Wat symboliseren honden in de Bijbel? Aaseters, beledigingen en een paar goede honden

In de Bijbel zijn honden meestal straataaseters, dus iemand een hond noemen is een belediging, en honden staan voor vijanden, onreinen en valse leraren. De Schrift kent ook herdershonden, de hondjes onder de tafel van een gezin en de hond die met Tobias meeliep. De Bijbel noemt de hond nooit de beste vriend van de mens en geeft geen betekenis aan dromen over honden.

De plaats van de hond in de Schrift is ongeveer zo laag als maar kan. Toch vindt een van de meest ontroerende scènes in de Evangeliën precies daar plaats. Een moeder smeekt Jezus om haar dochter te genezen, hoort zichzelf met een hond vergeleken worden en antwoordt: "Ja, Heere; want de honden eten ook van de kruimels die van de tafel van hun meesters vallen" (Mattheüs 15:27). Ze neemt de laagste plaats in en vindt daar genade. De kruimels onder de tafel komen in meer van deze verhalen voor dan je zou verwachten.

Het Hebreeuwse woord is keleb en het Grieks is kyon, en beide benoemen de gewone hond van de stad en het veld. De meeste honden in het Oude Testament zijn geen huisdieren. Ze "lopen rond de stad" in de avond (Psalm 59:6), en de wet van Mozes stuurt vlees dat door wilde beesten is verscheurd hun kant op: "zult gij het de honden werpen" (Exodus 22:31). Honden leefden van wat mensen weggooiden, en zo kwam de hond te staan voor alles wat laag, onrein of gevaarlijk was.

De King James Version gebruikt "dog", "dogs" of "dog’s" 43 keer, in 40 verzen: 31 in het Oude Testament en 9 in het Nieuwe. De meeste zijn harde woorden. Het boek Tobit, dat in het Oude Testament van katholieke Bijbels staat, voegt een hond toe die Tobias volgt op zijn reis en voor hem uit naar huis rent. Hier is elk fragment, gegroepeerd op waar de hond voor staat, zodat je ze elk in je eigen Bijbel kunt opzoeken:

Waar de hond voor staat	In de woorden van de King James	Waar dit te lezen
Een belediging, of een woord voor jezelf als waardeloos	“Ben ik een hond”	1 Samuël 17:43; 24:14; 2 Samuël 3:8; 9:8; 16:9; 2 Koningen 8:13
Aaseters van de doden, in Gods oordeel	“de honden likten zijn bloed op”	Exodus 22:31; 1 Koningen 14:11; 16:4; 21:19, 23–24; 22:38; 2 Koningen 9:10, 36; Psalm 68:23; Jeremia 15:3
Vijanden die omsingelen en aanvallen	“honden hebben mij omsingeld”	Psalm 22:16, 20; 59:6, 14
Leiders die falen, en valse leraren	“Pas op voor de honden”	Isaiah 56:10–11; Philippians 3:2
Wat onrein is of buiten wordt gesloten	“buiten zijn de honden”	Deuteronomy 23:18; Isaiah 66:3; Matthew 7:6; Revelation 22:15
Spreuken en vergelijkingen	“een levende hond is beter dan een dode leeuw”	Rechters 7:5; Spreuken 26:11, 17; Prediker 9:4; 2 Petrus 2:22
Echte honden aan het werk, thuis of onderweg	“de honden van mijn kudde”	Exodus 11:7; Job 30:1; Matteüs 15:26–27; Marcus 7:27–28; Lucas 16:21; Tobit 6:1; 11:9 (Douay-Rheims)

Omdat er nauwelijks iets lagers was om mee vergeleken te worden. Toen David tegen hem uitkwam, zag Goliath slechts "een jongeling" en vatte dat op als een belediging: "Ben ik een hond, dat gij met stokken tot mij komt?" (1 Samuël 17:43). Abner, door de zoon van Saul beschuldigd van het nemen van Sauls bijvrouw, viel uit: "Ben ik een hondenkop," alsof de zoon van Saul hem als waardeloos behandelde (2 Samuël 3:8).

Een dode hond was nog lager, en mensen gebruikten de uitdrukking voor zichzelf om te laten zien hoe klein ze waren. David, opgejaagd door koning Saul, vroeg: "Achter wie trekt de koning van Israël uit? Achter wie jaagt gij? Achter een dode hond, achter een vlo" (1 Samuël 24:14). Toen Simeï David vervloekte en stenen naar hem gooide, wierp Davids officier Abisai de uitdrukking terug als een belediging: "Waarom zou deze dode hond mijn heer de koning vervloeken?" (2 Samuël 16:9).

Het tederste gebruik is voor Mefiboseth, de kreupele zoon van Jonathan. David had hem net een plaats aan de eigen tafel van de koning beloofd, en Mefiboseth boog en zei: "Wat is uw knecht, dat gij omziet naar zo’n dode hond als ik ben?" (2 Samuël 9:8). Hij noemde zichzelf een dode hond, en de koning gaf hem een plaats aan zijn tafel. Het is het verhaal van de Kanaänitische vrouw, lang daarvoor verteld.

Wanneer de Schrift mensen honden noemt, betekent dit een van drie soorten: vijanden die omsingelen, leiders en leraren die hun volk in de steek laten, en degenen die buiten Gods heilige stad blijven.

Vijanden die omsingelen

In Psalm 22 roept de lijdende: "Want honden hebben mij omringd; een vergadering van boosdoeners heeft mij omsingeld," en bidt: "Red mijn ziel van het zwaard, mijn eenzame van de macht van de hond" (Psalm 22:16, 20). Augustinus las de psalm als gesproken door Christus aan het kruis. In zijn commentaar hoorde hij de honden als een menigte die "blaft, niet voor de waarheid, maar uit gewoonte," en vatte het gebed van vers 20 op als Christus die bidt voor zijn Kerk: "van de macht van het volk, dat blaft naar hun gewoonte, verlos Mijn Kerk." Psalm 59 schildert vijanden op dezelfde manier: in de avond "maken zij lawaai als een hond, en lopen rond de stad" (Psalm 59:6).

Leiders en leraren die falen

Een waakhond die slaapt is voor niemand nuttig, en Jesaja keert dat beeld naar de leiders van Israël: "Zijn wachters zijn blind, zij zijn allen onwetend, zij zijn allen stomme honden, zij kunnen niet blaffen; dromend, liggend, slapend beminnend. Ja, het zijn gulzige honden die nooit verzadigd kunnen worden" (Jesaja 56:10–11). Paulus gebruikt het woord voor leraren waarvan hij wilde dat de gemeente in Filippi er ver vandaan bleef: "Let op de honden, let op de kwade arbeiders, let op de versnijding" (Filippenzen 3:2).

Degenen buiten de heilige stad

Het laatste hoofdstuk van de Bijbel noemt wie buiten de poorten van het nieuwe Jeruzalem blijft: "Want buiten zijn de honden, en de tovenaars, en de hoereerders, en de moordenaars, en de afgodendienaars, en ieder die de leugen liefheeft en doet" (Openbaring 22:15). Thayers Griekse lexicon leest "honden" daar als mensen met een onzuivere geest. Sommige lezers vatten het enger op, als een woord voor mannelijke prostituees, wat Thayer als "minder waarschijnlijk" juist beoordeelt.

Die engere lezing komt uit de wet van Mozes. "Gij zult het loon van een hoer, noch de prijs van een hond, in het huis van de HEERE uw God brengen voor enige gelofte" (Deuteronomium 23:18). Het vers daarvoor verbiedt de "hoer" en de "tempelschänder", wat de commentatoren Keil en Delitzsch uitleggen als vrouwen en mannen die zichzelf verkochten in de verering van de Kanaänitische godin Astarte. Zij lezen "de prijs van een hond" als "een figuurlijke uitdrukking die wordt gebruikt om de winsten van de kadesh aan te duiden," de mannelijke prostituee, niet de prijs van een dier. Het Brown-Driver-Briggs Hebreeuwse lexicon merkt ook op dat "hond" een naam was die aan mannelijke tempelprostituees werd gegeven.

Omdat God had gezegd dat ze dat zouden doen, als een oordeel over het huis van Achab. Om onbegraven te liggen waar honden en vogels bij het lichaam konden komen was een schandelijk einde, en de profeten gebruikten het als een vonnis. Ahia zei tegen de vrouw van koning Jerobeam: "Wie van Jerobeam in de stad sterft, zullen de honden eten; en wie in het veld sterft, zullen de vogels van de hemel eten" (1 Koningen 14:11).

Izebel liet Naboth op valse beschuldigingen stenigen zodat Achab zijn wijngaard kon nemen. Elia gaf Achab hetzelfde vonnis: "Op de plaats waar de honden het bloed van Naboth hebben gelikt, zullen de honden uw bloed likken, ja, het uwe," en "De honden zullen Izebel eten bij de muur van Jizreël" (1 Koningen 21:19, 23). Achab stierf aan een pijlverwonding in de strijd tegen de Syriërs, en toen zijn strijdwagen werd gewassen, "likten de honden zijn bloed op" (1 Koningen 22:38). Later, op bevel van Jehu, werd Izebel uit een raam in Jizreël gegooid. De mannen van Jehu gingen haar begraven en vonden bijna niets meer over, en Jehu herinnerde zich het woord dat "gesproken was door zijn knecht Elia de Tisbiet, zeggende: In het deel van Jizreël zullen de honden het vlees van Izebel eten" (2 Koningen 9:36). Het is een grimmig verhaal. Onschuldig bloed was vergoten voor een wijngaard, en God vergat het niet.

Vier spreuken gebruiken honden. Twee draaien om de gewoonten van een hond, één om zijn lage status, en de vierde gaat misschien helemaal niet over een hond.

• De hond en zijn braaksel. “Zoals een hond terugkeert naar zijn braaksel, zo keert een dwaas terug naar zijn dwaasheid” (Spreuken 26:11). Petrus past hetzelfde “ware spreekwoord” toe op mensen die “de weg van de gerechtigheid” kenden en terugkeerden naar hun oude leven: “De hond is weer teruggekeerd naar zijn eigen braaksel” (2 Petrus 2:21–22).
• Een hond bij de oren. "Wie voorbijgaat en zich bemoeit met twist die hem niet aangaat, is als iemand die een hond bij de oren grijpt" (Spreuken 26:17). Pak een hond bij de oren en hij zal bijten. Meng je in de ruzie van iemand anders en je zult op dezelfde manier gewond raken.
• De levende hond. “Want voor hem die bij alle levenden is gevoegd, is er hoop: want een levende hond is beter dan een dode leeuw” (Prediker 9:4). De nederige levende hond staat hoger dan de dode koning der dieren.
• De hazewindhond. De King James Version noemt “een hazewindhond” onder vier dingen die trots wandelen (Spreuken 30:31). Het Hebreeuwse woord komt alleen daar voor en de betekenis ervan is onzeker. Het Brown-Driver-Briggs lexicon zegt dat het “gegord” betekent en noemt hazewindhond, oorlogspaard en haan als gissingen, dus het vers gaat misschien helemaal niet over een hond.

Jezus noemt honden drie keer. In de Bergrede zegt hij: "Geeft het heilige niet aan de honden, werpt uw parels niet voor de zwijnen, opdat zij die niet met hun voeten vertrappen, en zich omkeren en u verscheuren" (Mattheüs 7:6). De honden en varkens staan voor mensen die heilige dingen met minachting zouden behandelen. Het gezegde gaat over zorgvuldigheid met wat heilig is, niet over dieren.

Het langste fragment is de Kanaänitische vrouw, in de streek van Tyrus en Sidon, wiens dochter "door een duivel vreselijk gekweld werd." Eerst gaf Jezus haar geen antwoord. Toen zijn discipelen hem vroegen haar weg te sturen, zei hij: "Ik ben niet gezonden dan tot de verloren schapen van het huis van Israël." Ze knielde en zei: "Heere, help mij," en hij antwoordde: "Het is niet goed het brood van de kinderen te nemen en aan de honden te werpen." De kinderen zijn Israël, tot wie hij eerst gezonden was, en de honden zijn degenen daarbuiten. Zoals Johannes Chrysostomus het verwoordde, noemt Jezus "hen niet langer schapen, maar kinderen, en haar een hond." Ze ging niet in discussie met het beeld. Ze accepteerde het en vroeg om de kruimels: "Ja, Heere; want de honden eten ook van de kruimels die van de tafel van hun meesters vallen." En Jezus antwoordde: "O vrouw, groot is uw geloof: het geschiede u zoals gij wilt," en "haar dochter werd gezond vanaf dat uur" (Mattheüs 15:22–28). In Markus zegt ze "de honden onder de tafel eten van de kruimels van de kinderen" (Markus 7:28).

Het woord dat Jezus hier gebruikt is niet het gewone Griekse woord voor hond. Het is kynarion, wat Thayers lexicon definieert als "een hondje," en het komt in het Nieuwe Testament alleen in dit gesprek voor. De verkleinvorm wijst op huishonden, het soort dat onder een tafel wacht. Waar het verhaal over gaat is haar geloof. Chrysostomus, in dezelfde homilie, verwonderde zich over haar nederigheid: "ze noemt zichzelf een hond, en hen meesters; dus daarom werd ze een kind."

De derde vermelding is in de gelijkenis van de rijke man en Lazarus. De bedelaar lag bij de poort van de rijke man, "vol zweren, En begerig om gevoed te worden met de kruimels die van de tafel van de rijke man vielen: bovendien kwamen de honden en likten zijn zweren" (Lukas 16:20–21). Jezus zegt niets meer over de honden. Lazarus verlangde naar de kruimels van de tafel, precies de plek waar de honden aten, en het enige gezelschap dat het verhaal hem geeft zijn de honden.

De Bijbel geeft er geen betekenis aan, of de honden in de droom nu vriendelijk, woest of aanvallend zijn. De Schrift heeft geen droomwoordenboek. De dromen die ze verklaart werden door God gestuurd voor een doel in het verhaal, en hun betekenis kwam ook van God. Jozef vroeg: "Zijn de uitleggingen niet van God?" (Genesis 40:8), en Daniël vertelde de koning dat geen wijze man zijn droom kon onthullen, "Maar er is een God in de hemel die geheimen openbaart" (Daniël 2:28).

Een droom van aanvallende honden kan je nog steeds geschokt achterlaten. Je kunt die angst bij God brengen in de woorden van de psalm zelf: "Ik zal beide in vrede neerliggen en slapen: want Gij, Heere, alleen doet mij in veiligheid wonen" (Psalm 4:8). Hetzelfde geldt voor dromen over wolven.

Nee. De uitdrukking staat niet in de Bijbel, en geen enkel vers prijst de loyaliteit van een hond. Maar een paar honden in de Schrift zijn simpelweg honden die hun werk doen, ook al staan ze nog steeds laag in aanzien.

Job had herdershonden. In zijn ellende klaagt hij over jonge mannen die hem bespotten, “wier vaders ik geweigerd zou hebben te stellen bij de honden van mijn kudde” (Job 30:1). Op de nacht van de laatste plaag in Egypte beloofde God dat “tegen al de kinderen Israëls geen hond zijn tong verroeren zal” (Exodus 11:7). De Joodse traditie herinnerde zich die stille honden. De Joodse commentator Rasji, puttend uit een ouder rabbijns commentaar, legt uit dat de wet verscheurd vlees aan de honden geeft (Exodus 22:31) omdat “de Heilige, gezegend zij Hij, de beloning van geen enkel schepsel onthoudt,” en hij citeert God die over de hond zegt: “Geef het zijn beloning.”

De zorg van de Schrift voor dieren bereikt ook honden: "Een rechtvaardige kent het leven van zijn beest" (Spreuken 12:10). Wreedheid tegen dieren is een zonde, zelfs waar het gebruik ervan dat niet is, zoals de visie van de Bijbel op het doden van dieren uitlegt. Als je een hond hebt verloren waar je van hield, zegt de Schrift niet of dieren naar de hemel gaan, en christenen antwoorden verschillend; wat de kerken leren over katten in de hemel is ook van toepassing op honden.

De warmste hond in de Schrift staat in het boek Tobit. Tobit is onderdeel van het katholieke Oude Testament (Catechismus van de Katholieke Kerk, 120). De Dertig-negen Artikelen van de Kerk van Engeland vermelden "Het Boek van Tobias" onder de boeken die de Kerk leest "als voorbeeld van leven en instructie in zeden; maar toch past zij ze niet toe om enige leerstelling vast te stellen." In Bijbels zoals de New Revised Standard Version zijn de twee verzen die over de hond vertellen genummerd 6:2 en 11:4. Toen de jonge Tobias met de engel Rafaël op pad ging, "volgde de hond hem" (Tobit 6:1, Douay-Rheims). En op de lange weg naar huis, terwijl zijn blinde vader wachtte, "rende de hond, die met hen op de weg was geweest, vooruit, en komend alsof hij het nieuws had gebracht, toonde hij zijn vreugde door zijn geflikflooi en het kwispelen met zijn staart" (Tobit 11:9).

---

• 18 Bijbelverzen over honden
• Gebeden voor een overleden huisdier: Dankbaarheid, schuldgevoel, verdriet en een afscheid
• Wat symboliseren vossen in de Bijbel? Sluwheid, vernietiging en ondergang
• Wat symboliseren slangen in de Bijbel?
• Dromen over dode dieren: de Bijbel geeft er geen betekenis aan