De groei en ontwikkeling van de Armeense bijbelse canon

Het Armeense volk heeft een prachtige en krachtige naam voor de Heilige Bijbel: Asdvadzashounch (Աստուածաշունչ). Dit heilige woord betekent “Adem van God”, een naam die de diepe eerbied en liefde weergeeft die een van 's werelds oudste christelijke gemeenschappen koestert voor de Heilige Schrift.¹ Dit is niet zomaar een boek; het is een levend woord, geïnspireerd en in stand gehouden door God Zelf.

De Armeens-Apostolische Kerk neemt een unieke plaats in binnen de familie van God. Het was de eerste natie in de geschiedenis die in het begin van de 4e eeuw het christendom als officiële staatsgodsdienst aannam, een moedige stap die haar lot voor altijd zou bepalen.⁴ Al meer dan 1700 jaar, door tijden van vrede en voorspoed, en door onvoorstelbare beproevingen en vervolgingen, is het Armeense volk gesterkt door hun geloof, een geloof dat gevoed en bewaard is door hun eigen kostbare Bijbel.

Dit artikel is een uitnodiging om naar het hart van deze heilige traditie te reizen. Samen zullen we door de geschiedenis wandelen van hoe de Armeense Bijbel tot stand kwam, een verhaal van goddelijke inspiratie en heldhaftig geloof. We zullen de pagina's openslaan en de spirituele schatten ontdekken die erin staan, inclusief boeken die voor veel lezers in de westerse christelijke traditie nieuw kunnen zijn. We zullen zien hoe deze oude canon zich verhoudt tot andere en het prachtige verhaal van verzoening tussen de Armeense Kerk en haar zusterkerken verkennen. Dit is meer dan een geschiedenisles; het is een pelgrimstocht naar het leven van een trouw volk en het Woord van God dat al eeuwenlang hun vesting en hun hoop is.

Het verhaal van de Armeense Bijbel is een krachtig getuigenis van hoe God door de geschiedenis heen werkt om voor Zijn volk te zorgen. Het werd geboren uit een tijd van grote nood, door het geloof van een nederige monnik, en het werd de ziel van een natie.

Een natie die Gods Woord nodig heeft

In het begin van de 5e eeuw bevond de natie Armenië zich in een precaire positie, gevangen tussen de machtige Perzische en Byzantijnse (Romeinse) rijken.⁵ Het christelijk geloof had wortel geschoten, maar het had moeite om door te dringen tot de harten van de gewone mensen. De reden was simpel: de Bijbel en de kerkliturgie waren in vreemde talen, ofwel Grieks of Syrisch. Alleen de hoogopgeleide elite kon de Schriften direct begrijpen, waardoor de meeste Armeniërs afhankelijk waren van mondelinge interpretaties.² Dit creëerde een diepe spirituele honger en een dringende behoefte voor het volk om Gods stem in hun eigen taal te horen.

De leiders van kerk en staat, waaronder het hoofd van de Katholikos St. Sahak de Grote en koning Vrampshapuh, erkenden dat een unieke Armeense identiteit, geworteld in een gedeeld geloof, essentieel was om te overleven.⁶ Zij zagen in dat om het volk werkelijk te verenigen en te versterken tegen druk van buitenaf, het Woord van God voor iedereen toegankelijk moest worden gemaakt. Het creëren van een Bijbel in de Armeense taal was niet zomaar een religieus project; het was een daad van nationaal behoud, een manier om een spirituele vesting te bouwen die de stormen van de geschiedenis kon weerstaan.⁸

Een goddelijk geïnspireerde missie: Het verhaal van St. Mesrop Mashtots

God bracht de juiste man voort voor deze monumentale taak: een vrome monnik en briljante geleerde genaamd Mesrop Mashtots. Nadat hij aan het koninklijk hof had gediend, had Mashtots het wereldse leven verlaten om missionaris te worden, en hij voelde de spirituele dorst van het volk uit de eerste hand.⁶ Hij werd bewogen door een heilige passie om de evangeliën tot hen te brengen in een taal die zij konden begrijpen en liefhebben.

Met de zegen van St. Sahak en de koning begon Mashtots aan een spirituele en intellectuele zoektocht. Hij reisde naar de grote centra van christelijk onderwijs, zoals Edessa en Samosata, op zoek naar een manier om een schriftelijke vorm voor de Armeense taal te creëren.⁶ Volgens zijn discipel en biograaf, Koriun, was dit een reis van diep gebed, vasten en eenzaamheid.⁸ Uiteindelijk, door wat de Armeense traditie altijd heeft beschouwd als een daad van goddelijke inspiratie, werd St. Mesrop Mashtots begiftigd met de visie voor een nieuw alfabet. Rond het jaar 405 na Christus voltooide hij, met de hulp van een Griekse kalligraaf genaamd Rufinus, de 36 letters van het Armeense schrift, een perfect hulpmiddel om de unieke klanken van de taal vast te leggen.⁵ Dit was niet louter een menselijke uitvinding; het werd gezien als een genadevol antwoord op gebed, een geschenk van God voor de redding van zijn volk.⁸

De “Koningin der Vertalingen”: Een monumentaal werk van geloof

Met het alfabet veiliggesteld, begon het heilige werk van vertaling. St. Mesrop en St. Sahak stelden een team van begaafde studenten samen, die bekend kwamen te staan als de Surb Targmanichk, de “Heilige Vertalers”.⁶ Zij werden naar de grote christelijke steden van die tijd gestuurd—Edessa, Constantinopel, Alexandrië en Rome—om de meest authentieke en betrouwbare manuscripten van de Bijbel in zowel het Grieks als het Syrisch te verzamelen.² Zij waren vastbesloten om hun vertaling op het best mogelijke fundament te bouwen.

De allereerste zin vertaald in het nieuwe Armeense schrift onthult het spirituele hart van het hele project. Het was niet uit Genesis of de Evangeliën, maar uit het boek Spreuken: “Om wijsheid en vermaning te kennen, om woorden van verstand te begrijpen” (Spreuken 1:2).² Deze keuze laat zien dat het doel niet alleen was om informatie over te dragen, maar om de mensen in een levensveranderende relatie met Gods wijsheid te brengen.

De resulterende vertaling van de Bijbel, voltooid rond het jaar 434, was een meesterwerk van nauwkeurigheid, helderheid en spirituele schoonheid. Het was zo trouw aan de beste bronteksten van die tijd dat geleerden het de “Koningin der Vertalingen” hebben genoemd.³ Deze Bijbel werd de hoeksteen van de Armeense literatuur en cultuur en luidde een “Gouden Eeuw” van leren en geloof in.⁸ Belangrijker nog, het werd het anker van de Armeense ziel. Door de mensen Gods Woord in hun eigen taal te geven, smeedden de heilige Mesrop Mashtots en de Heilige Vertalers een onverbrekelijke band tussen geloof en identiteit. De Asdvadzashounch werd een spiritueel vaderland, een vesting die het christelijke karakter van het Armeense volk door eeuwen van beproeving en verdrukking zou bewaren, zelfs door de verschrikkingen van de genocide in de 20e eeuw, waar het geloof in Christus de eigenlijke reden voor hun martelaarschap was.⁴

Wanneer u de pagina's van een Armeense Bijbel openslaat, stapt u een bibliotheek van heilige teksten binnen die zowel vertrouwd als wonderbaarlijk rijk is. Net als de katholieke en orthodoxe kerken heeft de Armeens-Apostolische Kerk een vollere verzameling Oudtestamentische geschriften bewaard dan wat in de meeste moderne protestantse Bijbels te vinden is.¹² Deze boeken staan bekend als de deuterocanonieke boeken, een term die “tweede canon” betekent.

Deze naam betekent niet dat ze minder geïnspireerd of minder belangrijk zijn. Het weerspiegelt eerder de historische reis van hoe het Oude Testament tot stand is gekomen. De vroege kerk, inclusief de apostelen zelf, gebruikte voornamelijk een Griekse vertaling van het Oude Testament genaamd de Septuaginta. Deze versie, vertaald door Joodse geleerden in de eeuwen vóór Christus, bevatte verschillende boeken die niet in de uiteindelijke Hebreeuwse canon stonden die veel later door het rabbijnse jodendom werd vastgesteld. Omdat de christelijke kerk ontstond met gebruikmaking van deze bredere verzameling Schriften, hebben deze boeken altijd deel uitgemaakt van het historische christelijke Oude Testament.¹⁴ De Armeense Kerk, in haar trouw aan de oude traditie, heeft deze boeken altijd gekoesterd als Heilige Schrift, als de “Adem van God”.¹²

Hier zijn de belangrijkste deuterocanonieke boeken die u in het Armeense Oude Testament zult vinden, schatten van wijsheid, geschiedenis en geloof die Armeense christenen al eeuwenlang voeden:  Tobit

• Judit
• Wijsheid van Salomo
• Sirach (ook bekend als Ecclesiasticus)
• Baruch
• De brief van Jeremia (vaak opgenomen als het laatste hoofdstuk van Baruch)
• 1, 2 en 3 Makkabeeën
• 1 Ezra (in sommige tradities ook bekend als 3 Ezra)
• Het Gebed van Manasse

In sommige oude Armeense manuscripten en canonlijsten kunt u ook andere boeken vinden, zoals 2 Ezra (4 Ezra) en 4 Makkabeeën, wat aantoont dat de grenzen van de canon lange tijd met een zekere pastorale flexibiliteit werden begrepen.¹⁶

Deze deuterocanonieke boeken zijn geen louter historische curiositeiten. De Armeense Kerk, geleid door de Heilige Geest, heeft ze bewaard omdat ze spiritueel heilzaam zijn en rijk aan lessen voor onze geloofsreis.¹ Het zijn vensters naar Gods hart, die op krachtige wijze Zijn wijsheid, barmhartigheid en trouw onthullen.

Het Boek Sirach: Een gids voor goddelijke wijsheid

Het Boek Sirach, geschreven door een wijze schriftgeleerde genaamd Jesua ben Sira rond 200 v.Chr., is een prachtige verzameling leringen over het leiden van een leven dat God behaagt.¹⁸ Net als het Boek Spreuken staat het vol met praktische adviezen over alles, van het gezinsleven en vriendschap tot eerlijkheid in zaken. In de kern leert Sirach dat ware wijsheid niet slechts menselijke slimheid is, maar een geschenk van God dat begint met een eerbiedige “vrees voor de Heer”.²⁰ Het laat op prachtige wijze zien hoe een leven van wijsheid een leven is dat in vreugdevolle gehoorzaamheid aan Gods Wet, de Thora, wordt geleefd. Het boek bevat ook een prachtig gedeelte waarin de helden van het geloof van Israël worden geprezen, wat ons herinnert aan de grote wolk van getuigen die ons zijn voorgegaan.¹⁹ De Armeense Kerk waardeert dit boek al lang vanwege zijn rijke morele en spirituele onderricht.²¹

Het Boek Tobit: Een verhaal over Gods voorzienigheid en engelachtige zorg

Het Boek Tobit is een van de meest hartverwarmende verhalen in de Bijbel. Het vertelt over een rechtvaardige en barmhartige man genaamd Tobit, die vele beproevingen ondergaat, waaronder blindheid, terwijl hij in ballingschap leeft.²² Tegelijkertijd wordt een jonge vrouw genaamd Sara gekweld door een demon die haar zeven vorige echtgenoten op hun huwelijksnachten heeft gedood.²⁴ Zowel Tobit als Sara roepen in hun wanhoop tot God, en God hoort hun gebeden. Hij stuurt de aartsengel Rafaël, een van de zeven heilige engelen die voor de Heer staan, vermomd als een menselijke gids.²⁶ Rafaël leidt Tobits zoon, Tobias, op een avontuurlijke reis. Onderweg leert Tobias hoe hij de demon kan verjagen, trouwt hij met de gezegende Sara en keert hij huiswaarts met een geneesmiddel voor de blindheid van zijn vader.²⁷

Dit prachtige verhaal is een krachtige les in Gods liefdevolle voorzienigheid. Het leert ons dat God onze gebeden hoort en altijd aan het werk is voor ons welzijn, zelfs wanneer we dat niet kunnen zien. Het herinnert ons eraan dat lijden vaak een beproeving van ons geloof is, geen straf voor zonde.²⁶ Tobit is ook een van de duidelijkste plaatsen in de Schrift waar we leren over de bediening van engelen, het belang van kinderlijke vroomheid en de spirituele kracht van gebed en aalmoezen.²⁴

Het Boek Judit: Een portret van geloof en moed

Het Boek Judit is een spannend en inspirerend verhaal van ongelooflijke moed. Het vertelt hoe God Israël redde van een machtig Assyrisch leger door de acties van een enkele, vrome weduwe genaamd Judit.²⁹ Wanneer de vijandelijke generaal, Holofernes, haar stad Betulië belegert en de mannen van de stad klaar zijn om zich over te geven, stelt Judit haar volledige vertrouwen in God.³⁰ Gebruikmakend van haar wijsheid, schoonheid en durf, betreedt ze het vijandelijke kamp, wint ze het vertrouwen van de generaal en onthoofdt hem in een moment van verbluffende dapperheid in zijn eigen tent.³⁰ Nu hun leider weg is, raakt het Assyrische leger in paniek en vlucht, en Israël is gered.

Judit staat als een krachtig symbool van wat God kan bereiken door een gelovige ziel. Zij belichaamt de bijbelse waarheid dat God vaak de zwakken en nederigen kiest om de sterken te beschamen. Eeuwenlang hebben christenen in Judit een model van geloof in actie gezien en een voorafschaduwing van de Heilige Maagd Maria, die door haar eigen “ja” tegen God de nederlaag van zonde en dood teweegbracht.³²

De Wijsheid van Salomo: Een lofzang op de goddelijke wijsheid

Dit welsprekende en diep theologische boek werd waarschijnlijk geschreven door een Griekssprekende Jood in Alexandrië, Egypte.³⁴ Het is een krachtige meditatie over de aard van de Goddelijke Wijsheid, die het in prachtige, poëtische taal beschrijft. Wijsheid wordt gepersonifieerd als een zuivere “uitstraling van de heerlijkheid van de Almachtige”, een metgezel van God van alle eeuwigheid die aanwezig was bij de schepping van de wereld.³⁴ Het boek spoort de heersers van de aarde aan om deze Wijsheid, die rechtvaardigheid is, te zoeken en belooft dat degenen die rechtvaardig leven het geschenk van onsterfelijkheid zullen ontvangen.³⁵ Dit boek bevat enkele van de duidelijkste leringen over het leven na de dood in het Oude Testament en is diepgaand invloedrijk geweest in de christelijke theologie, waardoor de Kerk Jezus kon begrijpen als de Wijsheid van God zelf die vlees is geworden.³⁷

Het Boek Baruch en de Brief van Jeremia: Een oproep tot bekering en ware aanbidding

Toegeschreven aan Baruch, de trouwe schriftgeleerde van de profeet Jeremia, biedt deze verzameling geschriften een krachtige boodschap van hoop aan degenen in ballingschap.³⁹ Het begint met een oprecht gebed van belijdenis, waarin de zonden van Israël worden erkend en om Gods barmhartigheid wordt gesmeekt.⁴¹ Het bevat vervolgens een prachtig gedicht dat ware wijsheid identificeert met de Wet van God, die aan Israël als een kostbaar geschenk is gegeven.⁴² Ten slotte biedt het woorden van tedere troost, waarbij Jeruzalem wordt gepersonifieerd als een moeder die op een dag haar kinderen zal zien terugkeren.⁴³ De bijgevoegde Brief van Jeremia is een vurige en gepassioneerde preek tegen de dwaasheid van afgoderij, die de levenloze beelden van heidense goden bespot en het volk oproept om de ene, ware, levende God te aanbidden.⁴⁴ Samen bieden deze teksten een tijdloos model voor bekering, dat ons eraan herinnert ons af te keren van de valse afgoden van onze eigen tijd en onze hoop te vinden in Gods onfeilbare barmhartigheid.

De boeken van de Makkabeeën: verhalen over trouw tot in de dood

De boeken 1, 2 en 3 Makkabeeën vertellen het dramatische verhaal van de Makkabese opstand in de tweede eeuw v.Chr.⁴⁶ In die tijd probeerde de Griekse Seleucidische koning Antiochus IV Epiphanes het Joodse volk te dwingen hun geloof op te geven en heidense praktijken aan te nemen. Hij ontheiligde de heilige tempel in Jeruzalem en verbood de Thora.⁴⁶ Als reactie hierop leidde een heroïsche familie van priesters, de Hasmoneeën (bijgenaamd de Makkabeeën), een opstand om te vechten voor hun religieuze vrijheid.⁴⁶

Deze boeken staan vol verhalen over ongelooflijk heldendom en geloof onder vervolging. Vooral 2 Makkabeeën bevat enkele van de meest expliciete leringen in het Oude Testament over doctrines die al eeuwenlang worden gekoesterd door de Armeense, katholieke en orthodoxe kerken. Het spreekt duidelijk over de opstanding van het lichaam, de voorbede van de heiligen in de hemel en de spirituele waarde van het aanbieden van gebeden en offers voor de doden, zodat zij bevrijd kunnen worden van hun zonden (2 Makkabeeën 12:43-46).²⁸ De verhalen van de Makkabese martelaren, in het bijzonder de moeder en haar zeven zonen die de dood verkozen boven het verraden van Gods wet, hebben generaties christenen geïnspireerd om trouw te blijven, ongeacht de kosten.⁴⁹

Hoewel het Armeense Oude Testament een rijkere verzameling boeken bevat, is het Nieuwe Testament bijna identiek aan dat van katholieke, orthodoxe en protestantse christenen van vandaag. Het bevat dezelfde 27 boeken, van het Evangelie naar Mattheüs tot het boek Openbaring.⁵⁰ Maar de geschiedenis van de Armeense canon onthult een fascinerend verhaal over een andere tekst die ooit in zeer hoog aanzien stond.

Een bijzondere correspondentie: de derde brief aan de Korintiërs

Gedurende een groot deel van haar geschiedenis nam de Armeense Kerk een tekst op in haar Nieuwe Testament die bekend staat als de derde brief aan de Korintiërs (of 3 Korintiërs).⁵¹ Dit korte werk presenteert zichzelf als een correspondentie tussen de kerkoudsten in Korinthe en de apostel Paulus, die vanuit de gevangenis schrijft.⁵³

In de eerste brief schrijven de Korintiërs aan Paulus over een urgent probleem. Twee valse leraren, genaamd Simon en Cleobius, zijn naar hun stad gekomen en verspreiden gevaarlijke ideeën die in strijd zijn met het apostolisch geloof.⁵³ Zij leren dat:  De profeten van het Oude Testament niet gebruikt mogen worden.

• God niet de Almachtige Schepper van de wereld is.
• Er geen fysieke opstanding van het lichaam is.
• Jezus niet werkelijk in het vlees is gekomen of niet uit de Maagd Maria is geboren.⁵³

In de tweede brief schrijft Paulus terug en weerlegt hij deze ketterijen één voor één. Hij bevestigt krachtig de kernwaarheden van het christelijk geloof: het gezag van de profeten, de goedheid van Gods schepping, de realiteit van de menswording en de hoop op onze eigen lichamelijke opstanding, die gegarandeerd wordt door de opstanding van Christus Zelf.⁵³

De reis in en uit de canon

Deze brief werd in de vroege Kerk zeer gewaardeerd omdat het een duidelijke en krachtige verdediging was tegen gnostisch-achtige ketterijen die het geloof in de tweede en derde eeuw bedreigden.⁵³ Hij werd zo gerespecteerd dat hij werd opgenomen in de Bijbel van de oude Syrische Kerk en deel uitmaakte van de allereerste vertalingen van het Nieuwe Testament in het Armeens.⁵² We vinden hem vermeld als canoniek door belangrijke Armeense Kerkvaders, zoals Mekhitar van Ayrivank in de 13e eeuw en de grote St. Gregorius van Tatev in de 14e eeuw.¹⁷

Maar na verloop van tijd zette de Kerk haar proces van onderscheiding voort. Hoewel de leringen van de brief orthodox waren, leidden vragen over het auteurschap en de oorsprong ervan tot een uiteindelijke herwaardering. Hoewel hij werd gedrukt in het canonieke gedeelte van de eerste Armeense Bijbel van 1666, was hij tegen de tijd van de invloedrijke Zohrab-bijbel van 1805 verplaatst naar een appendix.⁵² Vandaag de dag wordt 3 Korintiërs niet door de Armeens-Apostolische Kerk als onderdeel van het canonieke Nieuwe Testament beschouwd.

Het verhaal van 3 Korintiërs biedt een prachtig voorbeeld van hoe de bijbelse canon werd gevormd. Het was geen rigide, eenmalige beslissing, maar een levend, door de Geest geleid proces binnen de Kerk. De lange geschiedenis van de Armeense Kerk met deze tekst toont een traditie die pastoraal responsief was en geschriften waardeerde die het apostolisch geloof verdedigden wanneer het onder vuur lag. De uiteindelijke uitsluiting ervan toont een proces van zorgvuldige en gebedsvolle onderscheiding over vele eeuwen heen, een proces dat langdurige, universele aanvaarding prioriteerde als het ultieme teken van het canonieke gezag van een boek. Deze organische ontwikkeling staat in contrast met het populaire maar onjuiste idee dat de canon werd vastgesteld door een enkele stemming op één concilie, wat een veel krachtiger en historisch nauwkeuriger begrip onthult van hoe God Zijn Kerk leidde om Zijn Woord te herkennen.

Een van de meest gestelde vragen over de Bijbel is hoe we aan de specifieke verzameling boeken zijn gekomen die we vandaag de dag hebben. De geschiedenis van de Armeense canon biedt een duidelijk en mooi antwoord, waaruit blijkt dat het geen eenmalige gebeurtenis was, maar een geleidelijk proces van gebedsvolle aanvaarding door de Kerk.

Geen eenmalige gebeurtenis, maar een proces van aanvaarding

Het is een populaire mythe, die vaak online wordt herhaald, dat de boeken van de Bijbel werden bepaald door een commissie van bisschoppen die stemden op een concilie zoals het Concilie van Nicaea in 325 na Christus.⁵⁶ De historische realiteit is veel organischer en door de Geest geleid. Het proces van canonisering was het proces over eeuwen heen, waarbij werd herkend welke boeken werkelijk Asdvadzashounch, waren, de “Adem van God”.⁵⁷

De Kerk gebruikte een paar belangrijke principes in dit proces van onderscheiding. Werd een boek geschreven door een apostel of een nauwe medewerker van een apostel? Stemde het overeen met het kern-geloof dat door de apostelen werd onderwezen, bekend als de “geloofsregel”? Het belangrijkste was: werd het boek consequent gebruikt in de eredienst van de Kerk en aanvaard door de gelovigen over de hele wereld? In de Armeense traditie werden boeken die aan deze criteria voldeden, beschouwd als ěnduneli (“aanvaardbaar”) en werden ze ěnkaleal (“aanvaard”) in het leven van de Kerk.⁵⁷ De canon werd niet zozeer besloot door de Kerk, als wel recognized door de Kerk, die werd geleid door de Heilige Geest.

Belangrijke getuigen: De canonlijsten

Hoewel geen enkel concilie de canon heeft gecreëerd, hebben verschillende kerkvaders en lokale concilies lijsten samengesteld van de boeken die in hun tijd als Schrift werden aanvaard. Deze “canonlijsten” zijn als historische momentopnames die ons een blik gunnen op het proces van aanvaarding.

Het Concilie van Partaw (ca. 768 n.Chr.)

Een van de vroegst bekende Armeense concilies die een canonlijst uitvaardigde, was het Concilie van Partaw.²¹ Dit concilie werd gehouden op een cruciaal moment in de Armeense geschiedenis. De Armeense Kerk had onlangs haar eigen theologische pad bevestigd na het Concilie van Chalcedon, wat had geleid tot een breuk met de Byzantijnse en Georgische Kerken.⁵⁹ Het definiëren van welke Schriften gezaghebbend waren, was een natuurlijk en noodzakelijk onderdeel van het definiëren van hun geloof. De lijst van Partaw vertoont veel gelijkenissen met andere oude christelijke lijsten en bevestigt de kernboeken van het Oude Testament. Interessant is dat het een speciale status toekent aan het boek Sirach, dat wordt aanbevolen “voor het onderricht van… kinderen”, wat wijst op een genuanceerd begrip van kanoniciteit, waarbij sommige boeken werden gewaardeerd voor geestelijke instructie, zelfs terwijl hun precieze canonieke status nog werd besproken.⁵⁸

Latere kerkvaders en lijsten

In de eeuwen daarna stelden andere grote Armeense leraren lijsten samen die de levende traditie van de Kerk weerspiegelden. De lijsten van Mekhitar van Ayrivank (13e eeuw) en St. Gregorius van Tatev (14e eeuw) zijn bijzonder belangrijk.¹⁷ De lijst van St. Gregorius is een van de meest uitgebreide in de Armeense geschiedenis en bevat boeken zoals 3 Makkabeeën en 1 & 2 Ezra.⁶¹ Zijn lijst is waardevol omdat deze de realiteit weerspiegelt van welke boeken daadwerkelijk door monniken werden gekopieerd in de prachtige, grote Bijbelmanuscripten (bekend als pandects) en wordt gebruikt voor studie en gebed in de grote Armeense kloosters.⁵⁷ Dit toont de vitale link tussen het gebruik van een boek in het leven van de Kerk en de erkenning ervan als Schrift.

Hoewel alle orthodoxe christelijke tradities verenigd zijn in hun liefde voor de Heilige Bijbel, kan de exacte lijst met boeken in het Oude Testament enigszins verschillen van de ene oude kerk tot de andere. Deze diversiteit is geen teken van onenigheid over het kerngehalte van het geloof, maar eerder een weerspiegeling van de verschillende manuscripttradities die zij hebben geërfd. Het Nieuwe Testament is echter opmerkelijk consistent en bevat dezelfde 27 boeken in de Armeense, katholieke, oosters-orthodoxe en protestantse tradities.⁵⁰

Om deze prachtige variaties binnen de ene christelijke familie te helpen verduidelijken, biedt de volgende tabel een vergelijking van de canons van het Oude Testament.

Book Name	Armeens-Apostolische Kerk	Katholieke Kerk	Oosters-orthodoxe kerk	Protestantse Kerken
Protocanonieke boeken
Genesis tot 2 Kronieken	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Ezra, Nehemiah	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Esther	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Job, Psalmen, Spreuken	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Prediker, Hooglied	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Jesaja tot Maleachi	Canonical	Canonical	Canonical	Canonical
Deuterocanonieke boeken
Tobit	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Judit	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Wijsheid van Salomo	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Sirach (Ecclesiasticus)	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Baruch	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Brief van Jeremia	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Toevoegingen aan Daniël	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Toevoegingen aan Ester	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
1 Makkabeeën	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
2 Makkabeeën	Canonical	Deuterocanoniek	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
1 Ezra (3 Ezra)	Canonical	Niet in de canon	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
3 Makkabeeën	Canonical	Niet in de canon	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Gebed van Manasse	Canonical	Niet in de canon	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen
Other Books
2 Ezra (4 Ezra)	In bijlage / Betwist	Niet in de canon	In bijlage (Slavisch)	Apocriefen / Niet inbegrepen
4 Makkabeeën	In bijlage / Betwist	Niet in de canon	In bijlage (Grieks)	Apocriefen / Niet inbegrepen
Psalm 151	In sommige manuscripten	Niet in de canon	Anagignoskomena	Apocriefen / Niet inbegrepen

De relatie tussen de Armeens-Apostolische Kerk en de Katholieke Kerk is een prachtig verhaal van genezing en het herontdekken van broederschap in Christus. Eeuwenlang waren deze twee oude kerken gescheiden, maar in onze eigen tijd hebben ze historische stappen gezet om hun gedeelde geloof te bevestigen en te werken aan volledige gemeenschap.

Een verhaal van verzoening

De historische scheiding dateert van het Concilie van Chalcedon in 451 na Christus.⁵⁹ In die tijd was de Armeense Kerk verwikkeld in een strijd voor haar voortbestaan tegen het Perzische Rijk en kon zij het concilie niet bijwonen.⁶³ Later, toen de specifieke theologische taal van het concilie over de twee naturen van Christus werd gepresenteerd, had de Armeense Kerk zorgen dat dit verkeerd geïnterpreteerd zou kunnen worden en koos zij ervoor deze niet te accepteren, waarbij zij de voorkeur gaf aan de taal van hun eigen geliefde leraar, de heilige Cyrillus van Alexandrië.⁶⁴ Dit leidde tot een tragisch misverstand. De Armeense Kerk werd ten onrechte bestempeld als “monofysitisch”, een ketterij die leert dat Christus slechts één goddelijke natuur had. In werkelijkheid heeft de Armeense Kerk altijd geloofd in de volledige menselijkheid en volledige goddelijkheid van Christus, perfect verenigd in één Persoon – een doctrine die zij “miafysitisch” noemen.⁶⁴

Wonden helen: Gemeenschappelijke christologische verklaringen

In de afgelopen decennia hebben de leiders van beide kerken, geleid door de Heilige Geest, gewerkt aan het helen van deze oude wond. Een belangrijke mijlpaal werd bereikt in 1996, toen Paus Johannes Paulus II en de wijlen Catholicos Karekin I ondertekenden een Gemeenschappelijke Christologische Verklaring. Zij bevestigden samen dat zij hetzelfde geloof in Jezus Christus delen, ware God en ware mens. Zij erkenden met grote nederigheid dat de verdeeldheid uit het verleden “grotendeels te wijten was aan misverstanden” en verschillende manieren om dezelfde waarheid uit te drukken.⁶³ Deze daad van verzoening werd in 2001 opnieuw bevestigd tijdens het historische bezoek van paus Johannes Paulus II aan Armenië.¹¹

Deze verklaringen zijn een krachtig getuigenis voor de wereld. Ze laten zien dat het mogelijk is om eeuwen van verdeeldheid te overwinnen door dialoog, nederigheid en een gedeelde focus op onze gemeenschappelijke Heer, Jezus Christus. Deze prachtige toenadering dient als een hoopvol model voor alle christenen die bidden voor de eenheid van de Kerk.

Erkenning van sacramenten en gedeeld erfgoed

Vanwege dit gedeelde apostolische geloof erkent de Katholieke Kerk de geldigheid van de sacramenten van de Armeens-Apostolische Kerk.⁶⁷ Dit betekent dat de Katholieke Kerk gelooft dat wanneer een Armeense priester de Eucharistie viert of een kind doopt in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, Christus werkelijk aanwezig is en genade werkelijk wordt geschonken. Deze wederzijdse erkenning is een krachtig teken van broederschap.

Het bestaan van de Armeens-Katholieke Kerk — een oosterse kerk die in volledige gemeenschap staat met de paus, maar de oude en prachtige Armeense liturgie en tradities bewaart — toont het diepe respect dat de Katholieke Kerk heeft voor het spirituele erfgoed van het Armeense volk.⁶² Wat de Bijbel betreft: aangezien beide kerken de deuterocanonieke boeken als geïnspireerde Schrift aanvaarden, delen zij een veel gelijker Oude Testament dan elk van hen met de protestantse canon, wat een gemeenschappelijk bijbels wereldbeeld bevordert.⁵⁰

Het begrip van de Armeense Kerk over het gezag van de Bijbel is geworteld in haar oude, orthodox-christelijke geloof. Het begint met die prachtige naam, Asdvadzashounch– de “Adem van God”.¹ Dit bevestigt dat de Bijbel goddelijk geïnspireerd is en de hoogste plaats inneemt als het geschreven Woord van God.

Maar de Kerk leert ook dat de Bijbel niet zomaar als een compleet boek uit de hemel is gevallen. Gods ultieme openbaring aan de mensheid is geen boek, maar een Persoon: Zijn Zoon, Jezus Christus.³ Jezus stichtte de Kerk en vervulde haar met Zijn Heilige Geest. Het was deze levende geloofsgemeenschap die de boeken van het Nieuwe Testament schreef, de Schriften van het Oude Testament bewaarde en in de loop van de tijd biddend de definitieve lijst van canonieke boeken erkende.³

Daarom wordt de Bijbel begrepen als het hoogtepunt van de Heilige Traditie. Het is het Woord van God, maar het is bedoeld om gelezen en begrepen te worden binnen het levende geloof van de Kerk dat het heeft voortgebracht. De Bijbel is het boek van de Kerk, voor de Kerk. De ware betekenis ervan wordt ontsloten door de lens van de liturgie van de Kerk, de leer van de grote Kerkvaders en de besluiten van de heilige concilies.⁵⁷ Dit perspectief beschermt de Bijbel tegen persoonlijke misinterpretatie en zorgt ervoor dat deze een bron van leven en waarheid blijft voor het Lichaam van Christus in elke generatie.

Het verkennen van de rijkdommen van de Armeense bijbelse traditie is een reis die het geloof van elke christen kan verdiepen. Het verbindt ons met een van de oudste en meest veerkrachtige takken van onze gedeelde stamboom en opent onze ogen voor nieuwe dimensies van Gods Woord.

Voor Engelssprekende lezers is de beste en meest directe manier om de Armeense canon te ervaren via de Heilige Bijbel: New Revised Standard Version, Editie van de Armeense Kerk. Deze publicatie, gesponsord door de Armeense, presenteert de boeken van het Oude en Nieuwe Testament, inclusief de deuterocanonieke boeken, in de volgorde die de Armeense traditie weerspiegelt.¹ Het is gebaseerd op uitstekend modern wetenschappelijk onderzoek en is een prachtig hulpmiddel voor persoonlijke studie en devotie. Veel katholieke bijbels bevatten ook de deuterocanonieke boeken, waardoor ze een andere goede optie zijn voor degenen die deze heilige teksten willen lezen.

Terwijl je leest, is het nuttig om dit te doen met een hart dat openstaat voor de geest van de Armeense Kerk. Lees niet alleen voor informatie, maar voor geestelijke voeding. Zie in de verhalen van Tobit en Judit de onwankelbare voorzienigheid van God. Hoor in de woorden van Jezus Sirach en Wijsheid de roep tot een leven van rechtvaardigheid. Voel in de geschiedenis van de Makkabeeën de roep om trouw te blijven, zelfs in het aangezicht van vervolging.

Door dit heilige erfgoed te verkennen, doen we meer dan alleen leren over een andere denominatie. We verbinden ons met onze broeders en zusters in Christus door tijd en ruimte heen. We verrijken ons eigen begrip van Gods grootse en wonderbaarlijke werk in de wereld. En we komen tot een diepere waardering voor de ene “Adem van God” die door de hele Heilige Schrift stroomt en ons verenigt in de ene Heer en Heiland, Jezus Christus.