Hoeveel vrouwen had Noach? Slechts 1, en de Bijbel noemt haar naam nooit

Noach had één vrouw. Genesis noemt haar in vijf verzen, altijd in een lijst naast haar man en hun zonen, en geeft nooit haar naam. Zij was een van de acht mensen die in de ark werden gered: Noach, zijn vrouw, hun drie zonen en de drie vrouwen van de zonen.

Latere lezers vulden de stilte in. Het Boek der Jubileeën noemt haar Emzara. Een rabbijn in Genesis Rabbah identificeerde haar met Naäma, een vrouw die Genesis noemt in de familie van Kaïn. En de mysteriespelen van het middeleeuwse Engeland veranderden haar in een eigenzinnige, komische echtgenote die niet in de ark wil stappen.

Eén. Wanneer God tegen Noach zegt dat hij de ark moet bouwen, noemt Hij wie er met hem mee zullen gaan: “ga de ark in, jij, en je zonen, en je vrouw, en de vrouwen van je zonen met je mee” (Genesis 6:18). Het woord is “vrouw”, niet vrouwen, en het blijft enkelvoud telkens wanneer ze verschijnt. Op de dag dat de regen begon, telt Genesis het huishouden opnieuw: “Op diezelfde dag ging Noach de ark in, en Sem, en Cham, en Jafet, de zonen van Noach, en de vrouw van Noach, en de drie vrouwen van zijn zonen met hen” (Genesis 7:13).

Het Nieuwe Testament geeft het totaal. Petrus schrijft dat in de ark “weinigen, dat is acht zielen, door water heen gered werden” (1 Petrus 3:20), en zijn tweede brief noemt Noach “de achtste persoon” (2 Petrus 2:5). Vier mannen en vier vrouwen maken acht, dus er was in de telling geen ruimte voor een tweede vrouw. De vroege kerkvader Theophilus van Antiochië las het op dezelfde manier: Noachs drie zonen “hadden drie vrouwen, elk één vrouw; elke man en zijn vrouw,” en “acht mensen werden behouden in de ark.”

Persoon in de ark	Genoemd in Genesis?	Naam in het Boek der Jubileeën
Noach	Ja	Noach
Vrouw van Noach	Nee	Emzara (Jubileeën 4:33)
Sem	Ja	Sem
Vrouw van Sem	Nee	Sedeqetelebab (Jubileeën 7:16)
Cham	Ja	Cham
Vrouw van Cham	Nee	Ne’elatama’uk (Jubileeën 7:14)
Jafet	Ja	Jafet
Vrouw van Jafet	Nee	‘Adataneses (Jubileeën 7:15)

De spellingen van de Jubileeën zijn die van de Engelse vertaling van R. H. Charles uit 1913.

Heel weinig, en alles staat in lijsten. Ze verschijnt als “je vrouw”, “zijn vrouw” of “de vrouw van Noach” in Genesis 6:18, 7:7, 7:13, 8:16 en 8:18, en de rest van de Schrift noemt haar alleen in de telling van acht door Petrus. Ze spreekt nooit, en Genesis vermeldt niets wat ze deed, behalve dat ze de ark in ging en er weer uit kwam.

Wat de tekst wel zegt, is dat ze samen met haar man en omwille van hem werd gered. God riep het hele huishouden van Noach naar binnen vanwege Noach: “Ga jij en heel je huis de ark in; want jou heb Ik rechtvaardig voor Mij gezien in dit geslacht” (Genesis 7:1). De brief aan de Hebreeën herinnert eraan dat Noach, door God gewaarschuwd, “een ark gereedmaakte tot redding van zijn huis” (Hebreeën 11:7). Genesis zegt ook nergens met zoveel woorden dat zij de moeder was van Sem, Cham en Jafet. Dat is de natuurlijke lezing, aangezien zij Noachs enige vrouw is, en de Jubileeën stellen het ronduit: zij baarde hem Sem, daarna Cham, daarna Jafet.

Sommige lezers vinden haar opnieuw, na de zondvloed. Toen Cham “de naaktheid van zijn vader zag” (Genesis 9:22), vatten Augustinus, Calvijn en veel moderne commentatoren de woorden op zoals ze er staan: Cham keek naar zijn dronken vader en vertelde het aan zijn broers. In 2005 betoogden de geleerden John Bergsma en Scott Hahn daarentegen dat de uitdrukking een echo is van de Wet: “De naaktheid van de vrouw van uw vader zult gij niet ontbloten; het is de naaktheid van uw vader” (Leviticus 18:8), zodat Chams zonde tegen Noachs vrouw zelf was gericht. Genesis zegt dit niet, en de argumenten voor beide kanten worden uiteengezet in wat Cham deed bij Noach.

Waarom vermeldt Genesis de mannen en de vrouwen afzonderlijk?

Oplettende lezers merkten de volgorde van de namen op. Bij het binnengaan worden eerst de mannen genoemd en daarna de vrouwen: “En Noach ging de ark in, en zijn zonen, en zijn vrouw, en de vrouwen van zijn zonen met hem” (Genesis 7:7). Bij het naar buiten komen noemt Gods bevel Noach en zijn vrouw naast elkaar: “Ga de ark uit, gij, en uw vrouw, en uw zonen, en de vrouwen van uw zonen met u” (Genesis 8:16). De volgende verzen, die vertellen hoe ze daadwerkelijk vertrokken, keren terug naar de eerste volgorde (Genesis 8:18).

Zowel Joodse als christelijke uitleggers leidden hier een betekenis uit af. De middeleeuwse commentator Rasji, voortbouwend op Genesis Rabbah, legde uit dat de families in de ark leefden als “De mannen apart en de vrouwen apart, omdat het hen verboden was om als man en vrouw samen te leven, aangezien de wereld in een staat van nood verkeerde.” Toen God aan het einde van de zondvloed man en vrouw samen noemde, “stond Hij hen toe het gezinsleven te hervatten.” Augustinus zag hierin een beeld van het christelijke leven. Hij wees op “het afzonderlijk spreken over de mannen en de vrouwen” bij het binnengaan als een teken van de huidige strijd tussen vlees en geest, en op hun gezamenlijk vertrek als een teken dat “in de opstanding van de rechtvaardigen het lichaam met de geest zal worden verenigd in volmaakte harmonie.” Zijn lezing komt overeen met de Griekse Septuaginta, de vertaling waarvan de eerste Latijnse Bijbels werden gemaakt. Daarin koppelt het vertrek zelf man en vrouw: “En Noë kwam naar buiten, en zijn vrouw en zijn zonen, en de vrouwen van zijn zonen met hem” (Genesis 8:18, in Brentons Engelse vertaling).

Nee. Noch het Oude, noch het Nieuwe Testament geeft haar een naam, en hetzelfde geldt voor de vrouwen van Sem, Cham en Jafet. Elke naam die u voor haar tegenkomt, is afkomstig uit geschriften buiten de Bijbel.

Emzara, in Jubileeën en de Dode Zeerollen

Twee oude Joodse boeken noemen haar Emzara. Het Boek der Jubileeën, een navertelling van de verhalen uit Genesis geschreven in het midden van de tweede eeuw voor Christus, zegt dat Noach trouwde met Emzara, “de dochter van de broer van zijn vader”, zodat zij zijn nicht was (Jubileeën 4:33). Vertalingen geven de naam van haar vader verschillend weer: R. H. Charles heeft Râkê’êl, en James VanderKam, in zijn vertaling uit 2018, Barakiel.

Het Genesis-apocryphon, een Aramese navertelling gevonden tussen de Dode Zeerollen bij Qumran, laat Noach met zijn eigen stem zeggen: “Ik ging en nam Emzara … als mijn vrouw.” De Posen Library of Jewish Culture and Civilization legt de naam letterlijk uit als “moeder van het zaad.”

Naäma, in Genesis Rabbah

Genesis noemt wel een Naäma vóór de zondvloed: “de zuster van Tubalkaïn was Naäma” (Genesis 4:22), in de familie van de Lamech die afstamde van Kaïn. In Genesis Rabbah identificeerde rabbi Abba bar Kahana haar met Noachs vrouw: “Naäma was Noachs vrouw. Waarom noemden ze haar Naäma? Omdat haar daden aangenaam waren.” De naam speelt met het Hebreeuwse woord voor aangenaam. De andere rabbi's in dezelfde passage waren het er niet mee eens en zeiden: “Naäma was iemand anders”, genoemd naar de manier waarop “ze aangenaam op de tamboerijn speelde … voor afgodenaanbidding.” De vertaling van Sefaria legt hun bezwaar uit in een noot: als afstammelinge van Kaïn “moet zij zijn omgekomen in de zondvloed en kon zij niet Noachs vrouw zijn geweest.” Rasji nam het eerste standpunt in en schreef simpelweg: “Zij was Noachs vrouw.”

De twee tradities zijn het dus oneens over waar ze vandaan kwam. Jubileeën maakt haar tot Noachs nicht, uit zijn eigen familielijn. Rabbi Abba bar Kahana maakt haar tot een afstammelinge van Kaïn. Dat is het probleem waar de noot op wijst: Genesis zegt dat “alleen Noach overbleef, en zij die met hem in de ark waren” (Genesis 7:23), dus een vrouw uit de familie van Kaïn had alleen kunnen overleven als een van de acht.

Genesis zegt niet waarom, maar haar stilte is niet ongebruikelijk in deze hoofdstukken. Tussen Eva en Sarai noemt Genesis slechts drie vrouwen, allemaal in één familie: Lamechs vrouwen Ada en Zilla, en Naäma, de zuster van Tubalkaïn (Genesis 4:19–22). De lange geslachtsregisters van Genesis 5 en 11 volgen vaders en zonen en vermelden de rest alleen als “zonen en dochters.” Het zondvloedverhaal zelf noemt de vier mannen en geen van de vier vrouwen.

Garrett P. J. Epp, redacteur van de middeleeuwse Towneley-spelen, merkt op dat Noachs vrouw “naamloos is en nauwelijks wordt genoemd in het bijbelse verslag.” De Posen Library voegt eraan toe dat de stilte “een gelegenheid bood voor latere schrijvers om deze informatie zelf te verstrekken.”

Slechts één, en niets in de Schrift suggereert anders. De eerste man die de Bijbel noemt met meer dan één vrouw is een andere Lamech, een afstammeling van Kaïn: “En Lamech nam zich twee vrouwen: de naam van de ene was Ada, en de naam van de andere Zilla” (Genesis 4:19). Noachs eigen vader, ook Lamech genaamd, behoort tot de lijn van Seth die in Genesis 5 wordt getraceerd (Genesis 5:28–29).

Genesis geeft Noach ook geen andere vrouw na de zondvloed. Er staat alleen: “En Noach leefde na de zondvloed driehonderdvijftig jaar” (Genesis 9:28), en het voert elke latere natie terug tot zijn drie zonen: “Dit zijn de drie zonen van Noach: en uit hen werd de hele aarde bevolkt” (Genesis 9:19). Noachs ene huwelijk komt overeen met het patroon dat bij de schepping werd vastgesteld, dat een man “zijn vrouw zal aanhangen: en zij zullen tot één vlees zijn” (Genesis 2:24), wat Jezus herhaalde toen hem naar echtscheiding werd gevraagd: “zij zullen tot één vlees zijn” (Mattheüs 19:5). Hoe christenen hebben geoordeeld over de vele vrouwen van latere figuren zoals Jakob en David is een aparte vraag, die wordt behandeld in of polygamie een zonde is.

Elk van Noachs zonen had één vrouw, “de drie vrouwen van zijn zonen” uit Genesis 7:13. Genesis vertelt nooit hoe ze hun vrouwen vonden. Ze waren al getrouwd toen God Noach zijn instructies gaf (Genesis 6:18), dus de vrouwen kwamen uit de wereld vóór de zondvloed, en hun families worden niet vermeld. De zonen waren volwassen mannen: volgens de telling van Genesis 11:10 was Sem bijna honderd toen de zondvloed kwam. Geen van hun kinderen was in de ark: Genesis zegt dat “hun zonen werden geboren na de zondvloed” (Genesis 10:1), en Peters telling van acht zielen laat geen ruimte voor kleinkinderen aan boord.

Jubileeën noemt de drie vrouwen via de steden die hun echtgenoten na de zondvloed bouwden nabij de berg Lubar, een van de bergen van Ararat. Cham noemde zijn stad naar zijn vrouw Ne’elatama’uk, Jafet noemde de zijne naar ‘Adataneses, en Sem, die bij zijn vader bleef, noemde de zijne naar Sedeqetelebab (Jubileeën 7:14–16).

Genesis zegt het niet. Het schrijft de bouw aan Noach alleen toe: “Zo deed Noach; naar alles wat God hem geboden had, zo deed hij” (Genesis 6:22), en zegt niets over wat zijn vrouw of de vrouwen van zijn zonen deden in het jaar aan boord. Afbeeldingen van haar terwijl ze voor de dieren zorgt of het huishouden doet, komen uit de verbeelding, niet uit de Schrift. Wat Genesis wel vertelt over de dieren, hun soorten en hun voedsel, is verzameld in hoeveel dieren waren er op de ark.

De Bijbel oordeelt ook niet over haar. Genesis redt haar samen met haar huishouden vanwege Noachs rechtvaardigheid (Genesis 7:1), en Petrus en Theophilus rekenen haar simpelweg tot de acht. Augustinus las het hele geredde gezin als een beeld van de Kerk: “Noach wordt met zijn gezin gered door water en hout, zoals het gezin van Christus wordt gered door de doop, als vertegenwoordiging van het lijden aan het kruis,” maar hij zegt ook niets over haar karakter. Latere tradities kiezen wel partij, en ze zijn het oneens. Rabbi Abba bar Kahana vond haar daden “aangenaam.”

De Koran, die het zondvloedverhaal op zijn eigen manier vertelt, geeft een donkerder beeld. Het noemt geen van beide vrouwen, maar het houdt “de vrouw van Noach en de vrouw van Lot” voor als “een voorbeeld voor degenen die niet geloofden” (Koran 66:10, Saheeh International vertaling). En in het middeleeuwse Engeland maakte het toneel haar tot een feeks.

De mysteriespelen waren cycli van korte toneelstukken over de Bijbel, van de Schepping tot het Laatste Oordeel; in York werd het schouwspel van de bouw van de ark geproduceerd door de scheepsbouwers van de stad. De cycli van York en Chester en het Towneley-manuscript, soms gekoppeld aan Wakefield omdat “Wakefeld” naast de titel van het Noach-spel staat geschreven, geven Noachs zwijgzame vrouw allemaal een luide stem, en in alle drie weigert ze aan boord van de ark te gaan. Epp schrijft dat de Towneley-vrouw dit doet “met meer kracht en minder duidelijke reden” dan de anderen, en dat middeleeuwse schrijvers, waaronder Chaucer in de Miller’s Tale, Noachs vrouw vaak behandelen als “de archetypische feeks.”

In het Towneley-spel zit ze op de heuvel te spinnen terwijl de regen valt en klimt ze pas aan boord als het water haar bereikt, “For drede that I drone here,” uit angst om te verdrinken. Man en vrouw gaan vervolgens met elkaar op de vuist totdat hun kinderen hen smeken te stoppen. In een gevecht noemt Noach haar “Gill,” wat, zo merkt de redacteur op, “de naam van de vrouw kan zijn” of simpelweg een minachtende bijnaam. Hij voegt eraan toe dat haar spintol en een van Noachs beledigingen aan Eva doen denken: “De spintol is ook een traditioneel symbool van Eva.” Voordat het water zakt, staat ze aan het roer en antwoordt ze op Noachs “Wife, tent the stere-tre,” oftewel, let op het roer, terwijl hij de diepte peilt.

In het Chester-spel dwingen haar zonen haar aan boord. Een regieaanwijzing in een manuscript, British Library MS Harley 2124, “registreert de klap die Noachs vrouw uitdeelde nadat haar zonen haar aan boord van de ark dwongen.” De aanwijzing, merkt Peter Whiteford van de Victoria University of Wellington op, wordt meestal besproken naast de vrouwonvriendelijke humor die in andere geschriften uit die periode wordt aangetroffen.

• Wie hielp Noach bij het bouwen van de ark?
• Hoe kon Noach 950 jaar oud worden?
• Wat de ark symboliseert in de Bijbel
• De generaties van Noach tot Jezus
• Hoe de Bijbel het huwelijk definieert
• Bijbelverzen over Noach en de zondvloed