Vader in de Bijbel: Hoe vaak het woord voorkomt (1.675 in de KJV) en wat een vader is

Het woord “vader” komt 1.675 keer voor in de KJV, inclusief het meervoud. “Father” (inclusief “father’s”) vormt daarvan 1.126 keer en “fathers” 549 keer, grotendeels in het Oude Testament. In de Schrift is een vader degene van wie een familie afstamt, die voor haar zorgt, haar onderwijst en corrigeert. God neemt de naam voor Zichzelf aan, vooral in het Nieuwe Testament.

Jezus gaf ons het duidelijkste beeld van wat het woord betekent in een verhaal over een zoon die alles verkwistte. De jongen komt thuis terwijl hij een verontschuldiging voorbereidt, en “toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem, en hij was met ontferming bewogen, en hij rende op hem af, viel hem om de hals en kuste hem” (Lucas 15:20). Een vader die naar de weg uitkeek. Dat is de Vader tot wie Jezus ons leerde bidden, en de vader waarvan de Bijbel hoopt dat elke vader die zal zijn.

In de King James Version komt het 1.675 keer voor in enkelvoudige en meervoudige vormen, en het Oude Testament bevat ongeveer driekwart daarvan.

Woord in de KJV	Oude Testament	Nieuwe Testament	Hele Bijbel
“father” en “father’s”	757	369	1,126
“vaders”	490	59	549
Alle vormen	1,247	428	1,675
“Father” met een hoofdletter, bijna altijd God	1	272	273

Genesis alleen al gebruikt “vader” 201 keer, meer dan enig ander boek, omdat het een boek over families is: Abraham, Izaäk, Jakob en hun zonen. Het meervoud “vaders” betekent meestal voorouders, zoals wanneer God tegen Mozes zegt dat hij moet zeggen dat “de Heere, de God van uw vaderen, de God van Abraham, de God van Izaäk en de God van Jakob, mij tot u gezonden heeft” (Exodus 3:15). “Vaderloos” is buiten deze telling gelaten; dit voegt er nog 43 aan toe.

De hoofdletters geven aan waar God bedoeld wordt. Van de 273 verwijzen er 268 naar God de Vader. Vier behoren toe aan menselijke vaders, en drie daarvan zijn de verloren zoon die tegen zijn eigen vader spreekt (Lucas 15:12, 18 en 21). De vierde is de rijke man die roept: “Vader Abraham” (Lucas 16:24). De laatste hoofdletter is de enige in het Oude Testament, een titel van de beloofde Messias: “en men noemt zijn naam Wonderlijk, Raadsman, Sterke God, Eeuwige Vader, Vredevorst” (Jesaja 9:6).

Deze totalen beslaan elk vers van de King James Version, van Genesis tot Openbaring, en een tweede editie van dezelfde tekst geeft hetzelfde aantal. Andere Bijbels komen tot iets andere resultaten, omdat vertalers niet altijd “vader” kiezen voor dezelfde woorden. De Reina-Valera 1960, een Spaanse Bijbel, bevat het woord voor vader 1.092 keer en het meervoud 512 keer, in totaal 1.604 keer, en het meervoud dient ook voor “ouders”.

Het Hebreeuwse woord is ‘ab (vaak geschreven als av), en het Grieks is pater. Het Oude Testament van de Statenvertaling vertaalt ‘ab 1.215 keer, bijna altijd als “vader” of “vaders”, en het Nieuwe Testament vertaalt pater 419 keer: 268 keer als “Vader” voor God, 150 keer als “vader” en één keer als “ouders”, voor de ouders van Mozes in Hebreeën 11:23. Deze cijfers zijn afkomstig uit de concordantie van de Blue Letter Bible.

Beide woorden reiken veel verder dan de man die een kind verwekt. Een vader is in de eerste plaats een ouder: “Eert uw vader en uw moeder” (Exodus 20:12). Hij kan echter ook een voorvader zijn, hoe ver weg ook, zoals toen God Abram hernoemde tot “Abraham; want tot een vader van vele volken heb Ik u gesteld” (Genesis 17:5). Hij kan de grondlegger zijn van een levenswijze. Jabal “was de vader van hen die in tenten wonen”, en zijn broer Jubal “de vader van allen die de harp en de fluit hanteren” (Genesis 4:20–21). Hij kan een beschermer van de zwakken zijn. Job, terugdenkend aan zijn vroegere leven, zegt: “Ik was een vader voor de armen” (Job 29:16). En hij kan een leraar in het geloof zijn. Toen Elia werd opgenomen, riep Elisa: “Mijn vader, mijn vader” (2 Koningen 2:12), en Paulus vertelde de Korinthiërs dat zij weliswaar vele opvoeders hadden, “maar niet vele vaders: want in Christus Jezus heb ik u door het evangelie verwekt” (1 Korinthiërs 4:15).

Daaronder ligt één idee. Een vader is de bron waaruit een leven of een volk voortkomt, en hij is daarvoor verantwoordelijk. Paulus herleidt zelfs dat terug naar God, biddend tot “de Vader van onze Heere Jezus Christus, van Wie heel het geslacht in de hemelen en op de aarde genoemd wordt” (Efeze 3:14–15). Elke vader op aarde leent die naam.

Ja, hoewel zelden: in ongeveer veertien verzen, tegenover ongeveer 238 in het Nieuwe Testament. God is Vader voor Israël omdat Hij het heeft gemaakt en verlost. “Is Hij niet uw Vader, Die u gekocht heeft? Heeft Hij u niet gemaakt en toebereid?” vraagt Mozes aan het volk (Deuteronomium 32:6). Jesaja bidt: “Maar nu, Heere, U bent onze Vader; wij zijn het leem, en U bent onze Pottenbakker” (Jesaja 64:8), en een hoofdstuk eerder: “U, Heere, bent onze Vader, onze Verlosser” (Jesaja 63:16). Via Jeremia zegt God: “Ik ben voor Israël tot een Vader geworden, en Efraïm is Mijn eerstgeborene” (Jeremia 31:9), en Hij wacht, net als de vader op de weg, tot Israël “Mijn Vader” terugzegt (Jeremia 3:4, 19). Maleachi vraagt: “Hebben wij niet allen één Vader? Heeft niet één God ons geschapen?” (Maleachi 2:10).

God is ook Vader voor de zoon die David als koning zou opvolgen. “Ik zal hem tot een Vader zijn, en hij zal Mij tot een zoon zijn”, belooft Hij (2 Samuël 7:14, drie keer herhaald in 1 Kronieken), en de koning moet “tot Mij roepen: U bent mijn Vader, mijn God en de rots van mijn heil” (Psalm 89:26). En Hij is een vader voor hen die er geen hebben: “Een Vader van de wezen en een Rechter van de weduwen is God in Zijn heilige woning” (Psalm 68:5).

Andere verzen gebruiken het vaderschap als beeld zonder God de titel te geven. “Zoals een vader zich ontfermt over zijn kinderen, zo ontfermt de Heere Zich over wie Hem vrezen” (Psalm 103:13). “Want wie de Heere liefheeft, straft Hij, zoals een vader de zoon in wie hij behagen schept” (Spreuken 3:12). De Catechismus van de Katholieke Kerk brengt deze draden samen: in Israël wordt God Vader genoemd “voor zover Hij de Schepper van de wereld is”, vanwege “het verbond en de gave van de wet”, als Vader van de koning, en bovenal als Vader van de armen, “de wezen en de weduwen, die onder Zijn liefdevolle bescherming staan.”

Voortdurend. Jezus sprak over God als Zijn eigen Vader en leerde Zijn volgelingen op dezelfde manier tot Hem te bidden. Wat zeldzaam is in het Oude Testament, vult de Evangeliën: alleen Johannes gebruikt de hoofdletter “Vader” 122 keer, Mattheüs 44 keer. Jezus gaf Zijn discipelen het gebed dat begint met “Onze Vader, Die in de hemelen zijt. Uw Naam worde geheiligd” (Mattheüs 6:9). Op de ochtend van de opstanding zei Hij tegen Maria Magdalena: “ga naar Mijn broeders en zeg tegen hen: Ik vaar op naar Mijn Vader en uw Vader, en naar Mijn God en uw God” (Johannes 20:17).

Die ene zin bevat een onderscheid dat het Nieuwe Testament handhaaft. God is de Vader van Jezus op een manier die alleen Hem toebehoort, en Hij wordt onze Vader door Jezus, die ons Zijn broeders noemt. De vraag of Jezus onze Vader of onze broer is volgt die draad verder. “Vader” staat ook tussen de andere namen van God in de Bijbel, naast Jahweh, Elohim en Adonai.

Betekent “Abba” “Papa”?

Nr. Abba is het Aramese woord voor vader, en het Nieuwe Testament bevat het drie keer, telkens direct gevolgd door het Griekse woord voor vader, wat de Statenvertaling weergeeft als “Abba, Vader”. Jezus bidt het in Gethsémané: “Abba, Vader, alle dingen zijn U mogelijk; neem deze drinkbeker van Mij weg; maar niet wat Ik wil, maar wat U wilt” (Markus 14:36). Paulus schrijft dat wij “de Geest van aanneming tot kinderen ontvangen hebben, door Wie wij roepen: Abba, Vader!” (Romeinen 8:15), en dat “God de Geest van Zijn Zoon uitgezonden heeft in uw harten, Die roept: Abba, Vader!” (Galaten 4:6).

Het idee dat abba een kinderwoord was zoals “Papa” gaat meestal terug op de Duitse geleerde Joachim Jeremias, die het een “kinderwoord voor dagelijks gebruik” noemde. De geleerde James Barr antwoordde hem in 1988 in een artikel getiteld “‘Abba Isn’t ‘Daddy’.” Het woord was vertrouwd, concludeerde Barr, maar “het was geen kinderlijke uitdrukking vergelijkbaar met ‘Papa’: het was een meer plechtige, verantwoordelijke, volwassen aanspreekvorm voor een vader.” Volwassen mannen gebruikten het tegen hun vaders. Jezus gebruikte het in Gethsémané, de nacht voordat Hij stierf, vragend of de beker voorbij mocht gaan en hem in dezelfde adem aanvaardend. Het is nabij en vol vertrouwen zonder kinderlijk te zijn.

De Schrift geeft vaders weinig regels, en elk daarvan is duidelijk. Een vader moet zijn kinderen het geloof onderwijzen terwijl de dag voortschrijdt: “u zult ze uw kinderen scherpen en erover spreken, als u in uw huis zit en als u over de weg gaat, als u neerligt en als u opstaat” (Deuteronomium 6:7). God koos Abraham, zegt Genesis, “opdat hij zijn kinderen en zijn huis na hem zou bevelen dat zij de weg van de Heere in acht zouden nemen” (Genesis 18:19).

Een vader moet voor zijn gezin zorgen. De Schrift gaat hier meer van uit dan dat ze het expliciet beveelt. De scherpste woorden komen van Paulus, die schrijft over gezinnen die voor hun weduwe-verwanten moeten zorgen: “als iemand voor de zijnen, en in het bijzonder voor zijn huisgenoten, niet zorgt, heeft hij het geloof verloochend en is hij erger dan een ongelovige” (1 Timotheüs 5:8).

Een vader moet zijn kinderen corrigeren zonder hen te verpletteren. “En vaders, wek geen toorn bij uw kinderen op, maar voed hen op in de onderwijzing en de vermaning van de Heere” (Efeze 6:4). “Vaders, wek geen toorn bij uw kinderen op, opdat zij niet moedeloos worden” (Kolossenzen 3:21). Prekend over het vers in Efeze merkte Johannes Chrysostomus op wat Paulus wegliet: “Hij zegt niet: heb hen lief, want daartoe trekt de natuur hen zelfs tegen hun eigen wil in, en het zou overbodig zijn om een wet over dergelijke onderwerpen vast te stellen.” Paulus nam de liefde als vanzelfsprekend aan en waarschuwde tegen wat Chrysostomus veel vaders in plaats daarvan zag doen: hun kinderen “overheersend behandelen, niet als vrijen, maar als slaven.”

En een vader moet barmhartig zijn. Psalm 103 meet Gods mededogen af aan dat van een vader, en de vader van de verloren zoon toont het rennend. Hij wacht niet op de toespraak. Hij roept om “het beste gewaad”, een ring en sandalen: “Want deze mijn zoon was dood en is weer levend geworden; hij was verloren en is gevonden” (Lukas 15:22, 24).

Christenen uit verschillende tradities beschrijven Gods zorg in woorden die deze verzen echoën. De Westminster Confessie, de gereformeerde geloofsbelijdenis, zegt dat gelovigen “door Hem worden beklaagd, beschermd, verzorgd en getuchtigd, als door een vader.” De Katholieke Catechismus zegt dat God Vader noemen laat zien dat Hij “de eerste oorsprong van alles en transcendent gezag” is en “tegelijkertijd goedheid en liefdevolle zorg voor al Zijn kinderen.”

De Bijbel toont zijn vaders zoals ze waren, de goeden met de slechten. Abraham werd gekozen om zijn huis de weg van de Heere te leren. Andere vaders faalden in het volle zicht. Jakob, hernoemd tot Israël, “had Jozef lief boven al zijn zonen” en gaf hem een veelkleurige mantel; zijn andere zonen zagen het en “haatten hem en konden niet vriendelijk met hem spreken” (Genesis 37:3–4). Jaren van verdriet volgden uit die voortrekkerij.

Eli de priester voedde de jongen Samuël op, toch oordeelde God over zijn huis “omdat zijn zonen zich goddeloos gedroegen en hij hen niet heeft ingehouden” (1 Samuël 3:13). David faalde op dezelfde manier. Over zijn zoon Adonia, die later probeerde de troon te grijpen, zegt de Schrift: “zijn vader had hem nooit in zijn leven bedroefd door te vragen: Waarom doe je zo?” (1 Koningen 1:6). En toen zijn zoon Absalom stierf in opstand tegen hem, wordt Davids verdriet volledig opgetekend: “O mijn zoon Absalom, mijn zoon, mijn zoon Absalom! Was ik maar in jouw plaats gestorven, Absalom, mijn zoon, mijn zoon!” (2 Samuël 18:33).

Jozef, die Jezus opvoedde, wordt herinnerd om zijn gehoorzaamheid. Toen de engel in een droom tot hem sprak, “deed hij zoals de engel van de Heere hem bevolen had, en nam zijn vrouw bij zich” (Mattheüs 1:24), en vanaf dat moment beschermde hij het kind.

Als je vader is overleden, heeft hij je niet in de steek gelaten. Het woord van de Schrift voor jou is de belofte aan de wezen: “Een Vader van de wezen en een Rechter van de weduwen is God in Zijn heilige woning” (Psalm 68:5).

Sommige vaders falen wel degelijk in hun zorg voor hun kinderen, en de Bijbel zegt duidelijk dat God dat niet doet: “Want mijn vader en mijn moeder hebben mij verlaten, maar de Heere zal mij aannemen” (Psalm 27:10).

Gods vaderschap verontschuldigt een slechte vader niet. Het is de standaard waaraan een vader wordt beoordeeld. Hebreeën zet de twee naast elkaar: aardse vaders “tuchtigden ons voor een korte tijd naar het hun goeddacht; maar Hij doet het tot ons nut, opdat wij deel zouden krijgen aan Zijn heiligheid” (Hebreeën 12:10). “Naar het hun goeddacht” betekent zoals het hen het beste leek. Menselijke vaders corrigeren naar hun eigen oordeel, wat fout kan zijn; God corrigeert alleen voor het welzijn van het kind. De Catechismus zegt het zachtjes. Menselijke ouders zijn “feilbaar en kunnen het gezicht van het vaderschap en moederschap misvormen”, terwijl God, die “hun oorsprong en standaard” is, boven hen beiden staat: “niemand is vader zoals God Vader is.” Als je vader streng was, hoef je God niet met zijn gezicht voor te stellen. Het gebod in Efeze 6:4, om je kinderen niet tot toorn te wekken, is het oordeel van de Schrift zelf over die strengheid.

De Schrift spreekt ook tot vaders die weten dat ze gefaald hebben. Eli’s stilte en Davids tranen zijn niet het laatste woord. Meer verzen over dit alles zijn verzameld in Bijbelverzen over vaderschap. Het Oude Testament sluit af met de belofte van een profeet die “het hart van de vaders tot de kinderen zal terugbrengen, en het hart van de kinderen tot hun vaders” (Maleachi 4:6). Een hart dat zich heeft afgekeerd kan weer worden teruggebracht, en ergens onderweg kan een vader nog steeds rennen.

---

• 24 Beste Bijbelverzen over God als onze Vader
• De betekenis van de gelijkenis van de verloren zoon
• Wie is Jezus' aardse vader? Jozef in de Evangeliën
• Eli, de priester die Samuel opvoedde
• Waarom het Onze Vader in de katholieke en protestantse traditie anders eindigt