Wie hielp Noach bij het bouwen van de ark? De Bijbel noemt geen helpers

De Bijbel noemt niemand die Noach hielp bij het bouwen van de ark. Genesis zegt alleen dat Noach deed “naar alles, wat God hem geboden had” (Genesis 6:22), en zegt nooit of zijn zonen, zijn verdere familie of ingehuurde krachten hielpen. De Joodse en christelijke traditie heeft die stilte opgevuld met ceders, engelen, timmerlieden en een houten bord dat drie keer per dag werd geslagen.

Elke instructie in Genesis 6 is gericht aan één man: “Maak u een ark van goferhout; kameren zult gij in de ark maken, en zult ze van binnen en van buiten met pek bepekken” (Genesis 6:14). De “u” en “gij” in de Statenvertaling zijn enkelvoudig, en dat geldt ook voor het verslag van het werk: “En Noach deed naar alles, wat de HEERE hem geboden had” (Genesis 7:5). Het Nieuwe Testament houdt hetzelfde enkele figuur in beeld: “Door het geloof heeft Noach, door Goddelijke aanspraak vermaand zijnde van de dingen, die nog niet gezien werden, door vrees bewogen, de ark toebereid tot behoudenis van zijn huis” (Hebreeën 11:7).

Genesis is precies over wie de ark binnenging. “Op diezelfde dag ging Noach, en Sem, en Cham, en Jafet, de zonen van Noach, en de huisvrouw van Noach, en de drie vrouwen van zijn zonen met hen, in de ark” (Genesis 7:13), en Petrus telt ze: “weinigen, dat is acht zielen, behouden werden door het water” (1 Petrus 3:20). Over wie het hout kapte, zegt het niets.

Dat kan, maar Genesis zegt het niet. “Noach was vijfhonderd jaren oud; en Noach gewon Sem, Cham en Jafet” (Genesis 5:32), en hij was zeshonderd toen de zondvloed kwam (Genesis 7:6). Dus hoe lang het bouwen ook duurde, zijn zonen konden slechts de laatste honderd jaar of minder hebben gedeeld. Toen God het bevel voor het eerst gaf, sprak Hij al over “uw zonen, en uw huisvrouw, en de vrouwen van uw zonen met u” (Genesis 6:18). Tim Chaffey van Answers in Genesis leest dat als een teken dat het bevel kwam nadat de zonen volwassen en getrouwd waren.

Het Boek der Jubileeën, een Joodse navertelling van Genesis waarvan de Catholic Encyclopedia van 1907 de datum ergens “tussen 135 v.Chr. en 60 n.Chr.” plaatste, noemt ook geen helper. Het herhaalt Genesis: “En Noach maakte de ark in alle opzichten zoals Hij hem geboden had” (Jubileeën 5:22). Athanasius Kircher in de 17e eeuw en John Morris van het Institute for Creation Research vandaag de dag gaan er beiden vanuit dat de zonen hielpen; Morris neemt aan dat zij “binnen enkele jaren in staat waren om te helpen.” Het is een redelijke gok, en Genesis laat het een gok.

Latere schrijvers antwoordden op heel verschillende manieren:

Bron	Wie bouwt de ark
Genesis 6 en 7	Noach; er wordt geen helper genoemd
Jubileeën 5	Noach; engelen brengen hem de dieren
1 Henoch 67	Engelen, die “een houten (bouwwerk)” maken
Genesis Rabbah 30, Tanhuma, Talmoed (Sanhedrin 108b)	Noach, die ceders plant en velt terwijl zijn buren hem bespotten
De Schattenhol (Syrisch, waarschijnlijk 6e eeuw)	Noach en arbeiders, geroepen door een slagbord
Engelse preken, 1581 tot 1646	“Noachs timmerlieden,” die het bouwden en verdronken
Athanasius Kircher, 1675	Noach als architect; zonen, kleinzonen, timmerlieden, smeden en metselaars
Ark Encounter (Answers in Genesis), Reasons to Believe	Noachs familie en, hoogstwaarschijnlijk, ingehuurde arbeiders
Institute for Creation Research	Noach en zijn zonen; anderen, of mogelijk ingehuurde arbeiders

Buren die toekeken

De rabbijnen stelden de bouw voor als een langzame, publieke waarschuwing. Genesis Rabbah, een commentaar op Genesis dat rond 400 na Chr. in het land Israël werd samengesteld, zegt dat “Noach 120 jaar lang ceders zou planten en omhakken.” Wanneer mensen vroegen waarom, antwoordde hij: “Zo zei de Meester van de wereld, dat Hij een zondvloed over de wereld brengt.” Ze spotten: “Als Hij een zondvloed brengt, zal die alleen over het huis van die man komen!” In de Tanhuma, een verzameling rabbijnse preken over de Thora samengesteld tussen ongeveer 500 en 800 na Chr., plant Noach de ceders en laat ze groeien, en wanneer hem wordt gevraagd “Waar zijn deze ceders voor?” horen zijn buren het antwoord en “lachten hem uit en bespotten zijn woorden.” De Talmoed geeft hun vraag in één zin weer: “Oude man, waarom bouw je deze ark?” (Sanhedrin 108b).

Rashi, de middeleeuwse Franse commentator, vroeg zich af waarom God Noach überhaupt zo'n langzame taak gaf, terwijl Hij hem op vele manieren had kunnen redden. Zijn antwoord: “Opdat de mannen van de generatie van de Zondvloed hem 120 jaar lang aan het werk zouden zien en hem zouden vragen.” Het punt was het vragen: “misschien zouden ze zich bekeren.” Geen van deze passages geeft Noach een helper; zijn buren kijken alleen toe, vragen en spotten.

Engelen in 1 Henoch

Een oud Joods boek wijst het werk toe aan engelen. In de Gelijkenissen, een sectie van 1 Henoch waarvan de datering omstreden is maar die veel geleerden vóór 70 na Chr. plaatsen, zegt God tegen Noach: “En nu maken de engelen een houten (bouwwerk), en wanneer zij die taak hebben voltooid, zal Ik Mijn hand erop leggen en het bewaren” (1 Henoch 67:2, in de vertaling van R. H. Charles). Hetzelfde hoofdstuk belooft “die engelen, die ongerechtigheid hebben getoond,” gevangen te zetten, de gevallen engelen die 1 Henoch elders de Wachters noemt “die de hoge hemel hebben verlaten.” Dus 1 Henoch laat de Wachters de ark niet bouwen. De bouwers zijn de engelen die trouw bleven. Jubileeën beperkt de engelen tot een kleinere taak. De verteller is een engel, en Noach gaat de ark in met “alles wat wij naar hem toe brachten” (Jubileeën 5:23).

Arbeiders en timmerlieden

Christelijke vertellers waren eerder geneigd zich een bemanning voor te stellen. De Grot der Schatten, een Syrisch-christelijke navertelling van de vroege geschiedenis van de Bijbel die de vertaler, E. A. Wallis Budge, dateerde in de zesde eeuw, laat God tegen Noach zeggen dat hij een slagbord van hout moet maken dat niet rot en er drie keer per dag op moet slaan: “Eén keer in de ochtend zodat de arbeiders voor het werk aan de ark kunnen worden verzameld, en één keer 's middags zodat ze voedsel kunnen eten, en één keer bij zonsondergang zodat ze kunnen stoppen met hun arbeid.” Wanneer mensen de slagen hoorden en vroegen wat hij aan het doen was, moest Noach antwoorden: “God gaat een zondvloed van wateren maken.”

Engelse predikers uit de 16e en 17e eeuw veranderden de ingehuurde bouwers in een waarschuwing. “Noachs timmerlieden kunnen een goede Ark bouwen om anderen te redden, hoewel ze zelf verdrinken omdat ze niet naar binnen gaan,” vertelde John Bury aan de geestelijkheid van Exeter in een preek gedrukt in 1631. James Bisse bij Paul's Cross in Londen (gedrukt in 1581) en Walter Cradock voor het Lagerhuis in 1646 gebruikten hetzelfde beeld: mannen die de ark bouwden en er buiten verdronken.

Het meest volledige beeld kwam van de jezuïetengeleerde Athanasius Kircher, wiens Arca Noë verscheen in 1675. Kircher kon niet geloven dat een gerespecteerde oude man de balken zelf had gekapt. Hij maakte van Noach de architect en gaf hem een personeelsbestand: zijn zonen, vele van zijn kleinzonen en achterkleinzonen, en timmerlieden, smeden en metselaars, met ploegen die naar de berg Libanon werden gestuurd om ceders te vellen en langs de Eufraat naar de vlakte van Babylon voor bitumen. Hij gaf toe dat de Heilige Schrift hier niets over vermeldt.

Wat christenen vandaag zeggen

Bedieningen die de zondvloed als geschiedenis lezen, delen grotendeels het instinct van Kircher. De Ark Encounter in Kentucky, gebouwd door Answers in Genesis, toont ongeveer twee dozijn mensen aan het werk in hun afbeelding van de ark in aanbouw. Tim Chaffey legt uit waarom: “Merk op dat de Bijbel ons vertelt hoeveel mensen er aan boord van de Ark waren, maar het vertelt ons niet hoeveel mensen er betrokken waren bij de bouw ervan.” Hij noemt Noachs uitgebreide familie en zijn vader en grootvader, Lamech en Methusalach, als mogelijke helpers, en voegt eraan toe: “De meer waarschijnlijke mogelijkheid is dat Noach mensen inhuurde om hem te helpen de Ark te bouwen.” Hugh Ross van Reasons to Believe, die stelt dat de zondvloed de mensheid wegvaagde zonder de hele wereld te bedekken, is het ermee eens: “Het is waarschijnlijk dat Noach, naast het in dienst nemen van zijn zeven familieleden, vele andere arbeiders had ingehuurd.”

De ark was 300 el lang, 50 breed en 30 hoog (Genesis 6:15), ongeveer 450 voet lang bij de gebruikelijke el van 18 inch; hoe groot de ark van Noach was zet die getallen naast schepen en een voetbalveld. John D. Morris van het Institute for Creation Research berekende ooit een worst-case scenario, met Noach en zijn drie zonen alleen. Hij nam aan dat een vijfde van het volume van de romp uit hout bestond en dat de vier mannen 15 kubieke voet per dag plaatsten, zes dagen per week. Zijn antwoord was ongeveer 65 jaar: “Een grote klus, ja, maar Noach was een trouw man en volbracht de taak.” Hij liet ook toe: “Het kan ook zijn dat Noach bouwvakkers heeft ingehuurd om te helpen.”

Genesis zegt niet hoe lang het werk duurde. Augustinus schreef dat “de ark honderd jaar in aanbouw was,” en de rabbijnen spraken van 120 jaar.

Christenen die de zondvloed anders lezen, stellen de vraag anders. BioLogos, een christelijke organisatie die de reguliere wetenschap accepteert, leest het verslag als “een interpretatie van een feitelijke historische gebeurtenis, naverteld in de retoriek en theologie van het oude Israël.” De aantekeningen in de New American Bible van de katholieke bisschoppen zeggen dat het verhaal “algemeen wordt beschouwd als een samengesteld narratief gebaseerd op afzonderlijke bronnen die met elkaar zijn verweven” en voegen eraan toe dat “men het verhaal als een samenhangend narratief moet lezen.” Op welke manier men het ook leest, het verslag houdt zich niet bezig met wie de gereedschappen vasthield, en noch BioLogos noch de aantekeningen van de New American Bible gaan in op de vraag.

Niemand weet het zeker. Het Hebreeuwse woord, gopherhout, komt slechts één keer voor in de Bijbel, in Genesis 6:14, en de vertalers van de King James hebben het onveranderd in het Engels overgenomen. Het lexicon van de Blue Letter Bible vat het samen: “betekenis en exacte type onbekend.” De katholieke New American Bible noemt gopherhout “een niet-geïdentificeerde houtsoort die alleen in verband met de ark wordt genoemd,” en suggereert: “Het kan het hout van de cipres zijn, dat in het Hebreeuws klinkt als ‘gopher’ en in de oudheid op grote schaal werd gebruikt voor de scheepsbouw.” De New International Version en de New Revised Standard Version vertalen het beide als “cipressenhout.”

De vroegste vertalers en de rabbijnen deden andere gissingen, en sommigen raadden helemaal geen boom:

Bron	Wat het maakt van “gopherhout”
Griekse Septuagint	“vierkant hout” (in Brentons Engelse vertaling)
Latijnse Vulgaat	gladgestreken hout, “glad hout”; de Douay-Rheims heeft “houten planken”
Targum Onkelos, een Aramese vertaling die traditioneel gedateerd wordt tussen 80 en 120 na Chr.	“cederhout”
Genesis Rabbah 31:8	kardinon, het woord van Rabbi Natan hiervoor
Talmoed, Sanhedrin 108b	hout van de mavliga boom, “en sommigen zeggen” wilg
New American Bible-noot, NIV, NRSV	cipres

De “kamers” van Genesis 6:14 zijn in het Hebreeuws qinnim, “nesten”, het woord dat gebruikt wordt voor een vogelnest in Deuteronomium 22:6. De Vulgaat maakte er kleine verblijven, van, “kleine kamers”, zoals de Douay-Rheims vertaalt, en Rashi vatte ze op als “afzonderlijke hutten voor elk soort vee en dier.”

Het pek is kopher, een laag bitumen; de Griekse vertalers schreven “asfalt” (asphaltos) en het Latijn “bitumen”. Strong’s concordantie beschouwt het werkwoord in “bestrijk het van binnen en van buiten met pek” als kaphar, “bedekken”, hetzelfde woord dat elders verzoening betekent, en leidt kopher ervan af, inclusief kopher in de betekenis van losgeld (Exodus 30:12). Het Brown-Driver-Briggs Hebreeuws lexicon maakt een onderscheid: het vermeldt het werkwoord in Genesis 6:14 als een apart woord gevormd uit het zelfstandig naamwoord “pek”, en het pek zelf als een woord met dezelfde spelling, dat het vergelijkt met het Assyrische kupru.

De Hebreeuwse naam van de ark, tebah, wordt elders alleen gebruikt voor de mand van de baby Mozes (Exodus 2:3), en Augustinus las de ark als een voorafbeelding van de Kerk, gered door het hout van het kruis.

De Bijbel zegt het niet. Genesis noemt alleen de plaats waar de ark tot rust kwam, “op de bergen van Ararat” (Genesis 8:4), en een vaartuig dat door de vloed werd meegevoerd hoeft niet geland te zijn in de buurt van de plek waar het werd gebouwd. Of er iets van overgebleven is, is een zoektocht op zich, en vanaf oktober 2026 heeft niemand aangetoond dat de ark is gevonden.

De traditie heeft niettemin bouwplaatsen voorgesteld. In de Grot van Schatten vertelt God aan Noach om “het [in de vlakte] beneden [deze berg] te bouwen, in het kamp van de kinderen van Kaïn,” en om het hout “[van de bomen die op] deze berg staan” te kappen. Kircher plaatste de scheepswerf op de vlakte van Eden tussen Libanon en Mesopotamië, bij de Eufraat. Hij baseerde zich op een Syrische traditie dat Noach aan de voet van de berg Libanon had gewoond, tegenover Damascus, en op een verhaal in de geschiedenis van de Syriërs over gehouwen cederhouten balken die in de buurt door een aardbeving waren blootgelegd, waaruit, zo meldt Kircher, werd afgeleid dat de balken niets anders konden zijn dan hout dat van de ark was overgebleven. Niets hiervan draagt het gewicht van de Schrift, en de vraag blijft open.

In het Nieuwe Testament is het lange werk zelf een boodschap. Petrus schrijft dat “de lankmoedigheid van God wachtte in de dagen van Noach, terwijl de ark werd toebereid” (1 Petrus 3:20), en noemt Noach “een prediker van de gerechtigheid” (2 Petrus 2:5). De brief aan de Hebreeën zegt dat hij door de ark “de wereld veroordeelde.” Johannes Chrysostomus, prekend over dat vers, schetste een wereld zonder waarschuwing aan de hemel: “de lucht was helder, er waren geen tekenen [van verandering]: maar toch vreesde hij.” De wereld was veroordeeld, zei hij, “omdat ze zelfs door de voorbereiding niet tot inkeer werden gebracht.”

Wie ook de zagen vasthield en het pek droeg, de enige bouwer die Genesis noemt is Noach, die alles deed wat God hem gebood. Toen iedereen aan boord was, was de laatste handeling van God: “de HEERE sloot hem in” (Genesis 7:16).

• Hoeveel dieren waren er op de ark?
• Hoe oud was Noach toen hij de Ark bouwde?
• Noachs vrouw en de vrouwen van zijn zonen
• Hoe zag Noach eruit?
• Een christelijke gids voor het Boek van Henoch