Lea in de Bijbel: Jakobs eerste vrouw, en wat haar naam betekent

Lea was Jakobs eerste vrouw, aan hem gegeven door de list van haar vader in plaats van haar jongere zus, Rachel. Haar Hebreeuwse naam, Le’ah, wordt meestal uitgelegd als “vermoeid” of als “wilde koe”; Genesis zelf zegt nooit wat het betekent. Zij baarde zes van Jakobs twaalf zonen, waaronder Levi en Juda, en een dochter, Dina.

Het is het verhaal van een vrouw die minder geliefd was, en Genesis verbloemt dat niet. Het zegt ook dat de HEER haar zag. De zoon die zij in lofprijzing Juda noemde, werd de vader van de koningen van Israël en van de geslachtslijn van Jezus.

Lea komt in het verhaal wanneer Jakob, door zijn moeder Rebekka weggestuurd met de woorden “vlucht naar mijn broer Laban in Haran” (Genesis 27:43), het huishouden van zijn oom bereikt. Genesis introduceert de dochters van Laban samen: “Laban had twee dochters: de naam van de oudste was Lea, en de naam van de jongste was Rachel. Lea was teder van ogen; maar Rachel was mooi en welgevormd” (Genesis 29:16–17). Jakob hield van Rachel en bood aan zeven jaar voor haar te werken, “en ze leken hem slechts enkele dagen, vanwege de liefde die hij voor haar had” (Genesis 29:20).

Op de huwelijksnacht bracht Laban in plaats daarvan Lea. “En het geschiedde in de morgen, zie, het was Lea: en hij zei tot Laban, Wat is dit dat u mij hebt aangedaan? Heb ik niet bij u gediend voor Rachel? Waarom hebt u mij dan bedrogen?” (Genesis 29:25). Laban antwoordde met het gebruik van zijn land: “Het is niet de gewoonte in ons land om de jongere voor de eerstgeborene te geven” (Genesis 29:26). Jakob had ooit de zegen genomen die voor zijn oudere broer, Ezau, bedoeld was, en nu bleek hij getrouwd met de oudere zus. In de woorden van Tikva Frymer-Kensky in de Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women: “de bedrieger is bedrogen.”

Jakob hield Lea als zijn vrouw. Na haar huwelijksweek trouwde hij ook met Rachel en diende Laban nog zeven jaar voor haar, “en hij had ook Rachel meer lief dan Lea” (Genesis 29:30). Het volgende vers wendt zich tot God: “En toen de HEER zag dat Lea gehaat werd, opende Hij haar moederschoot: maar Rachel was onvruchtbaar” (Genesis 29:31). Het “gehaat” uit de KJV betekent minder geliefd; de meeste moderne Bijbels zeggen “niet geliefd.” De wet van Mozes gebruikt het woord op dezelfde manier wanneer het spreekt over een man met “twee vrouwen, de ene geliefd en de andere gehaat” (Deuteronomium 21:15).

Er zijn twee gangbare antwoorden: “vermoeid” en “wilde koe.” Het ene verbindt Le’ah (לֵאָה) met het Hebreeuwse werkwoord la’ah, vermoeid zijn, en Strong’s concordantie geeft haar naam de betekenis “vermoeid.” Het Hebreeuwse lexicon van Brown-Driver-Briggs suggereert in plaats daarvan “wilde koe,” met een “misschien,” en plaatst het naast de naam van haar zus, Rachel, die het vertaalt als “ooi.”

De twee namen vormen een paar. Frymer-Kensky beschrijft de zussen als vrouwen “wier namen ‘koe’ en ‘ooi’ betekenen,” en legt uit waarom een koe een passende naam was voor een moeder: “Koeien zijn een groot symbool van vruchtbaarheid in Mesopotamië, deels vanwege de gelijkenis tussen de woorden littu, ‘koe,’ en alittu, ‘geboortegeefster.’”

Genesis geeft geen reden voor Lea’s naam. Die stilte valt op, omdat Genesis de naam van elke zoon die Lea baarde, in haar eigen woorden uitlegt. Augustinus nam een betekenis die dicht bij “vermoeid” lag. In zijn Reply to Faustus schreef hij: “Er wordt gezegd dat Lea Lijden betekent,” en hij bouwde daarop een lezing van haar hele leven.

In andere talen wordt haar naam op verschillende manieren gespeld. De Reina-Valera, Luther, Schlachter en Nuova Riveduta Bijbels noemen haar Lea. De Vulgaat, de CEI-Bijbel, de Nova Versão Internacional en de Nova Versão Transformadora noemen haar Lia. De Almeida-Bijbels schrijven Leia, de Segond- en Semeur-Bijbels schrijven Léa, en de Synodal-Bijbel schrijft Лия.

Genesis zegt alleen dat “Lea teder van ogen was; maar Rachel was mooi en welgevormd” (Genesis 29:17). Het Hebreeuwse woord is rakkot, wat zacht betekent. Vertalers zijn het er niet over eens of zachte ogen een gebrek of een schoonheid waren. Veel vertalingen lezen het als een gebrek, met “zwakke ogen” of “dof van ogen,” terwijl sommige oudere vertalingen het woord als lof opvatten. Frymer-Kensky pleit voor “zachte ogen,” en voegt eraan toe “wat we ‘koeienogen’ zouden kunnen noemen,” een blik die bij haar naam past. Het vers plaatst Lea’s ogen naast Rachel’s hele verschijning en zegt niets anders over hoe Lea eruitzag.

De Joodse traditie las haar ogen welwillend. In een verhaal verteld door de rabbijnen zeiden mensen dat de oudste dochter van Laban met de oudste zoon van Rebekka, Ezau, zou trouwen, en Lea huilde en bad dat zij dat niet zou hoeven. De Babylonische Talmoed (Bava Batra 123a) vertelt over haar geween, en de midrasj Genesis Rabbah (70:16) over haar gebed. Tamar Kadari, in dezelfde encyclopedie, geeft de kern weer: “haar zwakke ogen getuigen van Lea’s goede eigenschappen: dat zij niet met Ezau wilde trouwen.”

Lea baarde Jakob zes zonen en één dochter. Haar slavin Zilpa baarde Jakob nog twee zonen, en Lea gaf hen hun namen. Bij elke geboorte geeft Genesis ons Lea’s eigen woorden, en de naam van elke zoon weerspiegelt deze in het Hebreeuws.

kind	Wat Lea zei	vers
Ruben	“de HEER heeft mijn ellende gezien; daarom zal mijn man nu van mij houden”	Genesis 29:32
Simon	“de HEER heeft gehoord dat ik gehaat werd”	Genesis 29:33
Levi	“Nu zal mijn man zich deze keer bij mij voegen”	Genesis 29:34
Juda	“Nu zal ik de HEER loven”	Genesis 29:35
Gad, geboren uit Zilpa	“Een bende komt eraan”	Genesis 30:11
Aser, geboren uit Zilpa	“Gelukkig ben ik, want de dochters zullen mij gelukkig prijzen”	Genesis 30:13
Issachar	“God heeft mij mijn loon gegeven”	Genesis 30:18
Zebulon	“nu zal mijn man bij mij wonen”	Genesis 30:20
Dina	Geen woorden opgetekend	Genesis 30:21

Je kunt haar hart volgen door deze uitspraken. Bij haar eerste zoon zei ze dat haar man nu van haar zou houden, en bij haar derde dat hij zich bij haar zou voegen. Bij haar vierde sprak ze alleen over God: “Nu zal ik de HEER loven: daarom noemde zij zijn naam Juda; en zij hield op met baren” (Genesis 29:35), wat betekent dat zij een tijd lang stopte met het krijgen van kinderen. De rabbijnen prezen die zin; Kadari rapporteert de midrasj dat “vanaf de dag dat God Zijn wereld schiep, Hij door niemand werd geprezen totdat Lea kwam” en het zei. Jaren later kwam de hoop voor Jakob terug, bij haar zesde zoon: “nu zal mijn man bij mij wonen, omdat ik hem zes zonen heb gebaard” (Genesis 30:20). Genesis zegt nergens dat Jakob van haar ging houden zoals zij hoopte. Het zegt wel dat de HEER haar zag, en zij noemde haar eerste twee zonen naar een God die ziet en hoort.

Tussen Juda en Issaschar vindt de scène met de liefdesappels plaats. Lea’s zoon Ruben vond liefdesappels op het veld, een plant die beide zussen wilden hebben, legt Frymer-Kensky uit, “vanwege hun vruchtbaarheidsbevorderende krachten.” Rachel vroeg erom. Lea antwoordde scherp: “Is het een kleinigheid dat u mijn man hebt genomen? en zou u ook de liefdesappels van mijn zoon nemen?” (Genesis 30:15). Rachel ruilde een nacht met Jakob voor de liefdesappels, en Lea, niet Rachel, werd zwanger: “En God verhoorde Lea, en zij werd zwanger, en baarde Jakob de vijfde zoon” (Genesis 30:17). Rachels eigen zoon, Jozef, kwam later, toen “God aan Rachel dacht” (Genesis 30:22).

Twee van Lea’s zonen stichtten de families die de eredienst en het bestuur van Israël leidden. Uit Levi kwamen Mozes en Aäron voort: Levi’s zoon was Kehath, Kehaths zoon was Amram, en Amrams vrouw Jochebed “baarde hem Aäron en Mozes” (Exodus 6:16–20). Later werd de hele stam apart gezet voor de dienst aan God: “de HEER scheidde de stam Levi af om de ark van het verbond van de HEER te dragen, om voor de HEER te staan om Hem te dienen, en om in Zijn naam te zegenen” (Deuteronomium 10:8).

Uit Juda kwamen de koningen voort. Jakob zegende hem met de woorden: “De scepter zal van Juda niet wijken, noch de wetgever van tussen zijn voeten, totdat Silo komt” (Genesis 49:10). Mattheüs’ geslachtsregister van Jezus loopt via hem, onder Judas, de Griekse vorm van de naam: “Jakob verwekte Judas en zijn broeders; En Judas verwekte Perez en Zerah bij Tamar,” en zo door de generaties heen totdat “Jesse koning David verwekte” (Mattheüs 1:2–6). De brief aan de Hebreeën zegt het direct: “onze Heere is uit Juda voortgekomen” (Hebreeën 7:14). Lea, de vrouw van wie Jakob minder hield, is een voorouder van David en van Jezus. Die afstamming wordt getraceerd in uit welke stam Jezus kwam, en Jakobs zegen over Juda in waarom Jezus de Leeuw van Juda wordt genoemd.

Israël herinnerde zich de twee zussen samen. Toen Boaz met Ruth trouwde, zegenden de oudsten bij de poort het huwelijk: “De HEER make de vrouw die in uw huis komt als Rachel en als Lea, die beiden het huis van Israël bouwden” (Ruth 4:11). De Joodse traditie geeft Lea een hoge eigen plaats. Genesis noemt haar de oudste, en de rabbijnen lezen het Hebreeuwse woord als “groot”, schrijft Kadari, “omdat haar gaven groot waren: zij ontving het priesterschap en de troon, wat eeuwige gaven zijn.”

Lea ligt in de grot van Machpela, het familiegraf dat Abraham in Kanaän kocht. Genesis vermeldt haar dood niet. Het noemt haar begrafenis slechts één keer, tegen het einde van Jakobs leven, nadat hij zeventien jaar in Egypte had gewoond (Genesis 47:28). Hij vroeg zijn zonen om “mij te begraven bij mijn vaderen in de grot die in het veld van Efron de Hethiet is,” wat het veld van Machpela is, en voegde eraan toe: “Daar hebben zij Abraham en zijn vrouw Sara begraven; daar hebben zij Izaäk en zijn vrouw Rebekka begraven; en daar heb ik Lea begraven” (Genesis 49:30–31). Rachel was begraven waar ze stierf, onderweg: “En Rachel stierf, en werd begraven op de weg naar Efrath, dat is Bethlehem” (Genesis 35:19).

Ja, voor het grootste deel van de jaren die Genesis beslaat. Elke zus had wat de ander wilde: Lea had kinderen, en Rachel had Jakobs liefde. “Rachel benijdde haar zuster” (Genesis 30:1) en gaf Jakob haar slavin Bilha, en toen Bilha’s tweede zoon werd geboren, zei Rachel: “Met grote worstelingen heb ik met mijn zuster geworsteld, en ik heb overwonnen” (Genesis 30:8). Lea antwoordde door Jakob haar eigen slavin te geven. De ruzie over de liefdesappels laat zien dat de rivaliteit beide zussen pijn deed. Rachels eigen verhaal en de betekenis van haar naam worden verteld in Rachel in de Bijbel.

Jakob bleef Rachel voortrekken. Toen Ezau hem tegemoet kwam met vierhonderd man, verdeelde Jakob de familie, en “hij stelde de slavinnen en hun kinderen vooraan, en Lea en haar kinderen daarna, en Rachel en Jozef achteraan” (Genesis 33:2), de veiligste plek. De zussen waren het één keer eens, tegen hun vader. Toen Jakob voorstelde om te vertrekken, antwoordden ze samen: “Is er nog enig deel of erfenis voor ons in het huis van onze vader? Worden wij niet door hem als vreemden beschouwd? want hij heeft ons verkocht” (Genesis 31:14–15).

Lang na Genesis lazen christelijke schrijvers de twee zussen als beelden van twee kanten van het christelijk leven. Augustinus zette de lezing uiteen in zijn Antwoord aan Faustus. Lea stond voor het werk van dit leven: “De actie, dus, van ons sterfelijke menselijke leven, waarin wij door geloof leven, vele pijnlijke taken uitvoerend zonder te weten welk voordeel daaruit kan voortvloeien voor degenen in wie wij geïnteresseerd zijn, is Lea, Jakobs eerste vrouw.” Rachel stond voor “de hoop op de eeuwige aanschouwing van God.” Hij vond zelfs een betekenis in Lea’s ogen: “Want de doelen van stervelingen zijn timide, en onze plannen onzeker,” en in Labans regel over de oudste dochter: “de moeite van het doen van het werk van gerechtigheid gaat vooraf aan het genot van het begrijpen van de waarheid.”

Dante nam dezelfde koppeling over in de Purgatorio. Slapend op de trap die naar het aardse Paradijs leidt, droomt hij van Lea, in de vertaling van Longfellow “een dame die in een weide wandelt, / Bloemen plukkend,” die zichzelf en haar zus noemt en eindigt met: “Haar, ziende, en mij, doende voldoet.” Bij beide schrijvers staat Lea voor het actieve leven en Rachel voor het contemplatieve leven. Deze lezingen kwamen eeuwen na Genesis, en ze bouwen voort op het verhaal zonder het te veranderen. Genesis zelf zegt het eenvoudiger. De vrouw van wie Jakob minder hield, was de vrouw die de HEER zag.

---

• Rachel in de Bijbel, en wat haar naam betekent
• Wat symboliseert Jakob in de Bijbel?
• Waarom worstelde Jakob met God?
• Is polygamie een zonde? Wat de Bijbel en de kerken zeggen
• Uit welke stam kwam Jezus?
• Waarom wordt Jezus de Leeuw van Juda genoemd?