21 Bijbelverzen over mededogen

Psalm 103:8

“De HEERE is barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid.”

Reflectie: De regel herhaalt wat de Heer aan Mozes verkondigde in Exodus 34:6, “de barmhartige en genadige God, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw.” De psalm legt dit verder uit met een vergelijking: “Zoals een vader zich ontfermt over zijn kinderen, zo ontfermt de Heer zich over wie Hem vrezen; want Hij weet hoe wij gevormd zijn, Hij denkt eraan dat wij stof zijn” (Psalm 103:13-14). Tussen beide verzen in zegt vers 10 wat het mededogen in de praktijk betekent: “Hij behandelt ons niet naar onze zonden.”

Jesaja 49:15

“Kan een moeder het kind aan haar borst vergeten en geen mededogen hebben met het kind dat zij heeft gebaard? Zelfs als zij het zou vergeten, zal Ik jou niet vergeten!”

Reflectie: Sion heeft zojuist gezegd: “De Heer heeft mij verlaten, de Heer heeft mij vergeten” (Jesaja 49:14), en dit vers is het antwoord van de Heer. De vergelijking staat toe dat een moeder haar kind kan vergeten, maar zegt dan dat de Heer dat niet zal doen, en vers 16 voegt eraan toe: “Zie, Ik heb u in mijn handpalmen gegrift.” Vers 13 heeft al aangekondigd dat de Heer “zich zal ontfermen over zijn ellendigen.”

Klaagliederen 3:22-23

“Door de goedertierenheid van de Heer zijn wij niet omgekomen, want Zijn barmhartigheden houden niet op. Elke morgen zijn ze nieuw; groot is Uw trouw.”

Reflectie: De dichter heeft zojuist zijn ellende beschreven, “de bitterheid en de gal” (Klaagliederen 3:19), en deze regels zijn wat hij zich voor de geest haalt om hoop te houden. Het Hebreeuwse zelfstandig naamwoord is racham (Strong’s 7356), en de NIV behoudt het meervoud, “barmhartigheden.” Later in het hoofdstuk staan verdriet en mededogen zij aan zij: “Want hoewel Hij bedroeft, zal Hij Zich ontfermen naar de grootte van Zijn goedertierenheid” (3:32).

Micha 7:19

“Hij zal Zich weer over ons ontfermen, Hij zal onze ongerechtigheden vertrappen. Ja, U zult al hun zonden werpen in de diepten van de zee.”

Reflectie: Tegen het einde van Micha wordt een vraag gesteld: “Wie is een God als U, die de ongerechtigheid vergeeft en voorbijgaat aan de overtreding van het overblijfsel van Zijn erfdeel?” (7:18), en dit vers beantwoordt die vraag. Mededogen neemt hier de vorm aan van vergeving, waarbij zonden onder de voeten worden getreden en in de zee worden geworpen. Het woord “opnieuw” veronderstelt dat God Israël al eerder mededogen heeft getoond, en vers 20 verbindt de belofte aan wat Hij “onder ede aan onze voorvaderen heeft toegezegd.”

2 Korintiërs 1:3-4

“Gezegend zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, de Vader van de barmhartigheid en de God van alle vertroosting, Die ons troost in al onze verdrukking, zodat wij hen kunnen troosten die in allerlei verdrukking zijn, met de vertroosting waarmee wijzelf door God getroost worden.”

Reflectie: Na zijn groet noemt Paulus God “de Vader van de barmhartigheid en de God van alle vertroosting.” De zin loopt van wat God geeft naar waar het voor bedoeld is: de vertroosting die Paulus ontvangt, is bedoeld om doorgegeven te worden aan “hen die in allerlei verdrukking zijn.” De verzen 5-7 koppelen vertroosting aan lijden en vertellen de Korintiërs dat “zoals u deelhebt aan ons lijden, u ook zo deelhebt aan de vertroosting.”

Matteüs 9:36

“Toen Hij de menigten zag, was Hij met innerlijke ontferming bewogen over hen, omdat zij vermoeid en verstrooid waren, zoals schapen die geen herder hebben.”

Reflectie: Matteüs plaatst dit na een samenvatting van Jezus' onderwijs en genezingen in “alle steden en dorpen” (9:35). De menigten worden vergeleken met schapen zonder herder, en wat Jezus als reactie van Zijn discipelen vraagt, is gebed: “Bid daarom de Heere van de oogst dat Hij arbeiders in Zijn oogst uitzendt” (9:38).

Matteüs 14:14

“Toen Jezus uit het schip stapte en een grote menigte zag, was Hij met innerlijke ontferming bewogen over hen en Hij genas hun zieken.”

Reflectie: Jezus was per boot “in de afzondering naar een eenzame plaats” gegaan (14:13), en de menigten volgden Hem te voet. In plaats van de eenzaamheid die Hij zocht, genas Hij de zieken onder hen, en die avond voedde Hij ongeveer vijfduizend mannen, naast vrouwen en kinderen. Het Griekse werkwoord is splagchnizomai (Strong’s 4697), gevormd van splagchnon, de ingewanden; Lucas gebruikt hetzelfde werkwoord in 7:13, 10:33 en 15:20.

Lucas 7:13

“Toen de Heer haar zag, werd Hij door medelijden bewogen en zei Hij: ‘Huil niet.’”

Reflectie: Bij de poort van Naïn ontmoet Jezus de begrafenisstoet van de enige zoon van een weduwe (Lucas 7:12). Lucas zegt dat Zijn hart uitging naar de moeder, en niemand in het gedeelte vraagt Hem om hulp. Hij raakte de baar aan, zei tegen de jongeman dat hij moest opstaan, en “gaf hem terug aan zijn moeder” (7:15).

Luke 10:33

“Maar een Samaritaan, die op reis was, kwam bij de man; en toen hij hem zag, kreeg hij medelijden met hem.”

Reflectie: Jezus vertelt het verhaal aan een wetgeleerde die vroeg: “En wie is mijn naaste?” (Lucas 10:29). Een priester en een Leviet zagen beiden de gewonde man en “liepen aan de overkant voorbij”; de Samaritaan “kreeg medelijden”, de weergave in de NIV hier van splagchnizomai, het werkwoord dat Lucas 7:13 gebruikt voor Jezus. Een lijst met kosten volgt: verband, olie en wijn, zijn eigen ezel, een overnachting in een herberg en twee denarie, en Jezus eindigt met “Ga heen en doe evenzo” (10:37).

Lucas 15:20

“En hij stond op en ging naar zijn vader. Maar toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en hij was met innerlijke ontferming bewogen; hij rende op hem af, viel hem om de hals en kuste hem.”

Reflectie: De jongste zoon heeft een toespraak voorbereid waarin hij vraagt om “als een van uw dagloners” te worden behandeld (Lucas 15:19). Zijn vader ziet hem “terwijl hij nog ver weg was” en rent naar hem toe om hem te omhelzen voordat er iets gezegd kan worden, en wanneer de zoon wel spreekt, komt hij nooit toe aan de zin over de dagloners (15:21). Later gaat dezelfde vader “naar buiten en smeekt” de oudste zoon, die weigert naar het feest te komen (15:28).

Zacharia 7:9

“Dit zegt de HEERE van de legermachten: ‘Oordeel met rechtvaardig oordeel, en bewijs elkaar goedertierenheid en barmhartigheid.’”

Reflectie: Het gebod koppelt mededogen aan gerechtigheid, en vers 10 noemt degenen aan wie het verschuldigd is: “de weduwe of de wees, de vreemdeling of de arme.” De verzen 11-14 herinneren eraan dat een eerdere generatie “weigerde acht te slaan” op dezelfde woorden via “de eerdere profeten” en verstrooid werd “onder alle volken.”

Kolossenzen 3:12

“Bekleed u dan, als uitverkorenen van God, heiligen en geliefden, met innige gevoelens van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld.”

Reflectie: De lezers worden aangesproken als mensen die al gekozen en geliefd zijn, “heilig en zeer geliefd”, voordat hun wordt verteld wat ze moeten aandoen. Mededogen staat bovenaan de lijst. Vers 13 voegt vergeving toe: “Vergeef zoals de Heer u vergeven heeft”, en vers 14 plaatst liefde “boven al deze deugden”, als de eigenschap “die ze allemaal samenbindt in volmaakte eenheid.”

Efeziërs 4:32

“Wees vriendelijk voor elkaar en barmhartig, en vergeef elkaar, zoals ook God in Christus u vergeven heeft.”

Reflectie: Vers 31 somt op wat we moeten wegdoen: “alle bitterheid, woede en toorn, geschreeuw en laster, samen met elke vorm van kwaadaardigheid.” Vriendelijkheid en mededogen nemen hun plaats in, en beide zijn verbonden met vergeving, gemeten naar wat God deed “in Christus.”

1 Petrus 3:8

“Tot slot, wees allen eensgezind, medelevend, heb elkaar lief, wees barmhartig en nederig.”

Reflectie: Het gebod is gericht aan “u allen”, en mededogen staat in een lijst met sympathie, liefde en nederigheid. Het volgende vers stelt het tegenover vijandigheid: “Vergeld geen kwaad met kwaad of belediging met belediging. Integendeel, vergeld kwaad met een zegen.”

1 Johannes 3:17

“Wie echter de goederen van de wereld heeft en zijn broeder gebrek ziet lijden, maar zijn hart voor hem sluit, hoe kan de liefde van God in hem blijven?”

Reflectie: Het vers ervoor definieert liefde door Jezus die zijn leven geeft: “Jezus Christus heeft zijn leven voor ons gegeven. En wij behoren ons leven te geven voor onze broeders en zusters” (1 Johannes 3:16). Vers 17 past dat toe op bezittingen en een broeder of zuster in nood, en vers 18 volgt met “laten wij niet liefhebben met woorden of met de tong, maar met daden en in waarheid.”

Jakobus 2:15-16

“Stel dat een broeder of zuster geen kleding en dagelijks voedsel heeft. Als een van u tegen hen zegt: ‘Ga in vrede; blijf warm en goed gevoed,’ maar niets doet aan hun fysieke behoeften, wat voor nut heeft dat dan?”

Reflectie: Het voorbeeld van Jakobus staat in zijn betoog over geloof en daden: vers 14 vraagt of geloof zonder daden kan redden, en vers 17 concludeert dat geloof “op zichzelf, als het niet vergezeld gaat van daden, dood is.” De woorden in het voorbeeld zijn vriendelijk: “Ga heen in vrede; warm u en eet u verzadigd”, en de fout die Jakobus benoemt is dat er niets wordt gedaan “aan hun lichamelijke behoeften.”

Spreuken 19:17

“Wie zich ontfermt over de arme, leent aan de HEERE; Hij zal hem zijn weldaad vergelden.”

Reflectie: Het spreekwoord behandelt vriendelijkheid aan een arme als een lening aan de Heer, waarbij de Heer degene is die terugbetaalt. Het noemt geen beloning en geen tijd; de belofte is dat “Hij hem zal belonen voor wat hij heeft gedaan.”

Matteüs 25:35-36

“Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven; Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven; Ik was een vreemdeling en u hebt Mij gastvrij onthaald; Ik was naakt en u hebt Mij gekleed; Ik was ziek en u hebt Mij bezocht; Ik was in de gevangenis en u bent bij Mij gekomen.”

Reflectie: De woorden zijn van de Koning in Jezus’ verslag van de Mensenzoon die “alle volken” oordeelt (Matteüs 25:31-32). De rechtvaardigen herinneren zich niet dat ze Hem in nood hebben gezien, en Hij antwoordt: “voor zover u dit voor een van deze minste van mijn broeders en zusters hebt gedaan, hebt u dat voor Mij gedaan” (25:40). Dezelfde zes behoeften keren terug in de verzen 42-43 als wat degenen aan zijn linkerhand niet hebben gedaan.

Filippenzen 2:1-4

“Als er dan enige troost is in Christus, als er enige bemoediging is van de liefde, als er enige gemeenschap van de Geest is, als er enige innige gevoelens en ontfermingen zijn, maak dan mijn blijdschap volkomen door eensgezind te zijn, dezelfde liefde te hebben, één van ziel te zijn en één van gevoelen. Doe niets uit eigenbelang of uit pronkzucht, maar laat in nederigheid de een de ander voortreffelijker achten dan zichzelf. Laat eenieder niet alleen oog hebben voor wat van hemzelf is, maar laat eenieder ook oog hebben voor wat van anderen is.”

Reflectie: Paulus’ oproep rust op vier dingen die de Filippenzen delen, waarvan de laatste “tederheid en mededogen” is. Op die grond vraagt hij hen om “eensgezind” te zijn, “anderen hoger te achten dan uzelf” en ieder “naar de belangen van de anderen” te kijken.

Romeinen 12:15

“Verheug u met hen die zich verheugen; treur met hen die treuren.”

Reflectie: Het gebod staat tussen korte instructies over hoe gelovigen met elkaar en met buitenstaanders omgaan: het vers ervoor zegt “Zegen wie u vervolgen”, en het vers erna zegt “wees bereid om met mensen van lage stand om te gaan.” Romeinen 12:15 vraagt om beide helften, vreugde delen evenals verdriet.

Galaten 6:2

“Draag elkaars lasten, en vervul zo de wet van Christus.”

Reflectie: Het vers ervoor spreekt over iemand die “betrapt is op een overtreding”, die degenen “die door de Geest leven, zachtmoedig moeten herstellen”, terwijl ze ondertussen op zichzelf letten. Elkaars lasten dragen wordt het vervullen van “de wet van Christus” genoemd, en vers 3 waarschuwt iedereen die “denkt dat hij iets is terwijl hij niets is.”