Wie was Izebel in de Bijbel? Achabs koningin, Baäl, Nabot en haar dood

Izebel was een Fenicische prinses die in de negende eeuw v.Chr. trouwde met Achab, koning van Israël. In 1 Koningen 16–21 en 2 Koningen 9 bevordert zij de verering van Baäl, doodt zij de profeten van de Heer, bedreigt zij Elia, laat zij een onschuldige man genaamd Nabot stenigen voor zijn wijngaard en sterft zij wanneer Jehu haar uit een raam laat werpen.

Haar naam werd later een scheldwoord voor een schaamteloze vrouw, en het Nieuwe Testament gebruikt het één keer, in Openbaring 2:20, voor een valse profetes in de kerk in Thyatira. De naam zelf begon waarschijnlijk als een vraag, “Waar is de Vorst?”, een roep tot Baäl toen hij weg leek te zijn, en haar eigen verhaal geeft het antwoord. Op de berg Karmel riepen de profeten van Baäl hem de hele dag aan en hoorden niets, en toen Elia bad, viel er vuur en riepen de mensen: “De HEERE, Hij is God” (1 Koningen 18:39).

• 1 Koningen 16:31–33: Achab trouwt met Izebel en begint Baäl te aanbidden.
• 1 Koningen 18:4, 13, 19: Izebel doodt de profeten van de Heer en onderhoudt profeten van Baäl en Asjera aan haar tafel.
• 1 Koningen 19:1–3: na de wedstrijd op de Karmel zweert zij Elia te doden, en hij vlucht.
• 1 Koningen 21: zij regelt de dood van Naboth en Elia profeteert haar einde.
• 2 Koningen 9:22, 30–37: Jehu beschuldigt haar en ze wordt gedood in Jizreël.
• Openbaring 2:18–24: de naam wordt gegeven aan een vrouw die onderwijst in de kerk van Thyatira.

Haar echtgenoot was Achab, zoon van Omri, die 22 jaar over Israël regeerde vanuit Samaria (1 Koningen 16:29), ongeveer 874–853 v.Chr. volgens de jaartallen van Britannica. De Bijbel vermeldt het huwelijk in één vers: “hij nam Izebel, de dochter van Ethbaäl, de koning van de Sidoniërs, tot vrouw, en hij ging heen, diende de Baäl en boog zich voor hem neer” (1 Koningen 16:31).

De eerste-eeuwse Joodse historicus Josephus noemt haar vader “koning van de Tyriërs en Sidoniërs”, twee Fenicische havensteden aan de kust van het huidige Libanon. In een ander werk citeert Josephus Menander van Efeze, die een geschiedenis van Tyrus schreef op basis van eigen archieven, en daar verschijnt Ethbaäl als Ithobalus, “de priester van Astarte”, die de troon besteeg door zijn voorganger te doden. De geleerde Cat Quine schrijft dat het huwelijk waarschijnlijk een alliantie tussen Tyrus en Israël bezegelde en Israël toegang gaf tot de handelsroutes van Tyrus.

Twee van Izebels zonen werden koning van Israël. Ahazia regeerde twee jaar en “wandelde in de weg van zijn vader en in de weg van zijn moeder” (1 Koningen 22:52). Zijn broer Joram, ook wel Jehoram genoemd, regeerde twaalf jaar (2 Koningen 3:1), en Jehu noemt Izebel zijn moeder (2 Koningen 9:22). Een dochter van Achab genaamd Athalia trouwde met de koning van Juda (2 Koningen 8:18, 26), maar Achab had andere vrouwen en de Bijbel vermeldt niet of Izebel haar moeder was.

De naam begon waarschijnlijk als een vraag: “Waar is de Vorst?” De epigraficus Ryan Byrne legt uit dat namen van dit type, gebruikelijk in de Semitische talen, bezorgdheid uitdrukken over de afwezigheid van een god. “Vorst” was een van de titels van Baäl, en zijn aanbidders riepen hem aan wanneer hij hen verlaten leek te hebben. Janet Howe Gaines, die de Bijbel als literatuur bestudeert, voegt eraan toe dat de Hebreeuwse spelling mogelijk is veranderd zodat de naam zou suggereren Izebel, “mest”, wat herinnert aan de profetie dat haar lichaam zou liggen “als mest op het veld” (2 Koningen 9:37).

Een zegelsteen met de inscriptie YZBL wordt soms het zegel van Izebel genoemd. Toen Nahman Avigad het in 1964 voor het eerst publiceerde, wees hij elk verband met de koningin af. In 2006 betoogde Marjo Korpel dat het zegel van haar was; andere epigrafici, waaronder Christopher Rollston en Byrne, betwisten haar lezing en datering.

Ze bracht haar eigen religie mee uit Tyrus, en Britannica identificeert haar god als de Tyrische Baäl-Melkart, een natuurgod. Baäl, wiens naam “heer” of “eigenaar” betekent, werd in de hele regio aanbeden als een god van vruchtbaarheid, regen en storm, met de titel “Vorst, Heer van de Aarde.” Het meeste wat over hem bekend is, komt van tabletten die vanaf 1929 in Ugarit, in het noorden van Syrië, zijn gevonden en die vertellen over zijn veldslagen, zijn paleis en zijn gemalin Anath.

De Bijbel schrijft de bouw toe aan Achab: “hij richtte een altaar op voor de Baäl in het huis van de Baäl, dat hij in Samaria gebouwd had. Ook maakte Achab een gewijde paal” (1 Koningen 16:32–33). De “gewijde paal” vertaalt het Hebreeuwse woord asjera, een heilige paal verbonden met de godin Asjera. De schrijver geeft Izebel de schuld dat ze hem opzweepte: “er is niemand geweest als Achab, die zich verkocht heeft om te doen wat slecht is in de ogen van de HEERE, waartoe Izebel, zijn vrouw, hem opzweepte” (1 Koningen 21:25). Aan het hof onderhield ze “vierhonderdvijftig profeten van de Baäl en vierhonderd profeten van de gewijde palen, die aan de tafel van Izebel aten” (1 Koningen 18:19). Dit alles schond het eerste gebod: “U zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben” (Exodus 20:3).

Ze begon hen te doden: “Izebel roeide de profeten van de HEERE uit”, hoewel Obadja, “de hofmeester”, er honderd redde door ze “met vijftig tegelijk in een grot” te verbergen (1 Koningen 18:3–4).

Elia daagde vervolgens de profeten van Baäl uit op de berg Karmel. Ze riepen de hele dag de Baäl aan en “sneden zich naar hun gewoonte met zwaarden en speren”, zonder antwoord (1 Koningen 18:28). Toen Elia bad, “viel het vuur van de HEERE en verteerde het brandoffer”, riep het volk: “De HEERE, Hij is God”, en Elia liet de profeten van Baäl doden bij de beek Kison (1 Koningen 18:38–40).

Toen Achab dit aan Izebel vertelde, stuurde ze Elia een eed: “Zo mogen de goden doen, en nog meer, als ik morgen rond deze tijd uw leven niet maak als het leven van een van hen” (1 Koningen 19:2). De Griekse Septuaginta begint haar boodschap met een spotternij: “Als jij Elia bent en ik Izebel ben.” Elia “ging voor zijn leven” naar Berseba en de woestijn in, waar een engel hem te eten gaf, en liep daarna veertig dagen naar “Horeb, de berg van God” (1 Koningen 19:3–8). De tekst geeft geen reden voor zijn vlucht behalve haar dreigement, maar ze had al eerder andere profeten van de Heer gedood.

Naboth bezat een wijngaard in Jizreël naast het paleis van Achab. Achab bood aan deze te kopen of te ruilen voor een betere, maar Naboth weigerde: “De HEERE verhoede dat ik u het erfdeel van mijn vaderen zou geven” (1 Koningen 21:3). De wet van Israël bepaalde dat familiegrond toebehoorde aan God en niet voorgoed verkocht kon worden: “Het land mag niet voorgoed verkocht worden, want het land is van Mij” (Leviticus 25:23). Achab ging naar huis, ging op zijn bed liggen en wilde niet eten. Izebel zei tegen hem: “Regeert u nu over het koninkrijk Israël? … Ik zal u de wijngaard van Naboth, de Jizreëliet, geven” (1 Koningen 21:7).

Stap	Wat er gebeurde	Passage
1	Izebel schrijft brieven in de naam van Achab, verzegelt ze met zijn zegel en stuurt ze naar de oudsten en edelen van Jizreël.	1 Kings 21:8
2	De brieven bevelen een vasten en twee valse getuigen, “zonen van Belial”, om te zweren dat Naboth God en de koning had gelasterd.	1 Kings 21:9–10
3	De oudsten gehoorzamen. Naboth wordt buiten de stad gebracht en gestenigd.	1 Kings 21:11–14
4	Zijn zonen worden ook gedood. Jehu herinnert zich later het woord van de Heer: “Voorwaar, Ik heb gisteren het bloed van Naboth en het bloed van zijn zonen gezien.”	2 Kings 9:26
5	Izebel zegt tegen Achab dat hij de wijngaard moet nemen, en hij gaat erheen om deze op te eisen.	1 Kings 21:15–16
6	Elia ontmoet hem daar: “Hebt u gemoord en bent u ook in bezit gaan nemen?”	1 Kings 21:17–19
7	Elia profeteert het einde van het huis van Achab en zegt: “De honden zullen Izebel opeten bij de muur van Jizreël.”	1 Kings 21:21–23

Het complot hield zich aan de vormen van de wet van Israël, die godslastering bestrafte met steniging (Leviticus 24:16) en “twee getuigen of drie getuigen” vereiste voor een doodvonnis (Deuteronomium 17:6). Izebel leverde zowel de aanklacht als de getuigen, en de oudsten stenigden een onschuldige man.

Achab stierf als eerste, getroffen door een pijl in de strijd tegen de Syriërs, en in Samaria “likten de honden zijn bloed op” (1 Koningen 22:34–38). Izebel leefde voort tijdens de regeringsperiodes van haar beide zonen, ongeveer tien jaar volgens de data van Britannica, en stierf rond 843 v.Chr. De Bijbel vermeldt haar leeftijd niet.

De profeet Elisa stuurde een van “de zonen van de profeten” om Jehu, een legeraanvoerder, tot koning te zalven, met het bevel het huis van Achab neer te slaan, “opdat ik het bloed van mijn dienaren, de profeten, wreek … door de hand van Izebel” (2 Koningen 9:1–7). Jehu schoot koning Joram neer op het land van Naboth buiten Jizreël, liet het lichaam daar werpen en trok vervolgens de stad binnen (2 Koningen 9:21–30).

Izebel wist dat hij eraan kwam, en Koningen vertelt ons wat ze deed: “Zij maakte haar ogen op met oogverf, versierde haar hoofd en keek uit het venster” (2 Koningen 9:30). Moderne vertalingen, zoals degene die Gaines citeert, lezen “maakte haar ogen op met kohl”, een donkere oogverf. De tekst zegt niet waarom ze dat deed. De traditionele lezing is dat ze hoopte Jehu te verleiden, terwijl Gaines het leest als een koningin die zich opmaakt om haar dood tegemoet te treden. Toen Jehu door de poort kwam, riep ze naar beneden: “Is het vrede, Zimri, moordenaar van zijn heer?” Zimri, “overste van de helft van zijn strijdwagens”, had koning Ela gedood en regeerde slechts zeven dagen voordat hij stierf in het brandende paleis (1 Koningen 16:8–18).

Jehu riep: “Wie is aan mijn kant? Wie?” Twee of drie eunuchen keken naar buiten, en hij zei: “Werp haar naar beneden.” Haar bloed “spatte op de muur en op de paarden” en “hij vertrapte haar” (2 Koningen 9:32–33). Na het eten beval Jehu haar begrafenis, “want zij is een koningsdochter”, maar zijn mannen vonden “niets meer van haar dan de schedel, de voeten en de handpalmen”. Jehu noemde dit de vervulling van het woord van Elia (2 Koningen 9:34–37) en ging verder met het doden van de rest van de familie van Achab en de aanbidders van Baäl: “Zo vernietigde Jehu de Baäl uit Israël” (2 Koningen 10:11–28).

De Bijbel vermeldt geen berouw van haar kant, hoewel het er wel een van Achab vermeldt. Na de profetie van Elia “scheurde Achab zijn klederen, deed een rouwgewaad aan over zijn vlees en vastte”, en God zei tegen Elia: “Omdat hij zich voor mij vernedert, zal ik het onheil niet in zijn dagen brengen, maar in de dagen van zijn zoon” (1 Koningen 21:27–29). Niets dergelijks wordt gezegd over Izebel. De vrouw die in Openbaring Izebel wordt genoemd, krijgt eveneens “tijd om zich te bekeren van haar hoererij; en zij bekeerde zich niet” (Openbaring 2:21).

Jehu is de enige die haar van beide beschuldigt. Toen Joram vroeg: “Is het vrede, Jehu?”, antwoordde hij: “Wat vrede, zolang de hoererijen van uw moeder Izebel en haar vele toverijen er zijn?” (2 Koningen 9:22). De profeten gebruikten hetzelfde woord voor afgoderij: in Hosea, “het land hoereert schandelijk, afkerig van de HEERE” (Hosea 1:2). Gaines wijst erop dat de boeken Koningen geen verslag geven van Izebel die ontrouw was aan Achab. Quine merkt op dat het beeld van Izebel als verleidster afkomstig is uit Openbaring 2:20–22 en niet in de Hebreeuwse Bijbel wordt gevonden. Koningen beschuldigt haar van afgoderij, het doden van de profeten en de moord op Naboth.

Zij is een vrouw in de gemeente te Thyatira, een van de zeven gemeenten “die in Asia zijn” (Openbaring 1:11) en de woonplaats van Lydia, “een verkoopster van purper” (Handelingen 16:14). Zij is niet de vrouw van Achab: koningin Izebel stierf in de negende eeuw v.Chr. en Openbaring dateert uit de late eerste eeuw n.Chr. De boodschap van “de Zoon van God” aan die gemeente zegt:

Maar ik heb enkele dingen tegen u, omdat u die vrouw Izebel, die zichzelf een profetes noemt, laat begaan om mijn dienaren te onderwijzen en te verleiden tot hoererij en tot het eten van dingen die aan afgoden geofferd zijn. En ik heb haar tijd gegeven om zich te bekeren van haar hoererij; en zij bekeerde zich niet.

Revelation 2:20–21

Haar naam verbindt haar met de koningin die Israël tot afgoderij leidde, hoewel de tekst niet zegt of het haar echte naam was of een label voor haar leer. Tertullianus, in zijn verhandeling On Modesty, noemde haar “een ketterse vrouw, die het op zich had genomen om te onderwijzen wat zij van de Nikolaïeten had geleerd”, een sekte die in hetzelfde hoofdstuk wordt veroordeeld (Openbaring 2:6, 15). Christus dreigt haar volgelingen met “grote verdrukking, tenzij zij zich bekeren van hun daden”, en spaart degenen die “deze leer niet hebben” (Openbaring 2:22–24).

Vroege christelijke schrijvers hielden haar voor als een beeld van zonde. Ambrosius, bisschop van Milaan in de vierde eeuw, schreef Over Naboth, een preek tegen de hebzucht van de rijken die Achab en Izebel als waarschuwing gebruikt. Een Koptische preek ter ere van Elia, ooit toegeschreven aan Johannes Chrysostomus, zegt dat toen haar profeten stierven “zij krankzinnig werd als een woedende beer”, en waarschuwt rijke mannen om goddeloze vrouwen niet te steunen tegen de armen. De vertaler, E. A. Wallis Budge, merkt op dat Chrysostomus dit niet geschreven kan hebben, omdat Chrysostomus van mening was dat Elia zondigde door voor Izebel te vluchten.

Izebel was een menselijke koningin en de Bijbel noemt haar nooit een demon. De uitdrukking “Izebel-geest” komt uit moderne populaire christelijke boeken, zoals Francis Frangipane’s De drie slagvelden (1994) en John Paul Jackson’s Het ontmaskeren van de Izebel-geest (2001). Deze auteurs beschrijven het als een demon, een geest of een bolwerk achter manipulatie, controle, sensualiteit, hekserij, valse leer en haat tegen mannelijk gezag, vooral in kerken, en Frangipane behandelt de strijd ertegen als spirituele oorlogsvoering.

Een studie uit 2009 in het tijdschrift Verbum et Ecclesia door Trudie Stark en Hans van Deventer onderzocht deze boeken en concludeerde: “De Bijbel noemt Izebel, maar onthult geen ‘Izebel-geest’ of ‘geest van Izebel’.” Zij ontdekten dat geen van de passages die de auteurs citeren zo’n geest bij naam noemt, en zij beoordeelden het idee als een verkeerde lezing van de verhalen in Koningen. Waar de uitdrukking alleen gedrag zoals dat van Izebel betekent, heeft de Schrift een parallel in Johannes de Doper, die kwam “in de geest en kracht van Elia” (Lukas 1:17): in de wijze en roeping van Elia, niet met de eigen geest van Elia in hem.

In het gewone Engels is een “jezebel”, in de woorden van Merriam-Webster, “een brutale, schaamteloze of moreel losbandige vrouw.” In de populaire cultuur suggereert de naam vaak een verleidster, een betekenis die eerder uit Openbaring dan uit Koningen is getrokken. Gaines wijst op de film uit 1938 Izebel, met Bette Davis als een verleidster die een man de dood in jaagt, als bewijs van hoe lang die reputatie al standhoudt.

De naam werd in de Verenigde Staten ook gebruikt als een racistisch stereotype. David Pilgrim van het Jim Crow Museum aan de Ferris State University documenteert hoe zwarte vrouwen vanaf de slavernij werden afgeschilderd als van nature promiscue “Jezebels”, een beeld dat tijdens de slavernij werd gebruikt om het seksueel misbruik van tot slaaf gemaakte vrouwen door witte mannen te verontschuldigen.

Sommige geleerden lezen een deel van het bijbelse portret zelf als wantrouwen tegenover een machtige buitenlandse vrouw. Athalya Brenner, in de Shalvi/Hyman Encyclopedie van Joodse vrouwen, schrijft de wrok tegen Izebel ten minste gedeeltelijk toe aan de algemene afkeer van de Bijbel van machtige vrouwen. Zij wijst erop dat Izebel werkelijke macht uitoefende aan het hof van Achab: zij had haar eigen “tafel”, haar eigen profeten en het gebruik van het zegel van de koning.

Het boek Koningen herinnert haar vanwege de profeten die zij doodde en vanwege één man die het land dat God aan zijn vaderen had gegeven, niet wilde verkopen. “De HEERE verhoede het mij,” zei Nabot, “dat ik u de erfenis van mijn vaderen zou geven” (1 Koningen 21:3). Hij verloor zijn leven voor dat antwoord en zijn bloed werd niet vergeten. De vraag in haar naam was al lang voor haar dood beantwoord, op de Karmel, in de roep van het volk: “De HEERE, Hij is God.”

---

• Baäl in de Bijbel: De god van wat?
• Elia's Bijbelse reis: Vermeldingen, verschijningen en inzichten
• Wat is de definitie van afgoderij?