Wat te dragen naar een katholieke wake of uitvaart

Katholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen in deze reeks

Draag donkere, bescheiden kleding. Bij een wake betekent dit voor mannen een donkere broek en een overhemd met kraag, indien mogelijk met een jasje, en voor vrouwen een donkere jurk, rok of broek. De uitvaartmis vraagt om kerkkleding op zijn meest formeel, zoals een donker pak of een jasje en das. Noch zwart, noch een hoofddeksel is vereist.

Wat we dragen is een klein gebaar van vriendelijkheid naar de familie, omdat eenvoudige, donkere kleding hen vertelt dat we voor hen en voor degene die zij hebben verloren zijn gekomen, zonder dat iets aan ons de aandacht afleidt. En dan bidden we, want een katholieke begrafenis is aanbidding, en het verdriet in die kerk is het soort verdriet dat Paulus beschreef, een verdriet dat niet is “zoals de anderen die geen hoop hebben” (1 Tessalonicenzen 4:13).

Een wake vraagt om dezelfde donkere, bescheiden kleding als de begrafenis, hoewel het iets minder formeel kan zijn. Het is een bijeenkomst van familie en vrienden rond de overledene, vaak in de avond, waarbij mensen in- en uitlopen. Voor mannen volstaat een donkere broek met een overhemd met kraag, met een jasje en das voor wie die heeft. Vrouwen kunnen een donkere jurk dragen, of een rok of broek met een eenvoudig bovenstuk, in marineblauw, grijs, antraciet of zwart. Jeans, T-shirts, sportkleding en felle prints zijn ongepast, tenzij de familie om iets anders heeft gevraagd.

Sommige families bidden samen de Rozenkrans tijdens de wake, en bezoekers zijn welkom om er in stilte bij te zitten. Iedereen die wil meebidden kan leren hoe de Rozenkrans wordt gebeden van tevoren, hoewel niemand dat verwacht. Veel bezoekers knielen of staan even bij de kist om te bidden en spreken daarna de familie toe.

Een katholieke begrafenis bestaat eigenlijk uit verschillende diensten, en een bezoeker kan worden uitgenodigd voor één, twee of alle drie. De Catechismus beschrijft “drie soorten begrafenisvieringen, corresponderend met de drie plaatsen waar ze worden gehouden (het huis, de kerk en de begraafplaats)” (Catechismus 1686). De Amerikaanse bisschoppen noemen de onderdelen “stations”, elk met een eigen doel.

deel	waar	Wat gebeurt er
De wake (avondwake, bezoekuur)	Meestal het uitvaartcentrum	Bezoekers begroeten de familie en kunnen het lichaam zien; gebeden met Schriftlezingen; vaak herinneringen en lofredes
De uitvaartliturgie (uitvaartmis)	Meestal de parochiekerk	Een volledige mis met lezingen, een homilie en communie, eindigend met de laatste aanbeveling van de persoon aan God
De bijzetting (begrafenis)	Het graf of de plaats van bijzetting	Korte gebeden terwijl het lichaam of de as ter ruste wordt gelegd

Het overzicht van de bisschoppen stelt dat de wake “meestal plaatsvindt tijdens de periode van bezoek en bezichtiging in het uitvaartcentrum,” en dat lofredes “meestal worden aangemoedigd in het uitvaartcentrum tijdens het bezoek of bij de wake.” De uitvaart zelf wordt in de regel gehouden in de parochiekerk van de overledene (canon 1177), en wanneer de Mis niet kan worden gevierd, “kan een uitvaartliturgie buiten de Mis worden gevierd in de kerk of in het uitvaartcentrum.” De bijzetting “dient normaal gesproken te worden gevierd op de plaats van bijzetting, dat wil zeggen, naast het open graf of de plaats van bijzetting.” Voor een herdenkingsmis, die later zonder het lichaam wordt gehouden, geldt dezelfde kerkelijke kledingvoorschriften als voor een uitvaartmis.

De uitvaartmis is “een daad van aanbidding, en niet louter een uiting van verdriet,” in de woorden van de Amerikaanse bisschoppen, dus kleden we ons zoals we dat voor de meest formele kerkdienst zouden doen. Volgens de gewoonte worden de voorste banken vrijgehouden voor de familie, en andere rouwenden zitten daarachter.

Men

Een man kan een donker pak dragen in zwart, antraciet of marineblauw, met een wit of licht overhemd, een effen, donkere das, en donkere schoenen en sokken. Een pak is echter niet verplicht, en een donkere broek en een overhemd met kraag, met een jasje als hij dat heeft, zijn ook respectvol.

women

Een vrouw kan een donkere jurk, een rok met blouse of een broekpak dragen, en een broek is volledig acceptabel. De gewoonte geeft de voorkeur aan een zoom op of onder de knie en bedekte schouders in de kerk, waarvoor een jasje, vest of sjaal volstaat. Schoenen moeten comfortabel zijn om op te staan en te lopen, aangezien er op de begraafplaats over gras gelopen kan worden. Geen enkele kerkelijke regel verplicht vrouwen om hun hoofd te bedekken tijdens de mis of een begrafenis: het Wetboek van Canoniek Recht van 1983 heeft “het Wetboek van Canoniek Recht afgekondigd in 1917” (canon 6 §1) ingetrokken en stelt zelf geen dergelijke regel. Sommige vrouwen kiezen ervoor om een sluier of mantilla te dragen, en niemand zal dat vreemd vinden, wat men ook kiest.

Kinderen

Kinderen hebben alleen schone, nette kleding in rustige kleuren nodig, en een overhemd met kraag of een eenvoudige jurk is voldoende. Het is niet nodig om iets nieuws te kopen.

Denk bij de begrafenis ook aan het weer en neem een donkere jas, een eenvoudige paraplu en schoenen mee die tegen een nat pad kunnen. Bij elk onderdeel van de begrafenis is alles wat de aandacht trekt ongepast: laag uitgesneden of zeer korte kleding, grote logo's, drukke patronen en rinkelende sieraden.

Zwart is niet verplicht. Marineblauw, antraciet, grijs en andere donkere, rustige kleuren zijn allemaal respectvol, en de Kerk stelt geen kleur vast voor rouwenden. Ze legt zelfs niet één kleur vast voor de priester: de Catechismus merkt op dat uitvaartrituelen de “situaties en tradities van elke regio volgen, ook wat betreft de kleur van de gedragen liturgische gewaden” (Catechismus 1685), en in de Verenigde Staten mag de priester violet, wit of zwart dragen, aangezien “Naast violet kunnen ook witte of zwarte gewaden worden gedragen bij uitvaartdiensten en bij andere ambten en missen voor de overledenen” (Algemene Instructie van het Romeins Missaal 346).

De vraag gaat ver terug. Cyprianus, bisschop van Carthago in de derde eeuw, zei tegen zijn volk “dat de zwarte kleding hier niet door ons gedragen zou moeten worden, wanneer zij daar al witte gewaden hebben aangedaan,” omdat de overleden gelovigen bij God zijn. In de volgende regels citeert hij Paulus: “Maar ik wil niet, broeders, dat u onwetend bent over hen die ontslapen zijn, opdat u niet bedroefd bent zoals de anderen die geen hoop hebben” (1 Tessalonicenzen 4:13).

Desalniettemin blijft zwart een veilige keuze. Een klein vleugje kleur, zoals een donkerrode das of een sjaal met een patroon, is prima, maar een felrode of witte outfit valt op en kan het beste bewaard worden voor wanneer de familie erom vraagt. Families vragen er soms om, voor een lievelingskleur of een teamshirt, en hun wensen gaan voor.

Gewoonlijk doen ze dat niet. De richtlijnen van de Amerikaanse bisschoppen voor het ontvangen van de Communie, die in Amerikaanse missaaltjes worden afgedrukt, vragen katholieken zelf om goed voorbereid te komen: zij “zouden zich niet bewust moeten zijn van zware zonde en normaal gesproken één uur gevast moeten hebben.” De richtlijnen verwelkomen andere christenen “als onze broeders en zusters” en leggen uit: “Omdat katholieken geloven dat de viering van de Eucharistie een teken is van de realiteit van de eenheid van geloof, leven en aanbidding, worden leden van die kerken waarmee we nog niet volledig verenigd zijn, gewoonlijk niet toegelaten tot de Heilige Communie.” Leden van de Orthodoxe Kerken “worden aangespoord de discipline van hun eigen Kerken te respecteren,” en de richtlijnen voegen eraan toe: “Volgens de rooms-katholieke discipline heeft het Wetboek van Canoniek Recht geen bezwaar tegen het ontvangen van de Communie door christenen van deze Kerken (canon 844 §3).” Tegen gasten die geen christen zijn, zeggen de bisschoppen: “Hoewel we hen niet kunnen toelaten tot de Heilige Communie, vragen we hen hun gebeden aan te bieden voor de vrede en de eenheid van de menselijke familie.”

Bezoekers die niet ter communie gaan, kunnen in de bank blijven zitten, staan of knielen om anderen door te laten, en de richtlijnen vragen hen “om in hun hart een biddend verlangen naar eenheid met de Heer Jezus en met elkaar uit te drukken.” In sommige parochies komen mensen die niet ter communie gaan naar voren met hun armen over de borst gekruist voor een zegen; in andere is dat niet de gewoonte, dus een bezoeker kan de mensen in de buurt volgen of gewoon blijven zitten. De Catechismus verwacht dat een uitvaartcongregatie “enkele gelovigen bevat die zelden de liturgie bijwonen, en vrienden van de overledene die geen christen zijn” (Catechismus 1688), dus niemand zal een bezoeker ongepast vinden.

Een familie kan een vriend die niet katholiek is vragen om te lezen tijdens de mis. Normaal gesproken leest een katholiek tijdens de mis, maar het antwoord van de bisschoppen op de vraag legt uit dat “bij uitzonderlijke gelegenheden en om een gegronde reden, de bisschop van het bisdom een lid van een andere kerk of kerkelijke gemeenschap kan toestaan de taak van lector op zich te nemen,” en de priester zal weten wat zijn bisdom toestaat. We hebben gratis Gebeden voor een begrafenis op deze site, voor de opening, de bijzetting en de afsluiting. Voor iedereen die gevraagd wordt om hardop te bidden bij de wake, de begrafenis of aan het graf, Hardop bidden is een betaalde cursus van tien korte lessen, waarvan er één gaat over de vier plaatsen waar een leek gevraagd kan worden om te bidden rondom een uitvaart.

Een misintentiekaart laat de familie weten dat er een mis zal worden opgedragen voor de overledene. Dit wordt geregeld via een parochie of een religieuze gemeenschap met een gift, en het kerkelijk recht staat een priester toe “om een gift te ontvangen om de mis voor een specifieke intentie op te dragen” (canon 945); “een priester is vrij om de mis voor iedereen op te dragen, levend of dood” (canon 901). Misintentiekaarten zijn een katholiek gebruik en iedereen mag er een sturen, katholiek of niet. Een condoleancekaart is net zo goed.

Bloemen gaan meestal naar het uitvaartcentrum voor de wake, en voordat u ze naar de kerk stuurt, is het het beste om dit te overleggen met de familie of de parochie. Een kort woord aan de familie is alles wat wordt verwacht: medeleven, en misschien een herinnering aan de persoon. Het tekenen van het gastenboek bij de wake laat de familie later weten wie er is geweest.

Ja, hoewel de Kerk de voorkeur geeft aan begraven: “de Kerk verbiedt crematie niet, tenzij deze gekozen is om redenen die in strijd zijn met de christelijke leer” (canon 1176), en haar instructie Ad resurgendum cum Christo uit 2016 stelt dat de as “moet worden bijgezet op een gewijde plaats,” en niet mag worden uitgestrooid of thuis bewaard. Een notitie van het Dicasterie voor de Geloofsleer, goedgekeurd door paus Franciscus in december 2023, zegt dat kerkelijke autoriteiten het verzoek van een familie kunnen overwegen om “een minimaal deel van de as” te bewaren op “een plaats van betekenis voor de geschiedenis van de overledene,” mits de rest op een gewijde plaats wordt bewaard. Voor een bezoeker is de kleding in beide gevallen hetzelfde.

De Kerk stelt geen periode vast voor rouwkleding; hoe lang men zwart draagt is een kwestie van familie en lokale gewoonte. Wat de Kerk wel behoudt, is het gebed voor de overledenen. De Catechismus noemt “de sterfdag, of de zevende of veertigste dag na het overlijden” (Catechismus 1687) als dagen die, net als het overlijden zelf, “de gelovigen in het ware perspectief van het geloof in de verrezen Christus moeten trekken.” Families laten vaak een mis opdragen op de sterfdag, en vrienden zijn daarbij welkom in gewone kerkkleding.

Het volk van Cyprianus rouwde in het zwart, en hij herinnerde hen eraan dat degenen die zij hadden verloren al bij God waren in “witte gewaden.” Wij dragen nog steeds donkere kleding omdat we rouwen, en we komen nog steeds om te bidden omdat we hopen.

---

• Gebeden voor een uitvaart: openingsgebeden, gebeden bij de bijzetting en slotgebeden
• Openingsgebeden voor een begrafenisdienst
• Slotgebeden voor een uitvaart en een gebed bij het graf
• Gedenkgebeden voor christelijke uitvaarten
• Is crematie een zonde? Wat de Bijbel en de kerken zeggen

Meer uit deze reeksKatholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen