Wie was Barabbas in de Bijbel? De gevangene die in plaats van Jezus werd vrijgelaten



  • Barabbas was de gevangene die Pontius Pilatus vrijliet tijdens het Pascha, toen de menigte daarom vroeg in plaats van om Jezus (Marcus 15:6-15).
  • Marcus en Lucas vermelden dat hij vastzat vanwege een opstand in Jeruzalem en voor moord; Matteüs noemt hem “een beruchte gevangene” en Johannes “een rover”.
  • De overpriesters “zetten de menigte aan” om om hem te vragen (Marcus 15:11). De Katholieke Kerk leert dat het lijden van Christus niet kan worden toegerekend aan alle Joden die toen leefden, noch aan de Joden van vandaag.
  • De naam is Aramees en betekent “zoon van de vader”. Abba was ook een eigennaam, dus hij kan simpelweg de zoon zijn geweest van een man genaamd Abba.
  • Enkele manuscripten van Matteüs 27:16-17 noemen hem “Jezus Barabbas”, een lezing die Origenes kende en die in sommige moderne Bijbelvertalingen wordt afgedrukt.
  • Niets in de Bijbel of andere oude bronnen vertelt over zijn leven of dood na zijn vrijlating, of toont aan dat hij christen werd. Zijn bekering en kruisiging in Rome komen uit de roman van Pär Lagerkvist uit 1950 en de film uit 1961, die de gladiatorenscènes toevoegde.

Barabbas was de gevangene die Pilatus met het Pascha vrijliet toen de menigte daarom vroeg in plaats van om Jezus. Marcus en Lucas zeggen dat hij vastzat voor een opstand in Jeruzalem en voor moord, en Johannes noemt hem een rover. De Bijbel zegt niets over hem na zijn vrijlating en geen enkele oude bron vertelt hoe hij leefde of stierf.

Zijn naam beheerst de hele scène. Barabbas betekent “zoon van de vader”, en de menigte koos hem boven degene die christenen belijden als de Zoon van de Vader. De ene man liep die dag de gevangenis uit, en de andere droeg een kruis.

Wat deed Barabbas?

Alle vier de evangeliën noemen hem, en elk voegt een detail toe. Marcus geeft het meest volledige verslag: “En er was er een, genaamd Barabbas, die met de oproermakers gevangen lag, die in de oproer een moord begaan hadden” (Marcus 15:7). Barabbas zat dus vast met andere rebellen, en er was iemand gedood tijdens hun opstand. Lucas bevestigt dat hij vastzat “om een zekere opstand die in de stad plaatsgevonden had, en voor moord” (Lucas 23:19). Matteüs noemt de misdaad niet, maar zegt dat hij bekend was: “Zij hadden toen een berucht gevangene, genaamd Barabbas” (Matteüs 27:16). Het verslag van Johannes is het kortst: “Nu was Barabbas een rover” (Johannes 18:40).

Evangelie Wat er over Barabbas wordt gezegd vers
Matteüs “een beruchte gevangene” 27:16
Marcus vastgehouden met rebellen; “een moord begaan bij de opstand” 15:7
Lucas gevangengezet “om een zekere opstand die in de stad plaatsgevonden had, en om een moord” 23:19
Johannes “een rover” 18:40

De vier beschrijvingen passen zonder problemen bij elkaar. Een man die gearresteerd is voor een gewelddadige opstand kan zowel berucht zijn als een rover worden genoemd, en geen enkel evangelie suggereert dat hij onschuldig was. Waar de opstand over ging en wie hij gedood heeft, vermelden de evangeliën nooit.

Waarom werd Barabbas vrijgelaten in plaats van Jezus?

Er was een gewoonte tijdens het feest, vertellen de evangeliën ons: met het Pascha liet de stadhouder één gevangene vrij die het volk koos. In de woorden van Matteüs: “Nu had de stadhouder de gewoonte op het feest voor de menigte één gevangene los te laten, die zij wilden” (Matteüs 27:15; vergelijk Marcus 15:6). In Johannes herinnert de Romeinse stadhouder Pontius Pilatus de menigte er zelf aan: “Gij hebt nu de gewoonte, dat ik u op het Pascha iemand loslate; wilt gij dan, dat ik u de Koning der Joden loslate?” (Johannes 18:39). Pilatus had Jezus ondervraagd over de beschuldigingen die de priesters inbrachten, welke worden beschreven in waarom Jezus werd gekruisigd, en in de woorden van Lucas “vond ik in deze mens geen schuld in de zaken, waarvan gij hem beschuldigt” (Lucas 23:14). Dus bood hij de vrijlating aan als een manier om Jezus te laten gaan. “Want hij wist, dat de overpriesters Hem uit nijd overgeleverd hadden” (Marcus 15:10).

Het plan mislukte: “de overpriesters zetten de menigte aan om te vragen dat hij liever Barabbas voor hen zou vrijlaten” (Marcus 15:11), en Matteüs zegt hetzelfde over “de overpriesters en de oudsten” (Matteüs 27:20). Lucas zegt dat Pilatus voor de derde keer pleitte: “Waarom, wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?” (Lucas 23:22), en het geschreeuw werd alleen maar luider. Marcus geeft zijn reden voor het toegeven: “Pilatus, die de menigte een plezier wilde doen, liet Barabbas voor hen vrij en leverde Jezus, nadat hij Hem had laten geselen, over om gekruisigd te worden” (Marcus 15:15). Het vonnis was aan de stadhouder, en hij velde het.

Geen enkele bron buiten de evangeliën vermeldt deze gewoonte om de menigte een gevangene te laten kiezen tijdens het feest. Zelfs de katholieke apologeet Jimmy Akin, die het verslag verdedigt, geeft dit toe. Hij wijst in plaats daarvan naar de historicus Josephus, die rapporteert dat Herodes Archelaüs en de Romeinse stadhouder Albinus gevangenen vrijlieten om de gunst van het volk te winnen, en naar een regel in de Misjna over het bereiden van het Paschalam voor een gevangene aan wie vrijlating was beloofd. Die passages maken de gewoonte aannemelijk zonder deze te bevestigen.

Als u de King James Version leest, vindt u nog één regel in Lucas: “(Want hij moest er noodzakelijkerwijs één voor hen loslaten op het feest.)” (Lucas 23:17). Veel oude manuscripten missen dit vers, en moderne Bijbels zoals de New Revised Standard Version Updated Edition verplaatsen het naar een voetnoot.

Waarom ging de menigte mee? De evangeliën geven geen enkel motief buiten de overtuigingskracht van de priesters. Een man die gevangen zat omdat hij in opstand kwam tegen Rome had wellicht aanhangers in de stad, maar de teksten vermelden dit niet.

Wie vroeg om de vrijlating van Barabbas?

De evangeliën noemen hen bij naam: de hogepriesters en oudsten, die “de menigte” overtuigden, en de menigte die zich voor Pilatus verzamelde. Lucas voegt eraan toe dat “hun stemmen en die van de hogepriesters de overhand kregen” (Lucas 23:23). En ze laten zien dat de stad niet eensgezind was. Terwijl Jezus naar buiten werd geleid, “volgde hem een grote menigte mensen, en vrouwen, die ook over hem weeklaagden en hem beweenden” (Lucas 23:27). Jezus zelf was een Jood, en dat waren zijn apostelen ook.

Alleen Matteüs noteert een roep van de menigte: “Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen” (Matteüs 27:25). Dit is het moeilijke deel van het verhaal. Eeuwenlang hebben veel christenen, waaronder kerkvaders, die regel tegen het hele Joodse volk gebruikt. De Katholieke Kerk verwierp die lezing tijdens het Tweede Vaticaans Concilie in 1965: “wat er tijdens Zijn lijden is gebeurd, kan niet zonder onderscheid worden toegerekend aan alle Joden die toen leefden, noch aan de Joden van vandaag.” De Catechismus voegt eraan toe dat “we de verantwoordelijkheid voor het proces niet kunnen leggen bij de Joden in Jeruzalem als geheel, ondanks de roep van een gemanipuleerde menigte,” en noemt de kreet “een formule om een gerechtelijk vonnis te bekrachtigen” (Catechismus 597). Petrus zelf, die weken later tot de mensen van Jeruzalem sprak, vertelde hen dat hij wist dat ze uit onwetendheid hadden gehandeld: “Ik weet dat u uit onwetendheid hebt gehandeld, evenals uw leiders” (Handelingen 3:17).

Wat betekent de naam Barabbas?

Barabbas is een Aramese naam, geen Hebreeuwse. Het verbindt balk, “zoon,” met abba, “vader,” dus het betekent “zoon van de vader.” Het was waarschijnlijk geen titel. De Jewish Encyclopedia merkt op dat Abba “al in de tannaïtische tijd als voornaam voorkomt,” dat wil zeggen, als iemands persoonlijke naam in de vroege rabbijnse periode. Barabbas was wellicht simpelweg de zoon van een man genaamd Abba.

Vroege schrijvers hoorden er meer in. Hiëronymus rapporteerde dat een evangelie genaamd “volgens de Hebreeën” de naam uitlegde als “De zoon van hun meester,” wat een negentiende-eeuwse geleerde interpreteerde als de zoon van een rabbijn. Hilarius van Poitiers nam de letterlijke betekenis, “de zoon van een Vader,” en zag in de keuze van de menigte een beeld van het ongeloof dat zou komen, wanneer de Antichrist de voorkeur zou krijgen boven Christus. We hebben geen van hen nodig om de ironie te zien. De menigte koos een man wiens naam “zoon van de vader” betekent boven degene die christenen belijden als de Zoon van de Vader.

Was zijn volledige naam Jezus Barabbas?

Mogelijk. Enkele Griekse manuscripten van Matteüs noemen hem “Jezus Barabbas,” waardoor de vraag van Pilatus wordt: “Jezus Barabbas of Jezus die de Messias wordt genoemd?” (Matteüs 27:17, New Revised Standard Version Updated Edition, die de langere naam afdrukt met de opmerking “Andere oude autoriteiten missen Jezus”). De meeste manuscripten, waaronder de vierde-eeuwse Codex Sinaiticus en Codex Vaticanus, bevatten alleen “Barabbas,” en dat geldt ook voor de King James Version.

Origenes kende de langere lezing en was er niet gecharmeerd van. In zijn commentaar op Matteüs, dat voor dit gedeelte alleen in een Latijnse vertaling bewaard is gebleven, schreef hij dat veel kopieën niet vermelden dat Barabbas ook Jezus werd genoemd, en dat ze misschien gelijk hebben, zodat de naam Jezus niet aan een misdadiger zou toebehoren. Moderne redacteuren hebben hetzelfde bewijsmateriaal gewogen en neigden, nipt, naar de andere kant. Het tekstuele commentaar bij het Griekse Nieuwe Testament van de United Bible Societies oordeelde dat de steun voor “Jezus” “relatief zwak” was, maar achtte het waarschijnlijk dat de naam “in de meeste getuigen opzettelijk werd onderdrukt uit eerbiedige overwegingen,” en drukte het daarom tussen haakjes af. Vertalingen verschillen ook. Een handboek voor bijbelvertalers uit 1988 stelde vast dat de Good News Translation en de New English Bible “Jezus Barabbas” afdrukken, terwijl de Revised Standard Version, de New International Version, de New Jerusalem Bible en de New American Bible alleen “Barabbas” afdrukken.

De naam zelf zou in die tijd niet vreemd zijn geweest: Paulus noemt een medewerker genaamd “Jezus, die Justus wordt genoemd” (Kolossenzen 4:11). De kwestie is er een van manuscripten, niet van doctrine, en bijbels van elke traditie verschillen hierover van mening.

Wat is er met Barabbas gebeurd en hoe is hij gestorven?

Niemand weet het. Na “Toen liet hij Barabbas voor hen vrij” (Matteüs 27:26), verlaat hij het verhaal en geen enkele andere oude schrijver noemt hem nog. Er is geen verslag van hoe hij leefde, of hij terugging naar de rebellen, of hoe of wanneer hij stierf.

Hij werd niet met Jezus gekruisigd. Pilatus liet hem vrij, en de twee mannen die naast Jezus stierven waren anderen. Matteüs noemt hen “twee rovers die met hem gekruisigd werden, één aan de rechterhand en één aan de linkerhand” (Matteüs 27:38), en Lucas noemt hen “misdadigers” (Lucas 23:32). Hun verhaal wordt verteld in de rovers die met Jezus stierven.

Werd Barabbas christen?

Niets wijst erop dat hij dat deed. Geen enkel evangelie, brief of vroege christelijke schrijver zegt dit. De verhalen over zijn bekering, zijn gevangenschap met christenen en zijn dood aan een kruis in Rome komen uit een moderne roman en de film die daarop gebaseerd is.

De Zweedse schrijver Pär Lagerkvist publiceerde Barabbas in 1950. Zijn Barabbas kijkt naar de kruisiging, kan het niet vergeten en brengt de rest van zijn leven door in de nabijheid van het geloof zonder het zelf te bezitten. Als slaaf in een mijn wordt hij vastgeketend aan een Armeense christen genaamd Sahak. Wanneer een Romeinse gouverneur hen ondervraagt, weigert Sahak Christus te verloochenen en wordt hij gekruisigd, terwijl Barabbas hem verloochent en de gouverneur het teken van Christus op de schijf van zijn slaaf laat wegkrassen. Later, in Rome, ziet hij de stad branden, gelooft dat Christus is teruggekomen om haar te vernietigen, en helpt het vuur te verspreiden. Hij wordt gevangengezet met christenen, die hem verstoten, en alleen gekruisigd. Terwijl hij sterft, spreekt hij in de duisternis en geeft zijn ziel over “aan u,” en de roman laat in het midden wie hij daarmee bedoelt. Lagerkvists Barabbas wil geloven en kan het niet; hij wordt nooit christen.

De film uit 1961 Barabbas, geregisseerd door Richard Fleischer met Anthony Quinn in de hoofdrol, behoudt de mijnen en het kruis en voegt de arena toe. De samenvatting van het British Film Institute laat hem terugkeren naar de misdaad, slaaf worden “in de zwavelmijnen van Sicilië,” vechten “als gladiator in de Romeinse arena” en uiteindelijk “zijn leven eindigen aan het kruis.” De gladiatorenscènes horen bij de film, niet bij het boek. Beide werken zijn fictie en geen van beide claimt geschiedenis te rapporteren.

Wat zien christenen in de vrijlating van Barabbas?

De evangeliën vertellen de scène zonder er een les uit te trekken. Christenen hebben er altijd een beeld in gezien van wat de dood van Jezus bewerkt: een schuldig man loopt vrij rond omdat een onschuldige wordt veroordeeld. In dezelfde preek waarin hij zijn toehoorders vertelde dat ze uit onwetendheid hadden gehandeld, plaatste Petrus de twee mannen naast elkaar: “u hebt de Heilige en de Rechtvaardige verloochend en gevraagd om een moordenaar aan u te schenken” (Handelingen 3:14). De eerste brief van Petrus stelt de uitwisseling in algemene termen: “Want ook Christus heeft eenmaal voor de zonden geleden, de rechtvaardige voor de onrechtvaardigen, opdat hij ons tot God zou brengen” (1 Petrus 3:18).

Predikers staan sindsdien waar Petrus stond. De Londense prediker Charles Spurgeon vertelde zijn gemeente in 1864: “U en ik kunnen redelijkerwijs onze plaats innemen aan de zijde van Barabbas,” en verwoordde het punt botweg: “Barabbas moet sterven of Christus moet sterven.” De Katholieke Catechismus, die weigert het Joodse volk de schuld te geven van het Lijden, legt de schuld in plaats daarvan bij alle zondaars: “zondaars waren de auteurs en de dienaren van al het lijden dat de goddelijke Verlosser onderging” (Catechismus 598).

Dat is een lezing van het geloof. Het eigen leven van Barabbas na die dag blijft onbekend. Maar wat de evangeliën optekenen is er genoeg voor: Barabbas liep vrij rond en Jezus ging naar het kruis, “de rechtvaardige voor de onrechtvaardigen.”





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...