Is polygamie een zonde? Wat de Bijbel en de kerken zeggen

Ja, de katholieke, orthodoxe en protestantse kerken leren dat dit zo is, omdat het huwelijk één man en één vrouw verenigt, en een christen geen tweede vrouw mag nemen terwijl de eerste leeft. Het Oude Testament vermeldt meerdere vrouwen voor mannen van Lamech tot Salomo, maar houdt dit nooit voor als het patroon, en Jezus wees terug naar het begin: “zij zullen tot één vlees zijn.”

Geen enkel vers verbiedt met zoveel woorden een tweede vrouw, en daarom blijft de vraag gesteld worden. De leer rust in plaats daarvan op het eerste huwelijk in de tuin, één man en één vrouw, zoals Jezus het las in Genesis, op wat Paulus van de kerken vroeg, en op de manier waarop de verhalen over rivaliserende vrouwen in het Oude Testament aflopen. En waar een man die al meerdere vrouwen heeft tot geloof komt, verbieden de kerken die hem opnemen hem een andere vrouw te nemen, en verbieden ze hem even stellig om de vrouwen en kinderen die hij heeft in de steek te laten.

Het gaat terug naar de manier waarop de Bijbel vertelt over het eerste huwelijk, waar God één vrouw voor de man maakt en Genesis daaruit de regel trekt: “Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aanhangen: en zij zullen tot één vlees zijn” (Genesis 2:24).

Jezus citeerde dat vers toen de Farizeeën hem vroegen naar echtscheiding: “Hebt gij niet gelezen, dat Hij, Die hen van het begin gemaakt heeft, hen gemaakt heeft man en vrouw, en gezegd heeft: Daarom zal een man vader en moeder verlaten, en zijn vrouw aanhangen: en die twee zullen tot één vlees zijn? Zo zijn zij dan niet meer twee, maar één vlees. Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet” (Matteüs 19:4-6). Ze hadden gevraagd naar echtscheiding, maar in zijn antwoord mat hij elk huwelijk aan het begin, toen twee mensen één werden gemaakt. Toen de Farizeeën erop wezen dat Mozes echtscheiding had toegestaan, antwoordde Jezus dat Mozes dat deed “vanwege de hardheid van uw harten,” en voegde eraan toe: “van het begin af is het zo niet geweest” (Matteüs 19:8). Christenen hebben de vele vrouwen van het Oude Testament in hetzelfde licht gelezen, als iets dat voor een tijd was toegestaan maar nooit deel uitmaakte van het ontwerp. Jezus’ woorden over echtscheiding worden vollediger uitgelegd in Matteüs 5:31-32 en wat Jezus zei over echtscheiding.

Paulus greep naar hetzelfde vers uit Genesis toen hij schreef dat de liefde van een echtgenoot voor zijn vrouw de liefde van Christus voor de Kerk verbeeldt: “die twee zullen tot één vlees zijn” (Efeziërs 5:31).

Dezelfde leer beantwoordt de vraag die mensen nu stellen over polyamorie, een relatie met meerdere partners tegelijk, meestal zonder huwelijk. De kerken houden vast dat seksuele vereniging alleen thuishoort binnen het huwelijk van één man en één vrouw, dus vallen meerdere partners buiten het huwelijk onder wat het Nieuwe Testament seksuele immoraliteit noemt, en zijn meerdere partners daarbinnen polygamie.

Het Oude Testament verbiedt het gewone Israëlieten nooit met zoveel woorden, en het houdt het ook nooit voor als het patroon voor het huwelijk. Het vertelt ons wie meerdere vrouwen hadden, de wetten reguleren de praktijk om vrouwen en kinderen te beschermen en waarschuwen koningen ertegen, en de verhalen laten zien wat het deed met de gezinnen die het leefden.

Wie had er meer dan één vrouw in de Bijbel?

De eerste man die de Bijbel noemt met twee vrouwen is Lamech, een afstammeling van Kaïn: “En Lamech nam zich twee vrouwen: de naam van de ene was Ada, en de naam van de andere Zilla” (Genesis 4:19). Noach daarentegen ging de ark in met één vrouw.

wie	vrouwen	Passage
Lamech	Ada en Zilla	Genesis 4:19
Abraham	Sara, daarna Hagar, gegeven “om zijn vrouw te zijn”	Genesis 16:3
Jakob	De zussen Lea en Rachel, en hun dienstmaagden Bilha en Zilpa	Genesis 29:30; 30:4, 9
Gideon	“vele vrouwen” en zeventig zonen	Judges 8:30
Elkana, de vader van Samuel	Hanna en Peninna	1 Samuel 1:2
David	Meerdere vrouwen en bijvrouwen genomen in Jeruzalem	2 Samuel 5:13
Solomon	700 vrouwen en 300 bijvrouwen	1 Kings 11:3

Wat de wet van Mozes zei

Verschillende wetten raken aan de praktijk, en de meeste zijn er om de schade die het aanricht te beperken. Eén betreft een meisje dat als dienstmaagd werd verkocht en wiens meester “haar aan zich verloofd heeft” (Exodus 21:8): als hij opnieuw trouwde, moest hij voor haar blijven zorgen, want “Indien hij zich een andere vrouw neemt; haar voedsel, haar kleding, en haar huwelijkse plicht, zal hij niet verminderen” (Exodus 21:10). Een man kon de eerstgeboren zoon van een vrouw van wie hij minder hield niet passeren: “hij zal de zoon van de gehate als eerstgeborene erkennen, door hem een dubbel deel te geven van alles wat hij heeft” (Deuteronomium 21:17). Hij kon ook niet met de zus van zijn vrouw trouwen als haar rivale zolang zij leefde: “Ook zult gij geen vrouw bij haar zuster nemen, om haar te kwellen” (Leviticus 18:18), wat precies is wat Jakob had gedaan met Lea en Rachel. En de koning werd gewaarschuwd: “Ook zal hij voor zichzelf niet vele vrouwen vermenigvuldigen, opdat zijn hart niet afwijkt” (Deuteronomium 17:17).

Als een man stierf zonder kind, zei de wet dat “de broer van haar echtgenoot tot haar zal ingaan, en haar tot vrouw zal nemen” (Deuteronomium 25:5). Er staat niet dat de broer ongetrouwd moest zijn, dus deze wet kon zelfs een tweede vrouw in een huis brengen. Hij kon weigeren, ten koste van publieke schande voor de oudsten (Deuteronomium 25:7-10), want wat de wet wilde was een erfgenaam voor de dode man.

Het dichtst bij het verbieden van polygamie komt de wet met de waarschuwing aan de koning en de wet over zussen, en geen van beide verbiedt het ronduit aan een gewone man. De wetten nemen de praktijk zoals ze die aantreffen en beschermen de vrouw en kinderen die er het meest waarschijnlijk door gekwetst worden, net zoals de wet echtscheiding toestond en reguleerde.

Wat de verhalen laten zien

De vertellers stoppen zelden om een oordeel te vellen; ze laten de huishoudens voor zichzelf spreken. Zodra Hagar zwanger werd, “werd haar meesteres in haar ogen veracht” (Genesis 16:4), en uiteindelijk vroeg Sara aan Abraham om “deze slavin en haar zoon weg te sturen” (Genesis 21:10). Jakob “had ook Rachel meer lief dan Lea,” en “de Heer zag dat Lea gehaat werd” (Genesis 29:30-31), terwijl Rachel op haar beurt “jaloers was op haar zuster” (Genesis 30:1). In het huis van Elkana “provoceerde Peninna haar hevig, om haar te laten kwellen” omdat Hanna geen kinderen had (1 Samuël 1:6). En bij Salomo kwam de waarschuwing van Deuteronomium uit: “zijn vrouwen deden zijn hart afwijken naar andere goden” (1 Koningen 11:4).

Er is één passage die meer lijkt te zeggen, waar de profeet Nathan David berispt omdat hij Batseba heeft genomen en haar echtgenoot heeft laten doden, en namens God spreekt: “Ik gaf u het huis van uw heer, en de vrouwen van uw heer in uw boezem” (2 Samuël 12:8). Lezers vatten het vers op verschillende manieren op. Heiligen der Laatste Dagen citeren het voor hun leer dat God een meervoudig huwelijk kan bevelen. Christenen die vasthouden dat het huwelijk tussen één man en één vrouw is, lezen het als God die David het hele koninklijke huishouden van Saul geeft in plaats van hem te bevelen vele vrouwen te nemen. Het hoofdstuk zelf gaat over Davids zonde tegen Uria.

De wet duldde polygamie zoals ze echtscheiding duldde, maar de huishoudens die de Bijbel ons van dichtbij laat zien, betaalden ervoor met jaloezie en verdriet. Christenen lezen die hoofdstukken door de woorden van Jezus: “van het begin af is het zo niet geweest.”

Schrijvend aan de kerk in Korinthe, stelde Paulus de regel voor elke gelovige duidelijk: “laat ieder man zijn eigen vrouw hebben, en laat iedere vrouw haar eigen man hebben” (1 Korintiërs 7:2).

Voor de leiders van de kerken stelde hij dezelfde standaard, in een uitdrukking die hij drie keer gebruikte. Een opziener, of bisschop, moet “onberispelijk zijn, de man van één vrouw” (1 Timoteüs 3:2); “Laten de diakenen de mannen van één vrouw zijn” (1 Timoteüs 3:12); een ouderling op Kreta moet “de man van één vrouw” zijn (Titus 1:6). De uitdrukking sluit duidelijk een man met meerdere vrouwen uit, hoewel lezers lang hebben gedebatteerd of het ook een man uitsluit die opnieuw is getrouwd.

De belangrijkste tradities zijn het erover eens, elk in haar eigen documenten, dat monogamie de norm is voor het christelijk huwelijk, hoewel ze niet allemaal op dezelfde manier omgaan met de bestaande huwelijken van een bekeerling.

Kerk	In eigen woorden	Bron
Katholiek	“Polygamie is in strijd met de echtelijke liefde die onverdeeld en exclusief is.”	Catechismus 1645
Orthodox	Seksuele liefde hoort thuis binnen het “heteroseksuele monogame huwelijk.”	Orthodoxe Kerk in Amerika, 1992
Presbyteriaans en Gereformeerd	“het is ook voor geen enkele man wettig om meer dan één vrouw te hebben”	Westminster Confessie 24.1
Baptist	“de vereniging van één man en één vrouw”	Baptist Faith and Message 2000
Anglicaans	“monogamie als Gods plan, en als de ideale relatie van liefde”	Lambeth Conferentie 1988

De katholieke Catechismus geeft zijn reden wanneer hij zegt dat polygamie “niet in overeenstemming is met de morele wet,” omdat echtelijke gemeenschap “radicaal wordt tegengesproken door polygamie; dit ontkent in feite direct het plan van God dat vanaf het begin werd geopenbaard, omdat het in strijd is met de gelijke persoonlijke waardigheid van mannen en vrouwen die zich in het huwelijk geven met een liefde die totaal en daarom uniek en exclusief is” (Catechismus 2387). Een echtgenoot die zich aan meerdere vrouwen geeft, kan niet aan elk de totaliteit van zichzelf geven die zij hem geeft.

De Westminster Confessie, de standaard van de Presbyteriaanse kerken, stelt de regel volledig: “Het huwelijk moet zijn tussen één man en één vrouw: het is voor geen enkele man wettig om meer dan één vrouw te hebben, noch voor enige vrouw om meer dan één man te hebben, op hetzelfde moment” (24.1). De Orthodoxe Kerk in Amerika leert dat de apostelen “het unieke huwelijk tussen één man en één vrouw” vergeleken met de vereniging tussen Christus en zijn Kerk.

Sommige kerken zijn minder streng geweest, en de historicus Philip Jenkins noemt ze: “De oude Ethiopische kerk tolereerde polygamie in sommige omstandigheden, ondanks periodieke hervormingscampagnes.” Onder de Afrikaanse Geïnitieerde Kerken, de onafhankelijke gemeenten die in Afrika ontstonden los van de zendingskerken, “stonden veel AIC’s polygamie toe op basis van gewoonte en de vele voorbeelden uit het Oude Testament,” sommige zelfs voor hun geestelijken, terwijl andere “bekeerlingen toestonden hun meerdere vrouwen te behouden” zonder de praktijk tot een regel te maken. Toch, voegt hij eraan toe, “worden zelfs de oude AIC’s onder druk gezet om hun polygame gewoonten te veranderen.”

Op plaatsen waar een meervoudig huwelijk wettig en gebruikelijk is, ontmoet de leer echte gezinnen. Een man die tot geloof komt, kan al meerdere vrouwen hebben, elk met kinderen, en het wegsturen van een van die vrouwen zou haar en haar kinderen zonder huis of levensonderhoud kunnen achterlaten. Dus de kerken die dergelijke bekeerlingen opnemen, hebben de regel moeten afwegen tegen de mensen die het zou kwetsen, en ze hebben het niet allemaal op dezelfde manier gewogen.

De Catechismus gaat ervan uit dat een bekeerling niet meer dan één huwelijk kan behouden, want hij spreekt over een man die “verplicht is een of meer vrouwen te verstoten,” en hij spreekt over hem met sympathie: “De benarde situatie van een man die, verlangend zich tot het Evangelie te bekeren, verplicht is een of meer vrouwen te verstoten met wie hij jarenlang een echtelijk leven heeft gedeeld, is begrijpelijk.” Vervolgens bindt hij hem aan de vrouwen en kinderen: “De christen die voorheen in polygamie heeft geleefd, heeft een zware plicht in rechtvaardigheid om de verplichtingen na te komen die zijn aangegaan met betrekking tot zijn voormalige vrouwen en zijn kinderen” (Catechismus 2387).

De anglicaanse bisschoppen veranderden hun antwoord in de loop van een eeuw. In 1888 besloot de Lambeth-conferentie “dat personen die in polygamie leven niet tot de doop worden toegelaten,” hoewel hun vrouwen in sommige gevallen gedoopt konden worden. In 1988 werd aanbevolen dat zo’n man “gedoopt en bevestigd kan worden met zijn gelovige vrouwen en kinderen,” op voorwaarde dat hij “belooft niet opnieuw te trouwen zolang een van zijn vrouwen op het moment van zijn bekering in leven is,” en dat hij “niet gedwongen zal worden een van zijn vrouwen weg te sturen, vanwege de sociale achterstand die zij zouden lijden” (Resolutie 26). Jenkins schreef in 2010 dat anglicaanse kerken “het meervoudig huwelijk behandelen als een pastorale moeilijkheid in plaats van als een regelrechte zonde,” terwijl ze nog steeds het vermogen van dergelijke mannen om in leidinggevende posities te dienen beperken.

De twee kerken verschillen dus van mening over de vraag of de huwelijken zelf kunnen voortduren, maar ze zijn het erover eens wat een bekeerling niet mag doen: hij mag geen andere vrouw nemen, en hij mag de vrouwen en kinderen die van hem afhankelijk zijn niet in de steek laten.

Dat deden ze, en de duidelijkste vroege getuige onder hen is voorzichtig met de aartsvaders. Justinus de Martelaar, een christelijke leraar die rond het jaar 165 als martelaar in Rome stierf, schreef een lange Dialoog met een Jood genaamd Trypho, en daarin veroordeelde hij Abraham of Jakob niet. Hij betoogde dat “de aartsvaders vele vrouwen hadden, niet om hoererij te plegen, maar opdat een zekere bedeling en alle mysteries door hen volbracht zouden worden,” en hij las Jakobs twee huwelijken als figuren van wat Christus zou doen, terwijl hij nog steeds opmerkte dat “het voor Jakob niet wettig was om tegelijkertijd met twee zussen te trouwen” (Dialoog 134 en 141).

Wat hij verwierp was de praktijk in zijn eigen tijd, en hij berispte de Joodse leraren “die zelfs tot op deze tijd toestaan dat elke man vier of vijf vrouwen heeft,” en die het verdedigden met het voorbeeld van de aartsvaders. Zijn berisping hoort bij een scherp debat tussen twee gemeenschappen, en de Joodse wet zelf verbood de praktijk later voor veel Joden. Wat zijn woorden wel laten zien, is dat het meervoudig huwelijk in de tweede eeuw nog steeds verdedigers had, en dat christenen het al verwierpen.

De Latter-day Saints

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen voerde van begin jaren 1840 tot 1904 meervoudige huwelijken uit en verbiedt de praktijk vandaag de dag. In haar eigen woorden: “De Bijbel en het Boek van Mormon leren dat monogamie Gods standaard voor het huwelijk is, tenzij Hij anders verklaart”, en “Naar aanleiding van een openbaring aan Joseph Smith werd de praktijk van het meervoudig huwelijk begin jaren 1840 onder kerkleden ingesteld.” De Verenigde Staten namen van de jaren 1860 tot de jaren 1880 wetten aan tegen de praktijk. Vervolgens, in de woorden van de Kerk: “Na ontvangst van openbaring vaardigde president Wilford Woodruff” het Manifest uit, dat op 6 oktober 1890 door de Kerk werd aanvaard, waarin leden werd geadviseerd “zich te onthouden van het aangaan van enig huwelijk dat door de wet van het land verboden is.” De Kerk zegt dat er tussen 1890 en 1904 nog steeds enkele nieuwe meervoudige huwelijken werden voltrokken, vooral in Mexico en Canada; “In 1904 verbood de Kerk nieuwe meervoudige huwelijken strikt. Tegenwoordig kan iedereen die een meervoudig huwelijk praktiseert geen lid van de Kerk worden of blijven.” Groepen die de praktijk aanhielden, scheidden zich af, en de volledige geschiedenis wordt verteld in Hebben mormonen meerdere vrouwen?

Islam

De Koran staat een moslimman tot vier vrouwen toe, op voorwaarde dat hij rechtvaardig met hen omgaat. In de Saheeh International-vertaling staat: “En als u vreest dat u niet rechtvaardig zult omgaan met de weesmeisjes, trouw dan met degenen die u bevallen van [andere] vrouwen, twee of drie of vier. Maar als u vreest dat u niet rechtvaardig zult zijn, trouw dan [slechts] met één” (Koran 4:3). Een later vers voegt eraan toe: “En u zult nooit in staat zijn om gelijk te zijn [in gevoel] tussen vrouwen, zelfs als u zou streven [om dit te doen]. Leun dus niet volledig [naar één] en laat een ander hangen” (Koran 4:129).

Jodendom

De wetten van de Thora, zoals we hierboven zagen, gaan ervan uit dat een man meer dan één vrouw zou kunnen hebben, en de Joodse wet verbood het later voor Asjkenazische Joden. Chabad.org legt uit dat “ongeveer duizend jaar geleden de bekende Duitse geleerde Rabbi Gershom” polygamie verbood, een verbod “dat als wet werd aanvaard door alle Asjkenazische Joden,” hoewel “niet erkend door Sefardische en Jemenitische gemeenschappen.” Het voegt eraan toe dat polygamie “vandaag de dag bijna niet bestaat, zelfs niet onder Sefardische Joden.”

Voor christenen komt het antwoord nog steeds terug naar de tuin, en naar de woorden die Jezus sindsdien over elk huwelijk sprak: “Wat dan God samengevoegd heeft, laat de mens dat niet scheiden” (Matteüs 19:6).

---

• FLDS vs LDS: Wat de FLDS is en hoe het zich afsplitste van de Latter-day Saints
• Hoe definieert de Bijbel het huwelijk?
• 17 Bijbelverzen over echtgenotes
• Christendom vs. Islam: Wat zij geloven over God, Jezus en de Schrift
• Is hertrouwen na een echtscheiding een zonde?
• seksuele immoraliteit in de Bijbel