Wat symboliseert brood in de Bijbel? Leven, Gods dagelijkse voorziening en Christus

Brood in de Bijbel staat voor het leven en Gods voorziening daarin, dag na dag. Mozes leerde dat “de mens niet van brood alleen leeft”, en Jezus leerde: “Geef ons heden ons dagelijks brood.” Brood wijst ook naar Christus, die zichzelf “het brood des levens” noemde en, terwijl hij brood nam bij het Laatste Avondmaal, zei: “dit is mijn lichaam”.

Israël leerde de les in de woestijn door elke ochtend manna te verzamelen, genoeg voor die dag en nooit voor de volgende. Jezus leerde ons op dezelfde manier bidden. Daarna bood hij brood van een andere soort aan, brood dat niet opraakt.

Het woord "brood" komt 361 keer voor in de King James Version, in 330 verzen: 281 keer in het Oude Testament en 80 keer in het Nieuwe. Het komt het verhaal binnen net buiten Eden, wanneer God tegen Adam zegt: "In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten" (Genesis 3:19). Andere Bijbels geven andere totalen, omdat vertalers dezelfde Hebreeuwse en Griekse woorden op verschillende manieren vertalen.

Bijbel	Totaal	Oude Testament	Nieuwe Testament
King James-vertaling	361	281	80
Almeida Revista e Corrigida	338	266	72
Almeida Revista e Atualizada	319	255	64
Almeida Corrigida Fiel	341	268	73
Reina-Valera 1960	329	255	74

Als u in een andere Bijbel telt, verwacht dan een ander getal. Deze cijfers gelden voor het enkelvoudige woord in de 66 boeken die deze vijf Bijbels bevatten. Een Bijbel met de deuterocanonieke boeken, zoals katholieke Bijbels die hebben, geeft een ander totaal; alleen al Tobit zegt: "Eet uw brood met de hongerigen en de behoeftigen" (Tobit 4:17, Douay-Rheims). Drukken van één versie verschillen ook enigszins, en de druk uit 1969 van de Almeida Revista e Corrigida heeft er 339. De Almeida- en Reina-Valera-Bijbels gebruiken ook het meervoud, vaak waar de King James "broden" of "ongezuurd brood" heeft: 78 keer vaker in de Almeida Revista e Corrigida, 96 in de Revista e Atualizada, 86 in de Corrigida Fiel en 89 in de Reina-Valera 1960. De King James heeft 35 keer "brood" of "broden".

Vertalingen verschillen ook om een diepere reden. Het gebruikelijke Hebreeuwse woord, lechem, meer betekent dan een brood. Brown-Driver-Briggs definieert het als “brood, voedsel”, en de King James vertaalt het soms als “food”, “victuals” of “meat”, een oud Engels woord voor voedsel. “Brood eten” betekent vaak simpelweg een maaltijd nuttigen, zoals toen de broers van Jozef “gingen zitten om brood te eten” nadat ze hem “in een put hadden geworpen” (Genesis 37:24–25).

Omdat het voor de mensen uit de Bijbel het voedsel was dat hen in leven hield, "het gewone voedsel van de vroege Hebreeën", zoals Brown-Driver-Briggs het verwoordt. Een psalm dankt God voor "brood dat het hart van de mens versterkt" (Psalm 104:15). In Leviticus waarschuwt God voor hongersnood "wanneer ik de staf van uw brood heb gebroken" (Leviticus 26:26). Brood is de staf waar een huishouden op leunt. Wanneer die breekt, lijden mensen honger.

Toch zegt dezelfde Schrift die brood tot het beeld van het leven maakt, dat het niet het hele leven is. Terugblikkend op Israëls "veertig jaar in de woestijn", herinnerde Mozes het volk eraan dat God "u voedde met manna, dat gij niet kende, noch uw vaderen kenden; opdat hij u zou laten weten dat de mens niet alleen van brood leeft, maar dat de mens leeft van alles wat uit de mond van de Heer voortkomt" (Deuteronomium 8:3). Toen Jezus veertig dagen had gevast en de verleider zei: "beveel dat deze stenen brood worden", antwoordde hij met datzelfde vers: "De mens zal niet van brood alleen leven, maar van elk woord dat uit de mond van God voortkomt" (Matteüs 4:4).

Manna was het voedsel dat God aan Israël gaf in de woestijn na de ontsnapping uit Egypte. “Zie, Ik zal voor u brood uit de hemel laten regenen,” zei God tegen Mozes, “en het volk zal uitgaan en elke dag een bepaalde hoeveelheid verzamelen” (Exodus 16:4). In de ochtend, toen de dauw optrok, “lag daar iets kleins en ronds, zo fijn als rijp op de grond.” Het volk wist niet wat het was, en Mozes zei tegen hen: “Dit is het brood dat de Here u te eten heeft gegeven” (Exodus 16:14–15). Het was wit, “als korianderzaad”, en “de smaak ervan was als wafels met honing” (Exodus 16:31).

Het kon niet worden bewaard. Elk gezin verzamelde wat het nodig had: "hij die veel verzamelde had niets over, en hij die weinig verzamelde had geen gebrek." Sommigen bewaarden het tegen het woord van Mozes in tot de volgende dag, "en het kweekte wormen en stonk" (Exodus 16:18–20). Israël at het "veertig jaar, totdat zij in een bewoond land kwamen" (Exodus 16:35). Manna leerde vertrouwen op de meest praktische manier. Er was brood voor vandaag, en het brood van morgen zou morgen komen.

"Geef ons heden ons dagelijks brood" (Matteüs 6:11) vraagt God om wat het manna gaf: genoeg voor deze dag. Christenen van elke kerk bidden dit voor de behoeften van het gewone leven. Luthers Kleine Catechismus zegt dat dagelijks brood betekent: "Alles wat behoort tot het onderhoud en de behoeften van het lichaam", en de lijst loopt van "vlees, drank, kleding, schoenen" (vlees hier bedoeld als voedsel) tot "goed weer, vrede, gezondheid". De Westminster Kortere Catechismus, gebruikt door presbyterianen, zegt dat we in dit gebed "bidden dat we door Gods vrije gave een toereikend deel van de goede dingen van dit leven mogen ontvangen en met hen van zijn zegen mogen genieten."

Katholieken horen er meer dan één betekenis in. Het Griekse woord dat vertaald is als "dagelijks", merkt de Catechismus van de Katholieke Kerk op, "komt nergens anders in het Nieuwe Testament voor" buiten het Onze Vader (Matteüs 6:11; Lucas 11:3), en het kan op verschillende manieren worden gelezen. Het betekent "wat nodig is voor het leven", en letterlijk gelezen als "bovenessentieel", "verwijst het direct naar het Brood des Levens, het Lichaam van Christus". De Catechismus citeert Augustinus: "De Eucharistie is ons dagelijks brood", en Petrus Chrysologus, die schreef dat Christus "zelf het brood is dat, gezaaid in de Maagd, opgewekt in het vlees, gekneed in het Lijden, gebakken in de oven van het graf, bewaard in kerken, gebracht naar altaren, de gelovigen elke dag voorziet van voedsel uit de hemel."

Hij zei het de dag nadat hij vijfduizend mensen had gevoed met wat één jongen had meegebracht: “vijf gerstebroden en twee kleine vissen” (Johannes 6:9). De menigte nam boten over het meer naar Kapernaüm om hem te vinden, en hij zei hun duidelijk: “Gij zoekt Mij, niet omdat gij tekenen gezien hebt, maar omdat gij van de broden gegeten hebt en verzadigd zijt” (Johannes 6:26). Ze vroegen: “Welk teken doet gij dan”, en wezen naar het manna: “Hij gaf hun brood uit de hemel te eten” (Johannes 6:31).

Jezus antwoordde dat het manna van God was gekomen, en dat God nu iets groters gaf: "Mozes gaf u niet dat brood uit de hemel; maar mijn Vader geeft u het ware brood uit de hemel. Want het brood van God is hij die uit de hemel neerdaalt en leven geeft aan de wereld" (Johannes 6:32–33). Toen ze zeiden: "Heer, geef ons altijd dit brood," zei hij: "Ik ben het brood des levens: wie tot mij komt zal nooit hongeren; en wie in mij gelooft zal nooit dorsten" (Johannes 6:34–35).

Hij plaatste zichzelf naast het manna en daarboven. "Uw vaderen hebben manna gegeten in de woestijn, en zijn gestorven. Dit is het brood dat uit de hemel neerdaalt, opdat een mens daarvan eet en niet sterft. Ik ben het levende brood dat uit de hemel is neergedaald: als iemand van dit brood eet, zal hij eeuwig leven: en het brood dat ik zal geven is mijn vlees, dat ik zal geven voor het leven van de wereld" (Johannes 6:49–51). Manna hield mensen een dag in leven. Het brood dat Jezus aanbiedt is hijzelf, en het leven dat het geeft eindigt niet.

Het brood en de wijn van Melchizedek

Toen Abram terugkwam van de strijd, nadat hij zijn neef Lot had gered, "bracht Melchizedek, koning van Salem, brood en wijn voort: en hij was de priester van de allerhoogste God", en hij zegende Abram (Genesis 14:18–19). Christenen lezen de maaltijd als een teken van wat komen ging. Cyprianus, die rond 248 bisschop van Carthago werd, schreef dat "we in de priester Melchizedek het sacrament van het offer van de Heer voorgeschaduwd zien". De wijn van die maaltijd heeft zijn eigen betekenissen, terug te vinden in wat wijn vertegenwoordigt in de Bijbel.

Het toonbrood

Het toonbrood is het brood dat de King James toonbrood noemt. In de tabernakel stond een tafel voor de Heer met dit brood er altijd op: "gij zult op de tafel toonbrood voor mij leggen, altijd" (Exodus 25:30). De priesters bakten "twaalf koeken" van fijn meel, legden ze "in twee rijen, zes op een rij", vernieuwden ze "elke sabbat", en aten de oude broden "op de heilige plaats" (Leviticus 24:5–9). Week na week lag het brood voor God, "door een eeuwig verbond". De tafel en het verhaal ervan worden verteld in wat de toonbroden waren.

Ongedesemd brood en zuurdeeg

Bij het eerste Pascha at Israël het lam “en ongedesemd brood; en met bittere kruiden” (Exodus 12:8). Er was geen tijd voor het deeg om te rijzen: “zij werden uit Egypte verdreven en konden niet talmen” (Exodus 12:39). Zeven dagen per jaar at Israël ongedesemd brood, “ja, het brood van ellende; want u bent in haast uit het land Egypte getrokken” (Deuteronomy 16:3). In Mattheüs, Markus en Lukas is het Laatste Avondmaal een Paschamaaltijd, gehouden op “de eerste dag van het feest van de ongezuurde broden” (Mattheüs 26:17; Markus 14:12), waar Jezus zei: “Ik heb vurig verlangd dit Pascha met u te eten voordat Ik lijd” (Lukas 22:15). Johannes dateert het anders: op de ochtend dat Jezus werd berecht, moesten de priesters het Pascha nog eten (Johannes 18:28).

Zuurdesem, dat deeg doet rijzen, werd een beeld van wat zich door een heel leven of een heel volk verspreidt. Paulus gebruikte het voor zonde: "Zuivert dan de oude zuurdesem... Want ook Christus, ons pascha, is voor ons geslacht: Laten wij daarom het feest vieren, niet met oude zuurdesem, noch met de zuurdesem van boosaardigheid en slechtheid; maar met het ongezuurde brood van oprechtheid en waarheid" (1 Korintiërs 5:7–8). Jezus waarschuwde tegen "de zuurdesem van de Farizeeën en de Sadduceeën", en de discipelen begrepen dat hij hun "leer" bedoelde (Matteüs 16:6, 12). Toch zei hij ook: "Het koninkrijk der hemelen is als zuurdesem, die een vrouw nam en verborg in drie maten meel, totdat het geheel gezuurd was" (Matteüs 13:33). Zuurdesem is dus niet op zichzelf kwaad. Het is het beeld van iets kleins dat zich door alles heen werkt.

Brood voor Elia

Tijdens de droogte die hij had voorspeld, vroeg de profeet Elia een weduwe uit Sarefat om "een stukje brood". Ze had slechts "een handvol meel in een kruik, en een beetje olie in een fles", genoeg voor één laatste maaltijd voor haarzelf en haar zoon. Ze bakte eerst voor hem, en "de kruik met meel raakte niet op, noch ontbrak het aan de fles met olie" (1 Koningen 17:11–16). Later zat Elia onder een jeneverbesstruik in de woestijn en "vroeg voor zichzelf dat hij mocht sterven". Een engel maakte hem wakker, en "daar was een koek gebakken op de kolen, en een kruik water bij zijn hoofd." Hij at twee keer, "en ging in de kracht van dat voedsel veertig dagen en veertig nachten tot aan Horeb, de berg van God" (1 Koningen 19:6–8), waarbij voedsel staat voor het eten. Op het dieptepunt van de profeet antwoordde God met brood.

Betekent Bethlehem “huis van brood”?

Ja, in het Hebreeuws. Jezus “werd geboren in Bethlehem in Judea” (Mattheüs 2:1), en de Hebreeuwse naam van de stad, Beth-lehem, verbindt bayith, huis, en lechem, brood. Strong's Concordance en Smith's Bible Dictionary geven beide de betekenis "huis van brood", hoewel de International Standard Bible Encyclopedia een andere mogelijke oorsprong noemt, "het huis van Lakhmu", een Assyrische godheid. Het boek Ruth begint met "een hongersnood in het land" die een gezin uit Bethlehem naar Moab dreef, en Naomi ging naar huis toen ze hoorde "dat de Heer zijn volk had bezocht door hen brood te geven" (Ruth 1:1, 6). De evangeliën maken zelf niets van de naam. De link tussen het brood des levens en het huis van brood is er een die lezers zelf leggen.

In de evangeliën neemt Jezus brood, zegent het en breekt het voordat hij het deelt. Toen hij de menigte voedde, "zegende hij, en brak, en gaf de broden aan zijn discipelen" (Matteüs 14:19), en hij deed hetzelfde bij het Laatste Avondmaal. Op de avond van de opstanding herkenden twee discipelen die naar Emmaüs liepen hem pas bij het avondeten, toen "hij brood nam, en het zegende, en brak, en aan hen gaf. En hun ogen werden geopend, en zij kenden hem" (Lucas 24:30–31). Terug in Jeruzalem vertelden ze de anderen "hoe hij door hen gekend werd in het breken van het brood" (Lucas 24:35).

In Handelingen benoemt de uitdrukking het gedeelde leven van de eerste christenen. Zij “bleven volharden in de leer van de apostelen en in de gemeenschap, in het breken van het brood en in de gebeden” (Handelingen 2:42), “braken brood van huis tot huis” en aten “met blijdschap en in eenvoud van hart” (Handelingen 2:46). In Troas, “op de eerste dag van de week, toen de discipelen bijeengekomen waren om brood te breken, sprak Paulus hen toe” (Handelingen 20:7). Paulus haalde de betekenis uit het brood zelf: “Het brood dat wij breken, is dat niet de gemeenschap met het lichaam van Christus? Want wij, die velen zijn, zijn één brood en één lichaam, want wij allen hebben deel aan dat ene brood” (1 Korinthe 10:16–17).

Ignatius, bisschop van Antiochië, werd onder bewaking naar Rome gebracht, waar hij volgens vroege verslagen onder keizer Trajanus ter dood werd gebracht. Onderweg stuurde hij zeven brieven naar de kerken. In een ervan drong hij er bij de christenen van Efeze op aan om bij elkaar te blijven, "het breken van één en hetzelfde brood, dat het medicijn van onsterfelijkheid is, en het tegengif om te voorkomen dat we sterven".

Op de nacht voordat hij stierf, "nam Jezus brood, en zegende het, en brak het, en gaf het aan de discipelen, en zei: Neem, eet; dit is mijn lichaam" (Matteüs 26:26). Paulus' verslag voegt een gebod toe en zegt wat de maaltijd verkondigt: "doe dit tot mijn gedachtenis", en "zo dikwijls als gij dit brood eet, en deze beker drinkt, verkondigt gij de dood van de Heer totdat hij komt" (1 Korintiërs 11:24–26). Elke kerk hier houdt het Avondmaal. Ze verschillen van mening over wat het brood is zodra het gezegend is, en elk zegt dat in eigen woorden:

• Katholiek. De Catechismus citeert het Concilie van Trente: “door de consecratie van het brood en de wijn vindt een verandering plaats van de gehele substantie van het brood in de substantie van het lichaam van Christus onze Heer”, een verandering die de Kerk “transsubstantiatie” noemt.
• Orthodox. De Orthodoxe Kerk in Amerika onderwijst “de werkelijke tegenwoordigheid van Christus, Zijn ware Lichaam en Bloed mystiek aanwezig in het brood en de wijn”.
• Luthers. De Augsburgse Confessie leert “dat het Lichaam en Bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn en worden uitgedeeld aan degenen die het Avondmaal van de Heer eten”.
• Gereformeerd en Presbyteriaans. De Westminster Confessie zegt dat gelovigen “geestelijk Christus ontvangen en zich voeden met de gekruisigde Christus”, waarbij Zijn lichaam en bloed “niet lichamelijk of vleselijk in, met of onder het brood en de wijn zijn; maar toch even werkelijk, zij het geestelijk, aanwezig zijn voor het geloof van de gelovigen”.
• Zuidelijke Baptisten. The Baptist Faith and Message, de geloofsbelijdenis van de Southern Baptist Convention, noemt het Avondmaal “een symbolische daad van gehoorzaamheid waarbij leden van de kerk, door deel te nemen aan het brood en de vrucht van de wijnstok, de dood van de Verlosser gedenken en Zijn wederkomst verwachten.”

Een gratis cursus, Christendom: Wat christenen al 2000 jaar geloven, behandelt wat de kerken delen en waar ze verschillen.

Brood werd gemaakt van graan, voornamelijk tarwe of gerst. Toen Ezechiël het beleg van Jeruzalem uitbeeldde als “een teken voor het huis van Israël”, kreeg hij de opdracht om belegeringsbrood te maken van een mengsel van “tarwe, gerst, bonen en linzen”, dat “bij gewicht” gegeten moest worden omdat het voedsel schaars was (Ezechiël 4:3, 9, 16). Graan werd met de hand gemalen: “Twee vrouwen zullen aan de molen malen” (Mattheüs 24:41). Gerst was het goedkopere graan. Toen Elisa het einde van het beleg van Samaria beloofde, zei hij dat “een maat fijn meel voor een sikkel verkocht zal worden, en twee maten gerst voor een sikkel” (2 Koningen 7:1), en de jongen die de vijfduizend voedde, had gerstebroden. Deeg werd gerezen met zuurdeeg dat door “drie maten meel” werd gewerkt (Mattheüs 13:33), of plat gegeten als er geen tijd was. Broden werden gebakken in een oven of op de kolen, zoals de “koek gebakken op de kolen” die voor Elia werd achtergelaten (1 Koningen 19:6), en tijdens een hongersnood “zullen tien vrouwen uw brood in één oven bakken” (Leviticus 26:26).

Nee. De Schrift geeft geen algemene betekenis aan dromen over brood. Twee dromen in de Bijbel bevatten brood, en elk werd uitgelegd voor die specifieke dromer. De hoofdbakker van de Farao droomde van “drie witte manden” op zijn hoofd waar vogels van het gebak aten, en Jozef vertelde hem: “De drie manden zijn drie dagen”, waarna de Farao hem zou ophangen (Genesis 40:16–19). Een man in het kamp van Midian droomde dat “een koek van gerstebrood in het leger van Midian rolde” en een tent omverwierp, en zijn metgezel interpreteerde dit als “het zwaard van Gideon” (Rechters 7:13–14). Voordat hij een droom hoorde, vroeg Jozef: “Behoren de uitleggingen niet aan God toe?” (Genesis 40:8). Geen van beide lezingen is een regel voor de droom van iemand anders, aangezien dromen over het eten van brood uitlegt.

Van het zweet van Adams voorhoofd tot de tafel in Emmaüs, brood in de Bijbel is Gods dagelijkse goedheid. Uiteindelijk is het Christus zelf, gekend, zoals de twee discipelen zeiden, "in het breken van het brood" (Lucas 24:35).

---

• Wat was de toonbroden in de Bijbel? Het brood der presentie en de tafel daarvoor
• Tarwe in de Bijbel: wat symboliseert het?
• Wijn in de Bijbel: Wat vertegenwoordigt wijn? Vreugde, het bloed van Christus en het oordeel
• Wat at Jezus? Brood, vis, wijn en het Pascha in de evangeliën
• Wat is Pascha en wat vertegenwoordigt het in de Bijbel?
• Avondmaalsgebeden: Voor het avondmaal, over het brood en de beker, en erna