stad zeggen: ‘Deze zoon van ons is eigenzinnig en opstandig; hij luistert niet naar onze stem; hij is een gulzigaard en een dronkaard.’”
Reflectie: Deze wet heeft betrekking op een zoon die niet naar zijn vader of moeder wil luisteren, zelfs niet nadat zij hem hebben gecorrigeerd (21:18). Beide ouders brengen hem naar de oudsten bij de stadspoort, en gulzigheid en dronkenschap maken deel uit van de beschuldiging die zij daar uiten. Vers 21 stelt de straf vast als steniging, “zo zult u het kwaad uit uw midden wegdoen, en heel Israël zal het horen en vrezen.” Het Hebreeuwse woord voor gulzigaard hier, zalal, is degene die Spreuken gebruikt in 23:20-21 en 28:7.

Spreuken 23:20-21
“Wees niet onder de drinkers of onder de gulzige vleeseters, want de dronkaard en de gulzigaard zullen arm worden, en slaperigheid zal hen met lompen bekleden.”
Reflectie: De instructie van een vader begint met “Luister, mijn zoon, en word wijs, en richt je hart op de weg” (23:19). De waarschuwing heeft betrekking op zowel gezelschap als gedrag: de zoon mag niet “onder” dronkaards en gulzige vleeseters zijn. De redenen die worden gegeven zijn armoede en de sluimer die eindigt in lompen.

Proverbs 28:7
“Wie de wet in acht neemt, is een zoon met inzicht, maar een metgezel van gulzigaards brengt zijn vader te schande.”
Reflectie: Het in acht nemen van de wet wordt afgezet tegen het omgaan met gulzigaards, en in beide helften van het spreekwoord is de persoon een zoon. De kosten van het verkeerde gezelschap vallen op de vader, die te schande wordt gezet. Deuteronomium 21:18-21 brengt dezelfde drie dingen samen: een zoon, zijn ouders en gulzigheid.

Matthew 11:19
“De Zoon des mensen is gekomen, etend en drinkend, en zij zeggen: ‘Kijk hem eens! Een gulzigaard en een dronkaard, een vriend van tollenaars en zondaars!’ Maar de wijsheid is gerechtvaardigd door haar werken.”
Reflectie: Jezus spreekt tot de menigte over Johannes de Doper (11:7). Johannes kwam “niet etend en niet drinkend” en er werd gezegd dat hij een demon had; Jezus kwam “etend en drinkend” en werd een gulzigaard en een dronkaard genoemd, het paar dat Deuteronomium 21:20 en Spreuken 23:21 gebruiken. Het Griekse woord voor gulzigaard, phagos, verschijnt in dit gezegde en in de parallelle tekst in Lucas 7:34. Hij beantwoordt wat er over Johannes en over hemzelf werd gezegd met één regel: “Maar de wijsheid is gerechtvaardigd door haar werken.”

Titus 1:12-13
“Een van hen, een profeet van henzelf, heeft gezegd: ‘Kretenzers zijn altijd leugenaars, slechte beesten, luie gulzigaards.’ Dit getuigenis is waar. Wijs hen daarom streng terecht, opdat zij gezond zijn in het geloof.”
Reflectie: Paulus had Titus op Kreta achtergelaten om oudsten aan te stellen (1:5), en deze verzen gaan over leraren daar die “hele gezinnen ondersteboven keren door voor schandelijk gewin te onderwijzen” (1:11). Hij citeert een Kretenzer, “een profeet van henzelf”, wiens regel “luie gulzigaards” bevat, en zegt: “Dit getuigenis is waar.” De instructie die volgt is om hen streng terecht te wijzen “opdat zij gezond zijn in het geloof.”
Slechts genoeg eten

Proverbs 23:1-3
“Wanneer je aan tafel zit om te eten met een heerser, let dan goed op wat er voor je staat, en zet een mes op je keel als je een grote eetlust hebt. Begeer zijn lekkernijen niet, want dat is bedrieglijk voedsel.”
Reflectie: De setting is een maaltijd aan de tafel van een heerser, waar de gast wordt verteld om “goed op te letten wat er voor je staat.” Het bevel om een mes op de keel te zetten is gericht aan de gast die “een grote eetlust heeft.” Het spreekwoord noemt de lekkernijen van de heerser “bedrieglijk voedsel” zonder te zeggen hoe ze bedriegen; verzen 6-8 geven een parallelle waarschuwing over een gierige gastheer die zegt “Eet en drink!” terwijl “zijn hart niet bij je is.”

Spreuken 25:16
“Als je honing hebt gevonden, eet er dan slechts zoveel van als je nodig hebt, opdat je er niet te vol van raakt en het uitspuugt.”
Reflectie: Het spreekwoord staat de honing toe en stelt de grens op “slechts zoveel als je nodig hebt,” zonder een hoeveelheid te noemen. Die grens overschrijden eindigt in braken. Later in hetzelfde hoofdstuk keert honing terug naast een andere vorm van overdaad: “Het is niet goed veel honing te eten, noch is het eervol om eigen eer te zoeken” (25:27).
Wanneer de eetlust zich tegen God keert

Psalm 78:18, 29-31
“Zij stelden God op de proef in hun hart door te eisen om voedsel naar hun lust… En zij aten en werden zeer verzadigd, want Hij gaf hun waar zij naar verlangden. Maar voordat zij hun verlangen hadden bevredigd, terwijl het voedsel nog in hun mond was, rees de toorn van God tegen hen op…”
Reflectie: Psalm 78 vertelt de tijd van Israël in de woestijn opnieuw, en hier stellen de mensen God op de proef “door te eisen om voedsel naar hun lust” en vragen zij: “Kan God een tafel dekken in de woestijn?” (78:19). Vers 22 geeft de reden voor de toorn van vers 21: “zij geloofden niet in God en vertrouwden niet op Zijn reddende kracht.” Hij zond het vlees, en het oordeel viel terwijl “het voedsel nog in hun mond was.” Numeri 11:31-34 vertelt over de kwartels en vermeldt de naam die aan de plaats werd gegeven, Kibroth-hattaäva, “omdat zij daar de mensen begroeven die de lust hadden.”

Isaiah 22:13
“…en zie, vreugde en blijdschap, het slachten van runderen en het doden van schapen, het eten van vlees en het drinken van wijn: ‘Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij.’”
Reflectie: De godsspraak “over het dal van het visioen” is gericht aan Jeruzalem, dat in 22:9-11 zijn huizen telt en zijn muren versterkt, maar “niet ziet op Hem die het gedaan heeft.” Toen de Heere opriep tot geween en rouwgewaad (22:12), hield de stad een feestmaal. Het gezegde “Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij” wordt beantwoord in 22:14: “Voorzeker, deze ongerechtigheid zal voor u niet verzoend worden totdat u sterft.” Paulus citeert hetzelfde gezegde in 1 Korinthe 15:32 als wat zou volgen “als de doden niet opgewekt worden.”

Ezekiel 16:49
“Zie, dit was de ongerechtigheid van je zuster Sodom: zij en haar dochters hadden hoogmoed, overvloed van voedsel en zorgeloze rust, maar zij steunden de arme en de behoeftige niet.”
Reflectie: Ezechiël 16 is gericht aan Jeruzalem (16:2), en hier vergelijkt de Heere de stad met haar “zuster Sodom.” De genoemde ongerechtigheid is hoogmoed, overvloed van voedsel en zorgeloze rust, samen met het verzuim om “de arme en de behoeftige te steunen.” Vers 50 voegt eraan toe dat de mensen van Sodom hoogmoedig waren “en deden een gruwel voor Mijn aangezicht.”

Filippenzen 3:19
“Hun einde is het verderf, hun god is de buik, en hun eer is in hun schande; zij bedenken aardse dingen.”
Reflectie: Paulus schrijft “met tranen” over velen die “wandelen als vijanden van het kruis van Christus” (3:18), en de buik is een van de kenmerken die hij noemt. “Hun god is de buik” staat naast “zij die op aardse dingen gericht zijn.” Het volgende vers opent met de tegenstelling: “Maar ons burgerschap is in de hemelen,” en 3:21 ziet ernaar uit dat Christus “ons vernederd lichaam zal veranderen.”
Zelfbeheersing over het lichaam

1 Corinthians 6:12-13
“‘Alle dingen zijn mij geoorloofd,’ maar niet alle dingen zijn nuttig. ‘Alle dingen zijn mij geoorloofd,’ maar ik zal mij door niets laten overheersen. ‘Het voedsel is voor de maag en de maag voor het voedsel’—en God zal zowel het een als het ander tenietdoen. Het lichaam is niet voor de hoererij, maar voor de Heere, en de Heere voor het lichaam.”
Reflectie: De HSV plaatst “Alle dingen zijn mij geoorloofd” en “Het voedsel is voor de maag en de maag voor het voedsel” tussen aanhalingstekens, als uitspraken die Paulus beantwoordt. Op de eerste antwoordt hij: “ik zal mij door niets laten overheersen”; op de tweede, dat God zowel de maag als het voedsel zal tenietdoen. Het voedselgezegde komt voor in een passage over hoererij (6:12-20), die vervolgt: “Het lichaam is niet voor de hoererij, maar voor de Heere, en de Heere voor het lichaam” (6:13), en eindigt met: “Verheerlijk daarom God in uw lichaam” (6:20).

Galatians 5:22-24
“Maar de vrucht van de Geest is liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing; tegen zulke dingen is de wet niet. En wie van Christus zijn, hebben het vlees met zijn hartstochten en begeerten gekruisigd.”
Reflectie: Zelfbeheersing staat als laatste in Paulus’ lijst van de vrucht van de Geest. Vlak daarvoor staan de werken van het vlees, waaronder “dronkenschappen, brasserijen en dergelijke,” met de waarschuwing dat wie zulke dingen doen “het Koninkrijk van God niet zullen beërven” (5:21). Vers 24 zegt dat wie van Christus zijn, “het vlees met zijn hartstochten en begeerten gekruisigd hebben.”
Voedsel ontvangen van God

Prediker 2:24
“Er is niets beters voor een mens dan dat hij eet en drinkt en zijn ziel laat genieten van het goede bij zijn zwoegen. Ook dit heb ik gezien, dat dit uit de hand van God is.”
Reflectie: De Prediker concludeert dat eten, drinken en genieten van het goede bij zijn zwoegen “uit de hand van God” zijn. Vers 25 vraagt: “want wie kan eten en wie kan genieten buiten Hem om?” Hij bereikt hetzelfde oordeel in 5:18, en noemt het “goed en passend” om te eten en te drinken en te genieten tijdens “de weinige dagen van zijn leven die God hem gegeven heeft.”

1 Korintiërs 10:31
“Of u dus eet of drinkt of iets anders doet, doe alles tot eer van God.”
Reflectie: Het vers komt voor in Paulus’ bespreking van vlees dat aan afgoden geofferd kan zijn: gelovigen mogen eten wat op de markt verkocht wordt en wat een ongelovige serveert, tenzij iemand erop wijst dat het “aan afgoden geofferd” is (10:25-28). Vlak daarvoor vraagt hij: “Als ik met dankzegging deelneem, waarom word ik dan gelasterd om dat waarvoor ik dankzeg?” Eten en drinken worden als eerste genoemd onder de dingen die gedaan moeten worden “tot eer van God.”
Gulzigheid onder de hoofdzonden
De lijst die gulzigheid als een van de zeven hoofdzonden noemt, komt uit de christelijke leer van na de Bijbel. De Catechismus van de Katholieke Kerk (paragraaf 1866) zegt dat deze zonden werden onderscheiden “in navolging van de heilige Johannes Cassianus en de heilige Gregorius de Grote,” en noemt ze als “hoogmoed, hebzucht, afgunst, toorn, onkuisheid, gulzigheid en traagheid of acedia.” Ze worden hoofdzonden genoemd “omdat zij andere zonden, andere ondeugden voortbrengen.” Paulus’ lijst van de werken van het vlees in Galaten 5:19-21 noemt dronkenschap en brasserijen en noemt gulzigheid niet.

Een reactie plaatsen