Christenen in Iran: de cijfers en de wet

Het is legaal om christen te zijn in Iran als je bent geboren in een van de oude kerken, en het wordt als een misdaad beschouwd als je bent geboren in een moslimgezin en tot geloof in Christus bent gekomen. De grondwet trekt de grens in Artikel 13: "Zoroastrische, Joodse en christelijke Iraniërs zijn de enige erkende religieuze minderheden, die, binnen de grenzen van de wet, vrij zijn om hun religieuze riten en ceremonies uit te voeren." In de praktijk betekent "christelijke Iraniërs" de Armeniërs en de Assyriërs, wier volk al christelijk was voordat de islam naar Perzië kwam. Zij worden meegeteld in de volkstelling, sturen drie eigen afgevaardigden naar het parlement en behouden hun kerken. Een bekeerling uit de islam is op papier nog steeds moslim, zijn kerk mag niet in het Perzisch aanbidden, en wanneer hij voor de rechter wordt gebracht, is de aanklacht meestal "propaganda tegen de staat" of handelen tegen de nationale veiligheid.

Dus als we vragen hoeveel christenen er in Iran zijn, moeten we vragen welke christenen. De volkstelling van 2016 vond 117.700 christenen van de erkende kerken. De schattingen die de bekeerlingen meerekenen zijn veel groter, en niemand kan ze controleren, omdat bekeerlingen als moslims worden geregistreerd en in privéwoningen samenkomen. In het rapport van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023 variëren ze van 500.000, de ondergrens van een bereik gegeven door de christelijke belangenorganisatie Article 18, tot 1,24 miljoen, het cijfer dat het rapport geeft voor Open Doors.

Het verhaal is echter ouder dan al deze wetten en begint in het boek Handelingen. Wanneer de Geest komt met Pinksteren, zijn de eerste volkeren die Lucas noemt in de menigte "Parthen, Meden en Elamieten" (Handelingen 2:9), en alle drie kwamen uit landen die nu Iran zijn. Wat hen verbaasde was de taal: "wij horen hen in onze eigen taal spreken over de grote daden van God" (Handelingen 2:11). Bijna tweeduizend jaar later is de taal waarin een kerk bidt nog steeds waar de wet in Iran naar vraagt.

Het evangelie verspreidde zich al vroeg naar het oosten. Rond het jaar 200 spreekt de schrijver Bardesanes al over christenen in Parthië, Medië en Pars, en tegen de tijd dat de Sassanidische koningen daar begonnen te regeren, waren er twintig bisschoppen in hun landen. Op het Concilie van Nicea in 325 was een zekere Johannes van Persis een van de bisschoppen. Maar dit was een kerk van het Perzische Rijk, en zodra de Romeinse keizer Constantijn christen werd, kwamen de christenen van Perzië thuis onder verdenking te staan als mogelijke verraders. In 339 begon koning Shapur II met wat de Encyclopaedia Iranica de Grote Vervolging noemt, en deze duurde veertig jaar, tot aan zijn dood.

De kerkhistoricus Sozomenus vertelt hoe bisschop Symeon stierf, samen met de priesters bij hem en de heilige maagd Tarbula, en daarna stopt hij met ze één voor één te noemen, omdat het er te veel zijn:

Ik zal kort vermelden dat het aantal mannen en vrouwen wier namen zijn vastgesteld en die in deze periode de marteldood stierven, is berekend op zestien duizend; terwijl de menigte daarbuiten niet te tellen is, en om deze reden bleek het voor de Perzen en Syriërs en de inwoners van Edessa, die veel zorg aan deze zaak hebben besteed, moeilijk om hun namen op te sommen.

De kerk was er nog steeds toen de veertig jaar voorbij waren. In 410 kwamen de bisschoppen in synode bijeen in Ctesiphon, de koninklijke hoofdstad, begonnen met een gebed voor koning Yazdegerd I en namen de geloofsbelijdenis van Nicea. aan. In 424 maakte een andere synode Dadisho tot haar hoofd, met de titel Catholicos, en vanaf dat moment bestuurde de Kerk van Perzië zichzelf grotendeels, los van de kerken in het Westen.

Later in die eeuw nam de Kerk van Perzië de leer van Nestorius over, de bisschop van Constantinopel die Maria geen "Moeder van God" wilde noemen, en die oude vraag is in onze eigen tijd opnieuw besproken. In 1994 ondertekende paus Johannes Paulus II een gemeenschappelijke verklaring over wie Christus is met Mar Dinkha IV, "Catholicos-Patriarch van de Assyrische Kerk van het Oosten", een titel die de naam behoudt die de synode van 424 aan Dadisho gaf. Er staat in dat zijn kerk tot de Maagd Maria bidt als "de Moeder van Christus onze God en Verlosser", dat katholieken haar "de Moeder van God" noemen, en dat "wij beiden de legitimiteit en juistheid van deze uitdrukkingen van hetzelfde geloof erkennen." Over de oude verdeeldheid zegt het: "de verdeeldheid die op deze manier is ontstaan, was grotendeels te wijten aan misverstanden."

De Armeniërs zijn al bijna net zo lang in het noordwesten van het land. Drie van hun kloosters daar werden in 2008 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO geplaatst, en UNESCO dateert de oudste daarvan, St. Thaddeus, in de zevende eeuw, en zegt dat de drie getuigen van de Armeense cultuur in de regio "sinds het ontstaan van het christendom en zeker sinds de 7e eeuw."

De Armeniërs van Isfahan kwamen veel later, en ze kozen er niet voor om te komen. In de herfst van 1604 trok Sjah Abbas I zich terug voor een Ottomaans leger, en hij gaf opdracht om het Armeense land op zijn pad te ontruimen en te verwoesten. Meer dan 400.000 mensen werden gedeporteerd naar Perzië door kou, regen en modder, en de Armeense historicus Arakel van Tabriz, die in 1670 stierf, dateert de deportatie tussen 21 oktober en 19 november van dat jaar. De kooplieden van de stad Julfa werden beter behandeld dan de rest, en in de vroege zomer van 1605 begonnen ze een nieuwe stad te bouwen, Nieuw-Julfa, aan de oever van de Zayandarud bij Isfahan. De Italiaanse reiziger Pietro Della Valle, die ongeveer twaalf jaar later kwam, zag daar tien kerken. In 1636 richtte aartsbisschop Khachatur Kesaratsi de eerste drukpers op in het All Savior’s klooster daar, en in 1638 werden de Psalmen gedrukt. De Armenian Assembly of America, een Armeens-Amerikaanse belangenorganisatie in Washington, schatte in maart 2026 dat er vandaag de dag ongeveer 31.000 Armeniërs in Isfahan en Shahin Shahr wonen.

Dezelfde sjah stond katholieke missie-ordes toe in Perzië, dus er zijn al lang andere kerken naast deze twee. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken noemt in zijn rapport over Iran van september 2023 zes kerken die de staat vandaag de dag erkent: de Armeens-Apostolische en Armeens-Katholieke kerken, een Assyrische kerk, de Chaldeeuws-Katholieke Kerk, de Rooms-Katholieke Kerk en de Anglicaanse Kerk.

Het begint met de islam. Artikel 12 maakt de sjiitische islam van de Twaalvers de officiële religie, "en dit principe zal eeuwig onveranderlijk blijven." Dan komt Artikel 13, dat drie minderheden erkent en geen andere, en hen toestaat hun eigen canon te volgen "in zaken van persoonlijke aangelegenheden en religieus onderwijs." Artikel 64 geeft de christenen onder hen hun zetels in het parlement: "Assyrische en Chaldeeuwse christenen zullen gezamenlijk één vertegenwoordiger kiezen; en Armeense christenen in het noorden en die in het zuiden van het land zullen elk één vertegenwoordiger kiezen." Dat maakt drie van de vijf zetels die gereserveerd zijn voor de erkende minderheden in een parlement van 290 zetels.

Nog twee artikelen raken elke christen in het land, erkend of niet. Artikel 14 verplicht de regering en alle moslims om “niet-moslims te behandelen in overeenstemming met ethische normen en de principes van islamitische rechtvaardigheid en billijkheid, en hun mensenrechten te respecteren”, en voegt eraan toe dat dit geldt voor “allen die zich onthouden van samenzwering of activiteiten tegen de islam en de Islamitische Republiek Iran.” Artikel 23 stelt: “Het onderzoeken van iemands overtuigingen is verboden, en niemand mag worden lastiggevallen of ter verantwoording worden geroepen enkel omdat hij een bepaalde overtuiging aanhangt.”

De wet, zoals deze doorgaans wordt geïnterpreteerd, zegt van niet. Deze “verbiedt moslimburgers hun religieuze overtuigingen te veranderen of af te zweren”, in de woorden van het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023, en de regering beschouwt “elke burger die geen geregistreerd lid is van een van deze drie groepen of die niet kan bewijzen dat zijn of haar familie vóór 1979 christelijk was” als moslim. Dus een man die gedoopt is, blijft in elk openbaar register een moslim. Het is hem doorgaans niet toegestaan om in een erkende kerk te kerken, en de regels die voor moslims gelden, zijn nog steeds op hem van toepassing.

De regering beschouwt het verlaten van de islam als afvalligheid. Hetzelfde rapport verwoordt het als volgt: “De sharia, zoals geïnterpreteerd door de regering, beschouwt bekering van de islam als afvalligheid, een misdaad waarop de doodstraf staat.” Afvalligheid staat niet in het wetboek van strafrecht, maar het wetboek draagt rechters op om in dergelijke gevallen te vertrouwen op de grondwet en fatwa's. De grondwet draagt in artikel 167 elke rechter die geen geschreven wet vindt op om “zijn vonnis te vellen op basis van gezaghebbende islamitische bronnen en authentieke fatawa”. Het rapport voegt eraan toe dat “een rechter de doodstraf kan opleggen aan iemand die beschuldigd wordt van afvalligheid onder andere aanklachten”, waaronder “vijandschap tegen God” en “corruptie op aarde.” De enige bekende executie van een Iraanse christen “specifiek op beschuldiging van afvalligheid” vond plaats in 1990, en het Nederlandse rapport stelt dat “het in de praktijk echter zeldzaam is dat iemand wordt beschuldigd van afvalligheid.”

Waar bekeerlingen doorgaans van worden beschuldigd, komt in plaats daarvan voort uit de wetten op de nationale veiligheid. Het wetboek van strafrecht stelt het plegen van “elke afwijkende educatieve of bekeringsactiviteit die in strijd is met of ingrijpt in de heilige wet van de islam” strafbaar, en het verspreiden van een andere religie dan de islam kan leiden tot tien jaar gevangenisstraf. In 2021 wijzigde het parlement de artikelen 499 en 500 van het wetboek, en vier christelijke organisaties, Article 18, Open Doors, CSW en Middle East Concern, schreven in hun gezamenlijke rapport van februari 2026 dat de zwaarste straf steeg van vijf naar tien jaar voor degenen die “financiële of organisatorische hulp van buiten het land ontvingen.”

Irans eigen rechters hebben de wet niet allemaal op dezelfde manier gelezen. Article 18 en zijn partners rapporteren dat het Hooggerechtshof in 2021 oordeelde dat het oprichten van een huiskerk geen misdaad is, en dat een rechter van het hof van beroep in Teheran, in een uitspraak gerapporteerd in mei 2023, de veroordeling van twee bekeerlingen vernietigde, met de stelling dat samenkomen met mensen van het eigen geloof “natuurlijk” was.

Er is “geen wet die het gebruik van het Perzisch in een kerk of het bezit van een Perzisch-talige Bijbel verbiedt”, zoals het Nederlandse rapport het stelt, en toch mogen de Armeense en Assyrische kerken hun diensten niet in het Perzisch houden; hun liturgie “moet worden uitgevoerd in een van de andere talen, zoals het Armeens of Assyrisch.” De regel wordt gehandhaafd. Veiligheidsfunctionarissen houden de geregistreerde kerken nauwlettend in de gaten “om te verifiëren dat diensten niet in het Farsi worden gehouden” en controleren de identiteit van de kerkgangers, en “kerken die niet voldoen, riskeren sluiting”, zoals het Australische ministerie van Buitenlandse Zaken in juli 2023 rapporteerde.

Het Australische rapport geeft ook de reden: de erkende gemeenschappen worden “nauwlettend gereguleerd, om bekering tegen te gaan.” Armeens en Assyrisch worden gesproken door families die al vele eeuwen christelijk zijn, terwijl Perzisch, in de woorden van de grondwet zelf, “de lingua franca van zijn volk” is. Een dienst in het Perzisch is er een die elke buurman zou kunnen binnenlopen en begrijpen.

Dus de christenen die in het Perzisch bidden, komen samen in huizen. Dat was niet altijd zo. De evangelische kerken die de een na de ander werden gesloten, vooral sinds 2009, “waren allemaal ooit officieel geregistreerde en erkende kerken”, zei de directeur van Article 18 in augustus 2024, en de druk op hen nam toe toen ze “de nationale taal Perzisch niet wilden opgeven in hun kerkdiensten.”

Hier zijn de tellingen, in volgorde van het laagste cijfer dat elk geeft. Elk is iemands telling van een specifieke groep mensen in een specifiek jaar, dus het helpt om de rij te lezen voordat men het ene getal met het andere vergelijkt.

Aantal	Wie, en wanneer	Wat het telt
117,700	Statistical Center of Iran, volkstelling van 2016, zoals gerapporteerd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken	Christenen “van erkende denominaties”
300.000 tot 350.000	De speciale rapporteur van de VN voor Iran, 2019, zoals gerapporteerd door het Australische ministerie van Buitenlandse Zaken	Alleen bekeerlingen uit de islam
500.000 tot 800.000	Article 18, in het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023	Alle christenen in het land
579,000	World Religion Database, Boston University, 2020, zoals gerapporteerd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken	Alle christenen, een schatting van wetenschappers
750.000 tot 950.000	Article 18, 27 augustus 2020, met vermelding van wat de onderzoekers van GAMAAN hen vertelden	De 1,5% van de respondenten aan de online enquête van GAMAAN van juni 2020 die zichzelf christen noemden, toegepast op het land
800,000	Open Doors, World Watch List 2026	Alle christenen, hun eigen schatting
1,24 miljoen	Open Doors, zoals vermeld in het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023	Alle christenen

De volkstelling telt de mensen die de staat als christenen erkent, en een bekeerling hoort daar niet bij, omdat de openbare registers hem nog steeds een moslim noemen. Zelfs de volkstelling heeft twee cijfers: de 117.700 van het Statistical Center of Iran, en 130.158 van het statistisch bureau van de Verenigde Naties voor dezelfde telling van 2016.

De tellingen voor de oude kerken komen ook niet overeen. De eigen schatting van de Assyrische kerk van Assyrische en Chaldeeuwse christenen samen, zoals vermeld in het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023, is 7.000. De Armenian Assembly of America schatte het aantal Armeniërs in Iran in maart 2026 op ongeveer 150.000 en zei dat naar schatting 250.000 mensen waren vertrokken na de revolutie van 1979. Article 18 schreef in augustus 2025 dat Armeniërs en Assyriërs “vandaag de dag in totaal minder dan 100.000 tellen.”

De 800.000 die Article 18 en zijn partners geven, berust op één enquête. In juni 2020 stelde GAMAAN, een in Nederland geregistreerde onderzoeksstichting, haar vragen online aan meer dan vijftigduizend mensen, van wie ongeveer negen op de tien in Iran woonden, en 1,5 procent van hen noemde zichzelf christen. GAMAAN zegt voor wie de enquête kan spreken: haar bevindingen “weerspiegelen de opvattingen van geletterde Iraanse inwoners ouder dan 19 jaar, die 85% van de volwassen bevolking van Iran vormen.” Op 27 augustus 2020 rapporteerde Article 18 dat de onderzoekers van GAMAAN hen hadden verteld dat de 1,5 procent “zou leiden tot een geschat totaal aantal van tussen de 750.000-950.000 christenen”. In januari 2025 zei een rapport van Article 18 en zijn partners dat de onderzoekers, “rekening houdend met mogelijke vertekening door het type mensen dat ervoor koos om te reageren”, schatten “dat er in totaal wel 800.000 christenen in Iran zouden kunnen zijn.” De meesten daarvan, zo berekent hetzelfde rapport, zouden bekeerlingen zijn zodra de Armeniërs en Assyriërs worden afgetrokken, en het rapport van de vier organisaties van februari 2026 noemt bekeerlingen “numeriek de grootste christelijke gemeenschap in Iran”.

Niemand kan zeggen welke van deze cijfers juist is. “Er zijn geen officiële en betrouwbare cijfers over het aantal bekeerlingen in Iran”, schreef het Noorse landeninformatiecentrum, Landinfo, in 2025. Zelfs het cijfer van Open Doors is veranderd: het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023 noemt 1,24 miljoen, en de World Watch List van Open Doors voor 2026, waarop Iran op de tiende plaats staat, noemt 800.000. De volkstelling telt de ene groep en de schattingen richten zich op een andere, een groep die niet kan opstaan om geteld te worden.

De Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid houdt een overzicht bij van deze zaken, en haar jaarverslag voor 2026 stelt dat er in 2025 “ten minste 143 christenen zijn gearresteerd in 24 steden in Iran, met ongeveer 162 lopende rechtszaken tegen christenen die worden vervolgd voor religieuze activiteiten.”

Het rapport noemt namen, en twee daarvan laten zien hoe zo'n zaak eruitziet. In februari 2025 arresteerden de autoriteiten opnieuw Joseph Shahbazian, “een voorganger en leider van een huiskerk die eerder was veroordeeld voor religieuze activiteiten”, samen met een bekeerling, Naser Navard Goltapeh, en klaagden hen later beiden aan voor “samenzwering” en “propaganda tegen de staat.” De commissie beschrijft de aanklacht: deze “citeert vreedzame religieuze activiteiten als hun vermeende misdaden, waaronder bidden, dopen, het avondmaal vieren en Kerstmis vieren. Het beschouwt de Bijbel als een ‘verboden boek.’” De lijst met gevangenen van de commissie vermeldt dat een revolutionaire rechtbank in Teheran hen op 15 oktober 2025 elk tot tien jaar gevangenisstraf veroordeelde. Artikel 23 van de grondwet stelt dat “niemand lastiggevallen of ter verantwoording geroepen mag worden enkel en alleen omdat hij een bepaalde overtuiging aanhangt.”

De andere zaken in het rapport zijn van dezelfde aard. In april 2025 werden twee bekeerlingen bij verstek veroordeeld onder Artikel 500 voor “propagandistische activiteiten van afwijkende christelijke zionistische overtuigingen die ingaan tegen het systeem van de Islamitische Republiek Iran”, en in oktober werden de vonnissen van zeven bekeerlingen bevestigd, waaronder één gevangenisstraf van negen jaar, op beschuldiging van “propagandistische activiteiten in strijd met de islamitische wet vanwege buitenlandse connecties”.

De commissie houdt ook een openbare lijst bij van mensen die wereldwijd vanwege hun geloof worden vastgehouden. Toen we deze op 11 november 2026 lazen, bevatte deze 413 vermeldingen voor Iran, waarvan 57 personen die zij als christen omschrijft. Zesentwintig van de 57 waren niet vrijgelaten. De commissie waarschuwt dat de lijst “geen afspiegeling is van landelijke, regionale of wereldwijde trends”, omdat zij alleen de zaken kan registreren die aan haar worden gemeld. De namen staan onder andere op onze pagina Christenen in de gevangenis, bij naam, waar u er een kunt kiezen en voor die persoon kunt bidden.

De kerken in Iran beschrijven hun leven niet allemaal op dezelfde manier, en ieder moet in zijn eigen woorden gehoord worden. De leiders van de geregistreerde kerken zeggen, zoals het Australische ministerie van Buitenlandse Zaken in juli 2023 rapporteerde, dat de autoriteiten “hun religieuze rechten respecteren en hun gemeenschappen vrij kunnen handelen in hun eigen ruimtes zonder overheidsbemoeienis.” Het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023 stelt dat de regering de Armeniërs toestaat wat bronnen omschreven als “misschien wel de grootste mate van religieuze vrijheid onder religieuze minderheden in het land” uit te oefenen. De Iraanse regering vertelde de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties in november 2024 dat “ongeveer 300 kerken in het hele land zonder belemmeringen opereren, en 40 daarvan zijn gerestaureerd met financiële steun van de Organisatie voor Cultureel Erfgoed en Toerisme.” Het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken, dat die verklaring citeert in zijn notitie van juni 2026, kon geen extern bewijs voor die aantallen vinden.

Degenen die voor de bekeerlingen spreken, beschrijven dezelfde regeling zoals die eruitziet voor iemand die niet wordt toegelaten. Open Doors USA zei, in woorden die het rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor 2023 overneemt, dat de Armeense en Assyrische gemeenschappen, hoewel erkend en beschermd door de staat, werden “behandeld als tweederangsburgers”, verboden om in het Perzisch te aanbidden of contact te hebben met christenen uit moslimfamilies. Hetzelfde rapport stelt dat de autoriteiten “naar verluidt niet-geregistreerde of niet-erkende christenen de toegang tot kerkgebouwen ontzegden en kerken sloten die hen wel toelieten.”

Wij denken dat beide verslagen tegelijkertijd waar kunnen zijn. Een kerk die zich aan haar eigen taal en haar eigen families houdt, kan onder toezicht samenkomen en aanbidden, terwijl een kerk die haar deuren opent voor een Perzischtalige buurman sluiting riskeert. Het toezicht is nauwgezet. Het Nederlandse rapport stelt dat “de in- en uitgangen van kerkgebouwen onder cameratoezicht staan”, dat de autoriteiten “kerkleiders oproepen voor verhoor”, bijvoorbeeld om hen te waarschuwen geen bekeerlingen toe te laten, en dat de kerken “lijsten van hun kerkleden moeten indienen bij de autoriteiten.” Iran is een van de vele landen waar christenen onder dergelijke druk leven, en de anderen worden genoemd in Waar christenen vandaag de dag worden vervolgd.

Dus de Kerk in Iran bidt in het Armeens en in het Assyrisch, in kerken die al vierhonderd jaar en langer staan, en zij bidt in het Perzisch in privéhuizen. Het begon met Parthen, Meden en Elamieten die de apostelen hoorden “spreken in onze talen over de grote werken van God” (Handelingen 2:11), en die werken worden daar nog steeds verteld, in de oude talen en in het Perzisch.

---

• Waar christenen vandaag de dag worden vervolgd: de landen, en wie dat zegt
• Christenen in China: hoeveel, en wat de wet toestaat
• Gebeden voor vervolgde christenen
• Hebreeën 13:3, “Denk aan de gevangenen”
• wat er gebeurde op de dag van Pinksteren
• Hoe de Armeense Kerk haar Bijbel ontving