Christenen in China: De cijfers en de wet

Het christendom is legaal in China zolang het wordt beleden binnen een kerk die bij de staat is geregistreerd. Voor protestanten betekent dit een gemeente van de Drie-Zelf Patriottische Beweging en de Chinese Christelijke Raad, en voor katholieken een parochie onder de Chinese Katholieke Patriottische Vereniging. Miljoenen anderen, volgens de schattingen die we hebben, kerken buiten deze lichamen in wat huiskerken en ondergrondse kerken worden genoemd, en de regelgeving staat hun bijeenkomsten niet toe. Wat betreft het aantal christenen, het antwoord hangt af van wie er telt en wie ze meetellen. De Chinese overheid telde 38 miljoen protestanten en 6 miljoen katholieken in 2018, en Open Doors schat het aantal christenen van alle kerken op 96,7 miljoen voor 2026. Andere tellingen vallen lager uit dan de eerste en hoger dan de tweede, en alle zeven staan in de tabel hieronder.

We gaan die cijfers niet op één lijn brengen, en het zou verkeerd zijn om de cijfers te kiezen die we het beste vinden en de rest weg te laten. Elk van hen is iemands poging om mensen te tellen, van wie sommigen misschien niet geteld willen worden, en die God allemaal kende lang voordat iemand met een enquête langskwam, want “De Heer kent de zijnen” (2 Timoteüs 2:19).

Er zijn ten minste zeven tellingen om uit te kiezen, en elk daarvan telt een andere groep mensen in een ander jaar.

Wiens telling	Jaar	Wat het telt	Aantal
Chinese General Social Survey, gerapporteerd door het Pew Research Center	2018	Volwassenen die het christendom als hun religie noemen	Ongeveer 20 miljoen (2% van de volwassenen)
Witboek van de Chinese overheid	2018	Protestantse en katholieke “volgelingen”	38 miljoen protestanten en 6 miljoen katholieken
Schatting van de Amerikaanse overheid, zoals geciteerd door de Amerikaanse commissie voor religieuze vrijheid	Geen jaar vermeld; geciteerd in het rapport van 2026	Christenen als aandeel van 1,4 miljard mensen	5% (de schatting geeft geen aantal personen; 5% van 1,4 miljard is volgens onze berekening 70 miljoen)
China Family Panel Studies, gerapporteerd door Pew	2018	Volwassenen die zeggen in Jezus Christus of Tianzhu te geloven	Ongeveer 81 miljoen (7% van de volwassenen)
Open Doors, World Watch List 2026	Lijst van 2026	Christenen van elke kerk, eigen schatting	96,7 miljoen
Asia Harvest, gerapporteerd door Pew	2020	Protestanten van alle leeftijden, al dan niet geregistreerd	109,7 miljoen, met daarnaast ongeveer 20 miljoen katholieken
Holy Spirit Study Centre, Hongkong, gerapporteerd door Pew	2020	Alleen katholieken, inclusief ondergrondse katholieken	10 miljoen

Van de 20 miljoen aan de onderkant tot de protestanten en katholieken van Asia Harvest samen, die uitkomen op ongeveer 130 miljoen, liggen de schattingen meer dan honderd miljoen mensen uit elkaar. De meeste daarvan werden verzameld door het Pew Research Center in zijn rapport uit 2023 “Measuring Religion in China,” en Pew verklaart een groot deel van het verschil door te kijken naar wat er precies gevraagd werd. De enquêtes richten zich alleen op volwassenen, terwijl Asia Harvest ook kinderen meetelt. En wanneer een enquête aan mensen vraagt “Wat is uw religieuze overtuiging?” noemt ongeveer 2% van de volwassenen het christendom, maar wanneer een andere vraagt of ze geloven in Jezus Christus, of in Tianzhu, het woord dat Chinese katholieken voor God gebruiken, zegt 7% ja. Velen van die 7% zeggen ook dat ze in Boeddha of andere godheden geloven, en degenen die in Jezus Christus of Tianzhu geloven en in geen van de anderen, zijn ongeveer 3%. Wanneer Pew iedereen meetelt die zichzelf christen noemt, of in de christelijke God gelooft, of christelijke erediensten bezoekt, stelt het vast dat maar liefst 8% van de Chinese volwassenen een zekere band met het christendom heeft.

Daarnaast zijn er de mensen die een enquête nooit bereikt. Iemand die kerkt in een kerk die niet door de staat is goedgekeurd, wil dat misschien niet aan een interviewer vertellen, en dat geldt mogelijk ook voor een lid van de Communistische Partij, die helemaal geen religieuze overtuiging mag hebben. Een onderzoek van de Baylor University uit 2011 wees uit dat christenen die naar huiskerken gingen, vaker dan anderen weigerden deel te nemen aan een enquête, en dat van degenen die wel aan het interview deelnamen, ongeveer één op de tien niet zei dat ze christen waren.

Pew concludeert hieruit niet dat de grootste aantallen de juiste moeten zijn. Geen enkele nationale enquête die mensen vraagt tot welke religie ze behoren, komt in de buurt van de 100 of 130 miljoen. Asia Harvest, een christelijke organisatie gevestigd in de Verenigde Staten, baseert haar cijfers op gepubliceerde bronnen en interviews met leiders van niet-geregistreerde kerken die hen hun ledenlijsten lieten inzien, en Pew zegt dat zij “mogelijk protestanten in het officiële systeem hebben overgeteld.” De enquêtes laten op hun beurt geen duidelijke groei zien sinds 2010, toen 23,2 miljoen volwassenen zichzelf christen noemden, tegenover 19,9 miljoen in 2018. Groei zou verborgen kunnen zijn achter de terughoudendheid van mensen om te antwoorden, maar “er is geen manier om uit de beschikbare enquêtegegevens te weten of dat daadwerkelijk het geval is.”

Zelfs de cijfers van de overheid kunnen niet zomaar bij elkaar worden opgeteld. Haar schatting van protestanten, die zij apart van katholieken telt, steeg van 700.000 in 1949 naar 38 miljoen in 2018, en Pew merkt op dat de twee getallen “niet direct vergelijkbaar lijken,” omdat de overheid onderweg haar bronnen en methoden heeft veranderd en niet altijd vermeldt of kinderen zijn inbegrepen.

Christenen zijn ook niet gelijkmatig over het land verspreid, en dat beïnvloedt eveneens een telling. Ongeveer een kwart van de Chinese katholieken woont in de noordelijke provincie Hebei, velen van hen in dorpen op het platteland waar bijna iedereen katholiek is, dus het cijfer van een enquête voor katholieken schommelt afhankelijk van hoeveel van die dorpen toevallig worden bezocht. De meest recente cijfers over waar de kerken zich bevinden, komen uit de nationale economische volkstelling van 2004, waaruit bleek dat protestantse kerken het talrijkst waren in de kustprovincie Zhejiang, die 17% van alle kerken in China had, gevolgd door de centrale provincie Henan, die 13% had. Pew, dat verslag doet van de volkstelling, voegt eraan toe dat het patroon sindsdien veranderd kan zijn.

De grondwet stelt in artikel 36: “Burgers van de Volksrepubliek China genieten vrijheid van religieuze overtuiging.” Het vervolgt: “De staat beschermt normale religieuze activiteiten,” en eindigt met: “Religieuze groeperingen en religieuze zaken mogen niet onderworpen zijn aan controle door buitenlandse krachten.” De regelgeving die daarna kwam, rust op die drie zinnen, en er hangt veel af van het woord “normaal,” dat in 1982 in Document 19 van de Communistische Partij werd gebruikt en ongedefinieerd bleef.

De staat erkent vijf religies: boeddhisme, taoïsme, islam, katholicisme en protestantisme, en behandelt de laatste twee als afzonderlijke religies met hun eigen nationale organen. De protestantse organen zijn het Nationaal Comité van de Drie-Zelf Patriottische Beweging van de Protestantse Kerken in China en de China Christian Council, en de katholieke organen zijn de Chinese Katholieke Patriottische Vereniging en de Bisschoppenconferentie van de Katholieke Kerk in China. Het witboek van de overheid uit 2018 telt hun kerken: “6.000 katholieke kerken en gebedshuizen verspreid over 98 bisdommen, en 60.000 protestantse kerken en gebedshuizen,” en 80 miljoen bijbels gedrukt voor kerken in China.

Wat dit betekent voor een gemeente staat in de Regels voor Religieuze Zaken, die in 2017 werden herzien en sinds 1 februari 2018 van kracht zijn. We citeren ze uit de Engelse vertaling van China Law Translate, wat geen officiële vertaling is. Een gemeente moet in de regel samenkomen op een locatie voor religieuze activiteiten, en die locatie moet geregistreerd zijn. Een plek die noch een geregistreerde locatie is, noch een tijdelijke die door de autoriteiten is aangewezen, “mag geen religieuze activiteiten houden,” en waar een locatie zonder toestemming is opgezet, “moeten” de afdeling voor religieuze zaken en andere afdelingen “deze sluiten.” Gelovigen die geen geregistreerde locatie in de buurt hebben, kunnen een vertegenwoordiger sturen om een verzoek in te dienen, en de afdeling voor religieuze zaken van de provincie “kan een tijdelijke activiteitslocatie voor hen aanwijzen.” Op nog een punt herhaalt de regelgeving de grondwet: religieuze groeperingen en hun zaken “mogen niet worden gecontroleerd door buitenlandse krachten.”

Dus een Chinese christen die in een geregistreerde kerk kerkt, handelt binnen de wet, en een gemeente die samenkomt zonder registratie, bevindt zich daarbuiten. Pew schrijft dat de autoriteiten sinds 2017 “meer druk uitoefenen op locaties om zich aan te sluiten bij de TSPM en zich te onderwerpen aan overheidstoezicht, terwijl ze hard optreden tegen degenen die zich verzetten,” waarbij de TSPM de Drie-Zelf Patriottische Beweging is. Open Doors, dat verslag doet van het jaar dat eindigde in september 2025, zegt dat niet-geregistreerde kerken die voorheen in grote aantallen samenkwamen, uiteengevallen zijn in “kleine privé-huisbijeenkomsten van 10-20 personen.”

De geregistreerde kerken hebben hun eigen beperkingen, en een daarvan betreft kinderen. De Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid rapporteert dat zelfs in geregistreerde gemeenschappen minderjarigen verboden is deel te nemen aan religieuze activiteiten of religieus onderwijs te ontvangen. Open Doors voegt eraan toe dat een dergelijk verbod niet expliciet in de grondwet of in de regels van 2017 staat, en dat de praktijk desondanks “strikt wordt nageleefd in het hele land.”

Een bezoeker uit een ander land mag naar de kerk in China. Het witboek van de overheid uit 2018 zegt: “Buitenlanders mogen religieuze activiteiten bijwonen in tempels, moskeeën, kerken en andere locaties voor religieuze activiteiten,” en voegt eraan toe dat zij geen “volgelingen mogen werven” of “andere zendingsactiviteiten mogen ondernemen.”

“Sinificatie” is de Engelse naam voor een beleid dat elke religie in China vraagt zich aan te passen aan de Chinese cultuur en het socialistische systeem. Pew herleidt dit tot een toespraak van president Xi Jinping in 2015, waarin hij opriep tot de “sinificatie van religies.” Het witboek van de overheid uit 2018 gebruikt het woord niet en verwoordt hetzelfde beleid als volgt: “religies in China moeten een Chinese oriëntatie hebben.” Wat het document van religieuze groeperingen vraagt, is dat zij het leiderschap van de Communistische Partij en het socialistische systeem steunen, kernwaarden van het socialisme omarmen en hun leerstellingen en regels in overeenstemming brengen met de Chinese cultuur.

De geregistreerde protestantse kerk gebruikt hiervoor het Chinese woord, Zhongguohua, en op haar officiële website vertaalt ze dat in het Engels als de “Indigenisering en Contextualisering van het christendom in China” en zegt ze te hopen te laten zien wat de kerk daartoe heeft bijgedragen. De Amerikaanse commissie leest hetzelfde beleid op een andere manier, als een beleid dat de politieke ideologie van de Communistische Partij in elk deel van het religieuze leven brengt.

De eerste christenen van wie we weten, kwamen in 635 naar China, en hun kerk liet haar eigen verslag daarvan in steen gebeiteld achter. De steen is een tablet van ongeveer drie meter hoog, opgericht in 781 en bedekt met zo'n tweeduizend Chinese karakters, en het vertelt hoe een man die het Olopun noemt uit het land Syrië kwam en “de ware heilige boeken bracht” naar de hoofdstad, Chang-an, in het jaar 635. De keizer liet de boeken vertalen in de keizerlijke bibliotheek, en drie jaar later vaardigde hij een proclamatie uit, die de steen vermeldt. “Na de principes van deze religie te hebben onderzocht,” luidt het, “vinden we ze puur uitmuntend en natuurlijk … het is heilzaam voor alle schepselen; het is voordelig voor de mensheid. Laat het door het hele Rijk worden gepubliceerd.”

De christenen die de steen oprichtten, noemden hun geloof “de Illustere Religie.” De oude Engelse vertaling die we citeren, noemt het de Nestoriaanse Tablet en zegt dat deze werd samengesteld door “een priester van de Syrische Kerk.” Het herinnert aan een weldoener die de oude kerken herstelde, en zegt over zijn naastenliefde dat “de naakten kwamen en werden gekleed; de zieken werden verzorgd en herstelden; de doden werden in rust begraven.” Zo wilde de kerk in China herinnerd worden, honderdzesenveertig jaar nadat Olopun met zijn boeken arriveerde. Tegen de zestiende eeuw, zegt de Katholieke Encyclopedie, was er niets meer van die gemeenschappen over.

Toen het geloof opnieuw kwam, kwam het met een Italiaan Jezuïet, Matteo Ricci, die in 1583 toestemming kreeg om zich in het zuiden in Chao-k’ing te vestigen. De missionarissen vertelden de ambtenaren daar dat ze gekomen waren om “God, de Heer van de Hemel, te dienen.” Ricci kwam op 24 januari 1601 Peking binnen, ontboden door de keizer, en hij stierf daar op 11 mei 1610. Zijn catechismus heette de T’ien-chu-she-i, naar de Chinese naam voor God die hij en de missionarissen na hem gebruikten, en het is hetzelfde woord, nu gespeld als Tianzhu, dat het onderzoek uit 2018 gebruikte toen het mensen vroeg of ze geloven. Een eeuw na Ricci, in 1721, kreeg de Kangxi-keizer onenigheid met de pausen over de vraag of katholieke bekeerlingen traditionele Chinese riten mochten behouden, en hij verbood het prediken van het katholicisme.

De eerste protestantse zendeling, Robert Morrison van de London Missionary Society, werd in 1807 in Kanton aangesteld. Zijn Nieuwe Testament in het Chinees werd in 1814 gepubliceerd, en de volledige Bijbel, die hij voltooide met de hulp van William Milne, werd in 1823 in Malakka gedrukt. Anglicanen, methodisten en andere protestanten stichtten gedurende de negentiende en twintigste eeuw scholen en ziekenhuizen, en in 1949 waren er, volgens schattingen van de Chinese overheid, ongeveer 700.000 protestanten en 2,7 miljoen katholieken in een land van 540 miljoen mensen.

Dat was het jaar waarin de Volksrepubliek werd gesticht, en in de jaren vijftig lanceerde de nieuwe regering wat zij de Drie-Zelf-Patriottische Beweging noemde – de drie staan voor zelfbestuur, zelfonderhoud en zelfverspreiding – en drong er bij Chinese christenen op aan hun banden met lichamen in het buitenland, waaronder het Vaticaan, door te snijden. De patriottische vereniging voor protestanten werd in 1954 opgericht en die voor katholieken in 1957, en aan het eind van dat decennium was bijna elke buitenlandse missionaris verdreven. Daarna kwam de Culturele Revolutie, van 1966 tot 1976, toen alle religieuze activiteiten werden verboden, de Rode Garde vele kerken aanviel of vernietigde, en mensen die het geloof bewaarden, dit in het geheim deden. Het eigen witboek van de regering uit 1997 stelt dat die jaren “een rampzalig effect hadden op alle aspecten van de samenleving in China, inclusief religie.”

Nadat Mao Zedong in 1976 stierf, veranderde het beleid en mochten kerken die gesloten of in beslag genomen waren, weer open. Het witboek uit 1997 stelt dat “sinds de jaren tachtig elk jaar ongeveer 600 protestantse kerken zijn heropend of herbouwd,” en het aantal protestanten in geregistreerde kerken steeg volgens officiële cijfers van 3 miljoen in 1982 naar 10 miljoen in 1997.

Voor katholieken is de moeilijke vraag sinds de jaren vijftig wie een bisschop kiest. De Patriottische Vereniging koos haar eigen bisschoppen, op basis van het principe van “zelfverkiezing en zelfwijding,” zonder Rome, en veel priesters en leken die trouw bleven aan de paus, beleefden hun geloof in het geheim, in wat de ondergrondse kerk werd genoemd. In 2018 waren er volgens Pew zeven bisschoppen van de officiële kerk die het Vaticaan niet had goedgekeurd, en naar schatting 30 tot 40 ondergrondse bisschoppen die de regering niet erkende.

Op 22 september 2018 ondertekenden vertegenwoordigers van de Heilige Stoel en het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken in Peking een voorlopig akkoord over de benoeming van bisschoppen. Het communiqué van de Heilige Stoel van die dag zei dat het “betrekking heeft op de benoeming van bisschoppen, een kwestie van groot belang voor het leven van de Kerk,” en noemde het “de vrucht van een geleidelijke en wederzijdse toenadering.” Het communiqué geeft de voorwaarden niet weer, en Pew beschrijft het akkoord als een overeenkomst die de Chinese regering bisschoppen laat benoemen terwijl de paus een vetorecht krijgt.

Vier dagen later schreef paus Franciscus aan de katholieken van China. Hij wist, schreef hij, dat sommigen “zich op de een of andere manier in de steek gelaten voelen door de Heilige Stoel en zich angstig afvragen wat de waarde is van hun lijden dat zij uit trouw aan de opvolger van Petrus hebben verdragen.” Hij vertelde hen dat de Heilige Stoel alleen had willen “steunen en bevorderen dat het Evangelie wordt verkondigd, en de volledige en zichtbare eenheid van de katholieke gemeenschap in China herstellen en bewaren,” en dat hij de zeven bisschoppen had toegelaten “tot de volledige kerkelijke gemeenschap.” Hij noemde het akkoord “beperkt tot bepaalde aspecten van het leven van de Kerk en noodzakelijkerwijs voor verbetering vatbaar,” en over de bisschoppen die nog gekozen moesten worden zei hij: “Het gaat er niet om functionarissen aan te stellen om religieuze kwesties af te handelen, maar om authentieke herders te vinden naar het hart van Jezus.”

Het akkoord werd in 2020 en 2022 verlengd, en op 22 oktober 2024 kondigden beide partijen aan dat het “voor vier jaar” zou doorlopen, wat het tot oktober 2028 brengt. De woordvoerder van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken zei die dag: “De resultaten van de uitvoering van dit akkoord zijn door beide partijen geprezen,” en dat de twee partijen “de verbetering van de betrekkingen tussen China en het Vaticaan verder zullen bevorderen.” Het principe dat de regering hieraan ten grondslag legt, is dat uit haar witboek: “Religieuze groeperingen en religieuze aangelegenheden zijn niet onderworpen aan controle door buitenlandse landen.”

Het meest recente volledige verslag dat we hebben is van 2025, en het is afkomstig van de Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid, een commissie van de Amerikaanse overheid, in haar jaarverslag voor 2026. Nadat paus Franciscus in april stierf, benoemden de Chinese autoriteiten op eigen houtje twee katholieke bisschoppen, een in Shanghai en een in Xinxiang, wat de commissie een schending van de protocollen van de Katholieke Kerk noemt, en ondergrondse katholieke geestelijken werden, zo zegt zij, onder druk gezet om zich aan te sluiten bij de katholieke organisaties van de staat. In juni werden ongeveer twaalf leden van de Golden Lampstand Church veroordeeld voor vermeende fraude, en hun voorganger, Yang Rongli, kreeg vijftien jaar gevangenisstraf. In september publiceerde de regering regels die geestelijken beletten om online religieuze activiteiten te ontplooien, behalve op websites die zij heeft goedgekeurd. In oktober werden meer dan twintig leden van de Zion Church vastgehouden, onder wie hun voorganger, Ezra Jin, op beschuldiging van het “onrechtmatig gebruiken” van online informatie.

Gevangenisautoriteiten, zo voegt de commissie eraan toe, bleven Jimmy Lai het katholieke sacrament van de eucharistie weigeren, en in december veroordeelde een rechtbank in Hongkong hem op grond van nationale veiligheidswetten. De commissie houdt een lijst bij van mensen die vanwege hun geloof worden vastgehouden, en de christenen die daarop staan kunnen worden gelezen, en voor elk van hen kan worden gebeden op Christenen in de gevangenis, bij naam.

Het eigen verslag van de Chinese regering over haar beleid, in het witboek van 2018, is dat de staat “het recht van burgers op vrijheid van religieuze overtuiging beschermt” en “illegale religieuze activiteiten verbiedt.”

Geen enkele telling die we hebben kan ons vertellen hoeveel mensen in China Christus belijden, sommigen in kerken die de staat heeft geregistreerd en anderen in ruimtes die hij niet heeft geregistreerd. Een van hun voorgangers werd in juni 2025 veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf. Niemand van hen is ongeteld waar het ertoe doet, aangezien “de Heer de zijnen kent,” en dezelfde Schrift vertelt de rest van ons wat we hen vanaf deze afstand verschuldigd zijn: “Denk aan de gevangenen, alsof u samen met hen gevangen bent; en aan hen die slecht behandeld worden, omdat u zelf ook in het lichaam bent” (Hebreeën 13:3).

---

• Waar christenen vandaag de dag worden vervolgd, land voor land
• Christenen in Iran: hoeveel, en wat de wet toestaat
• Gebeden voor vervolgde christenen
• Wat Hebreeën 13:3 betekent: “Denk aan de gevangenen”
• Hoeveel christenen er in de wereld zijn