Wat geloven katholieken? God, de mis, de paus en Maria

Denominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen in deze reeks

Katholieken geloven wat de geloofsbelijdenis van Nicea zegt, en op zondag kun je hen dit horen uitspreken, terwijl ze samen opstaan, priester en volk. Zij zeggen dat er één God is, Vader, Zoon en Heilige Geest, dat Jezus Christus voor ons mens werd, gekruisigd werd en op de derde dag verrees, dat de Kerk één, heilig, katholiek en apostolisch is, en dat de doden zullen opstaan. Katholieken zijn christenen, en over die geloofsbelijdenis zegt hun Catechismus: “Het blijft tot op de dag van vandaag gemeenschappelijk voor alle grote Kerken van zowel het Oosten als het Westen.” Wat hen het duidelijkst kenmerkt is de paus, van wie zij geloven dat hij de plaats van Petrus inneemt, en met hem houden zij vast dat Christus de Kerk zeven sacramenten heeft gegeven, dat het brood en de wijn van de Mis zijn lichaam en bloed worden, dat Maria en de heiligen voor ons bidden, en dat degenen die sterven in Gods vriendschap maar nog niet heilig zijn gemaakt, worden gezuiverd voordat zij zijn aangezicht zien.

Volgens de eigen telling van het Vaticaan waren er in 2024 iets meer dan 1,422 miljard gedoopte katholieken, een stijging ten opzichte van ongeveer 1,406 miljard het jaar daarvoor, en dat is ongeveer 17,8 procent van de mensen op aarde. Het woord “katholiek” betekent “universeel”, en ze zijn niet allemaal Rooms, want de Catechismus plaatst de Latijnse manier van aanbidden naast de Byzantijnse, Alexandrijnse of Koptische, Syrische, Armeense, Maronitische en Chaldeeuwse, en al deze zijn thuis in de ene Kerk.

Als je wilt weten wat al die mensen geloven, is het altaar de plek om te kijken. “Kortom, de Eucharistie is de som en samenvatting van ons geloof”, zegt de Catechismus, en tijdens een zondagse Mis wordt de geloofsbelijdenis uitgesproken en de Schrift gelezen, wordt de paus genoemd, worden Maria en de heiligen herdacht, wordt er voor de doden gebeden en spreekt de priester Christus' eigen woorden uit over brood en wijn.

De Drie-eenheid en Jezus

Een Mis begint wanneer de priester en de hele gemeenschap samen het kruisteken maken, dus voordat iemand een woord heeft gelezen of gepreekt, heeft iedereen in die kerk de Vader, de Zoon en de Heilige Geest aangeroepen. De Catechismus noemt de Drie-eenheid “het centrale mysterie van het christelijk geloof en leven”, en katholieken zeggen erover wat de orthodoxen en de meeste protestanten zeggen: “Wij belijden niet drie Goden, maar één God in drie personen.” Over Jezus zeggen zij: “Hij werd werkelijk mens terwijl Hij werkelijk God bleef”, en je zult een katholiek niet beide helften van die zin laten loslaten.

De enige plek waar de Latijnse geloofsbelijdenis afwijkt van het Oosten is een enkele zin over de Heilige Geest, van wie zij zegt dat hij “voortkomt uit de Vader en de Zoon (filioque)”. De Catechismus vertelt ons dat de zin “niet voorkomt in de geloofsbelijdenis die in 381 te Constantinopel werd beleden” en dat het “tot op de dag van vandaag een punt van onenigheid met de orthodoxe kerken” blijft.

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 253

Schrift en traditie

Na het kruisteken komen de lezingen, en zij klimmen op naar het Evangelie, dat de instructies van de Kerk voor de Mis “het hoogtepunt van de Liturgie van het Woord” noemen. Een protestant die de Bijbel zou oppakken waaruit die lezingen komen, zou er meer in vinden dan in die thuis. “De Kerk aanvaardt en vereert als geïnspireerd de 46 boeken van het Oude Testament en de 27 boeken van het Nieuwe”, zegt de Catechismus, en dat komt neer op 73, zeven meer dan de 66 in een protestantse Bijbel.

Het grotere verschil zit in wat katholieken naast die Bijbel lezen. Paulus zei tegen de Thessalonicenzen om “de overleveringen te behouden die u geleerd zijn, hetzij door woord, hetzij door onze brief” (2 Tessalonicenzen 2:15), en katholieken nemen dat “door woord” net zo serieus als de brief. Wat de apostelen mondeling hebben doorgegeven noemen zij Traditie, en de Kerk zegt dat zij “haar zekerheid over alle geopenbaarde waarheden niet alleen uit de heilige Schrift haalt”. Traditie, Schrift en het leergezag van de Kerk, dat zij het Magisterium noemen, “zijn zo verbonden en geassocieerd dat de een niet zonder de ander kan bestaan”. Veel protestanten zouden ons daar meteen stoppen, en de Westminster Confessie van de presbyterianen zegt waarom: de hoogste rechter in elk geschil over religie “kan niemand anders zijn dan de Heilige Geest die spreekt in de Schrift”.

uit Episcopaals versus Katholiek: De werkelijke verschillen vergeleken

Genade, geloof en werken

Als iemand je heeft verteld dat katholieken denken dat ze hun weg naar God kunnen verdienen, is het de moeite waard om te horen hoe de Catechismus erover spreekt. “Genade is gunst, de vrije en onverdiende hulp die God ons geeft”, zegt het, en “niemand kan de initiële genade van vergeving en rechtvaardiging verdienen”. Die genade komt tot ons in de Doop, “het sacrament van het geloof”, en katholieken geloven dat het aan het werk gaat in de persoon die het ontvangt, omdat God “ons innerlijk rechtvaardig maakt door de kracht van zijn barmhartigheid”. Iemand die in die genade leeft kan erin groeien, en nu gebruikt de Catechismus datzelfde woord, verdienen, en zegt dat “wij dan voor onszelf en voor anderen de genaden kunnen verdienen die nodig zijn voor onze heiliging”. Iemand kan het ook verliezen, omdat doodzonde “resulteert in het verlies van naastenliefde en de beroving van heiligmakende genade”.

Paulus schreef dat “een mens gerechtvaardigd wordt door het geloof zonder de werken van de wet” (Romeinen 3:28), Jakobus schreef dat “door werken een mens gerechtvaardigd wordt, en niet door het geloof alleen” (Jakobus 2:24), en eeuwenlang stonden lutheranen en katholieken aan tegenovergestelde kanten van de kwestie, met veroordelingen in de boeken uit de zestiende eeuw. Toen ondertekenden de Wereldfederatie van Lutherse Kerken en de Katholieke Kerk op 31 oktober 1999 een gezamenlijke verklaring en zeiden samen: “Door genade alleen, in geloof in Christus' verlossende werk en niet vanwege enige verdienste van onze kant, worden wij door God aanvaard en ontvangen wij de Heilige Geest, die onze harten vernieuwt terwijl hij ons uitrust en roept tot goede werken.” De verklaring zelf zegt dat zij niet alles dekt wat elke kerk leert over rechtvaardiging. Zij claimt overeenstemming over de basiswaarheden en zegt dat de resterende verschillen in hoe elke kerk ze uitlegt “niet langer de aanleiding zijn voor doctrinale veroordelingen”.

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 1992

Wie kan worden gered

Katholieken hebben een harde uitspraak: “Buiten de Kerk is er geen redding,” en de Catechismus verbergt dit niet. Hij drukt deze woorden af als een kop en legt vervolgens uit wat ze betekenen: “dat alle redding van Christus het Hoofd komt door de Kerk die zijn Lichaam is.” Voor de persoon die dit alles weet en wegloopt, blijft de rand scherp, omdat “zij niet gered kunnen worden die, wetende dat de Katholieke Kerk door God via Christus als noodzakelijk was gesticht, zouden weigeren haar binnen te gaan of erin te blijven.”

De Catechismus spreekt heel anders over de persoon die die kans nooit heeft gehad: “Degenen die, buiten hun eigen schuld, het Evangelie van Christus of zijn Kerk niet kennen, maar die niettemin met een oprecht hart naar God zoeken en, bewogen door genade, in hun daden proberen zijn wil te doen zoals zij die kennen door de stem van hun geweten – ook zij kunnen het eeuwige heil bereiken.” En de baptist of presbyteriaan verderop, gedoopt en gelovig, is een broeder voor hen, want over dergelijke gelovigen zegt de Catechismus: “zij hebben daarom het recht christenen genoemd te worden, en worden met goede reden door de kinderen van de Katholieke Kerk als broeders in de Heer aanvaard.”

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 846 tot 847

Doopsel en de zeven

Katholieken tellen zeven sacramenten: “Doopsel, Vormsel (of Chrismatie), Eucharistie, Boete, Ziekenzalving, Wijding en Huwelijk,” en zij geloven dat Christus ze zelf allemaal heeft ingesteld. Samen bestrijken de zeven de hele levensloop, aangezien ze “geboorte en groei, genezing en zending geven aan het geloofsleven van de christen.” Een christelijk leven begint met water. De dopeling gaat er drie keer in onder, of krijgt het drie keer over het hoofd gegoten, en katholieken houden vol dat iedereen die het Evangelie heeft gehoord en de kans heeft gehad om om het Doopsel te vragen, dit nodig heeft om gered te worden. Dezelfde paragraaf van de Catechismus vervolgt: “God heeft het heil gebonden aan het sacrament van het Doopsel, maar Hijzelf is niet gebonden aan zijn sacramenten.”

Een katholieke baby wordt gedoopt lang voordat zij kan zeggen wat zij gelooft, terwijl baptisten, wier geloofsbelijdenis zegt dat “christelijke doop de onderdompeling van een gelovige in water is,” wachten tot een persoon oud genoeg is om te geloven. Zij heeft niets gedaan om iets te verdienen, en voor een katholiek is dat juist het mooie ervan: “De pure belangeloosheid van de genade van het heil is bijzonder manifest bij de kinderdoop.” Wanneer een kind sterft zonder Doopsel, kan de Kerk “hen alleen toevertrouwen aan de barmhartigheid van God, zoals zij doet in haar uitvaartrituelen voor hen,” en de Catechismus gaat direct door naar de hoop die zij koestert: “de grote barmhartigheid van God die wil dat alle mensen gered worden, en de tederheid van Jezus jegens kinderen die Hem deed zeggen: ‘Laat de kinderen tot mij komen, verhindert hen niet,’ staan ons toe te hopen dat er een weg naar redding is voor kinderen die zonder Doopsel zijn gestorven.”

uit Baptistische versus katholieke overtuigingen: doop, avondmaal, de paus en redding

De Eucharistie

Op de avond voor zijn dood nam Jezus brood en zei tegen zijn vrienden: “Neemt, eet; dit is mijn lichaam” (Matteüs 26:26), en katholieken geloven dat dit ook zo is. In de Eucharistie, zegt de Catechismus, “is het lichaam en bloed, samen met de ziel en godheid, van onze Heer Jezus Christus en daarom de gehele Christus waarlijk, werkelijk en wezenlijk aanwezig.” Toen het Concilie van Trente uitsprak wat er gebeurt, sprak het van “een verandering van de gehele substantie van het brood in de substantie van het lichaam van Christus onze Heer en van de gehele substantie van de wijn in de substantie van zijn bloed,” en die verandering heeft de Kerk “passend en terecht” transsubstantiatie genoemd. Zij noemen de Mis ook een offer, waarmee zij bedoelen dat het ene offer van het kruis op het altaar tegenwoordig wordt gesteld. “Het slachtoffer is één en hetzelfde,” zei het Concilie, en “alleen de wijze van offeren is anders.”

Ga op een lege doordeweekse dag een katholieke kerk binnen en je zult een lamp voor het tabernakel vinden, die volgens het kerkelijk recht “voortdurend moet branden” als teken dat Christus daar aanwezig is. Op zondag zijn de mensen om je heen verplicht daar te zijn, tenzij iets ernstigs hen weghoudt, bijvoorbeeld een ziekte of kleine kinderen om voor te zorgen. En als je als gast uit een andere kerk in de Verenigde Staten komt, zeggen de richtlijnen van de bisschoppen tegen je: “Wij verwelkomen onze medechristenen bij deze viering van de Eucharistie als onze broeders en zusters,” en ze vervolgen dat leden van kerken die nog niet volledig met hen verenigd zijn, gewoonlijk niet worden toegelaten tot de Communie, dus zou je op je plaats blijven zitten.

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 1374 tot 1376

confession

Voordat een katholiek naar voren gaat om te communie te gaan, is er een vraag te stellen, want “Iedereen die zich bewust is van een zware zonde moet het sacrament van de Verzoening ontvangen voordat hij ter communie gaat.” Dus de weg naar het altaar loopt soms via de biechtstoel. “Alleen God vergeeft zonden,” zegt de Catechismus, en hij vervolgt dat Christus “deze macht aan mensen geeft om in zijn naam uit te oefenen.” Katholieken horen dat op het moment dat de verrezen Jezus op zijn discipelen blies en zei: “Ontvangt de Heilige Geest: wier zonden gij vergeeft, die zijn hun vergeven” (Johannes 20:22–23). Dus vertellen zij hun zonden aan een priester, in het geloof dat “bisschoppen en priesters, krachtens het sacrament van de Wijding, de macht hebben om alle zonden te vergeven,” en de Kerk vraagt ieder van hen “om zware zonden ten minste eenmaal per jaar getrouw te belijden.”

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 1461

Huwelijk en kinderen

Jezus zei over man en vrouw: “Wat God dan heeft samengevoegd, laat de mens niet scheiden” (Matteüs 19:6), en katholieken zijn van plan dat letterlijk te nemen, dus een man en vrouw die beiden gedoopt zijn en hun huwelijk hebben geconsumeerd, kunnen het nooit laten ontbinden. Als het stukloopt, kan een kerkelijke rechtbank het onderzoeken, en als de rechtbank vindt dat er nooit een echt huwelijk heeft bestaan, kan zij dat uitspreken, wat mensen bedoelen met een nietigverklaring, en die twee zijn dan vrij om te trouwen. Een persoon die scheidt en opnieuw trouwt zonder die uitspraak, bevindt zich in een situatie die volgens de Catechismus ingaat tegen Gods wet, en kan de Communie niet ontvangen zolang dit voortduurt. Zij blijven in de bank zitten terwijl de anderen naar voren gaan, en priesters en de hele gemeenschap wordt opgedragen hen “een attente zorgzaamheid te tonen, zodat zij zichzelf niet als gescheiden van de Kerk beschouwen.”

Een man en vrouw die hun kinderen willen plannen, mogen dat doen, en de Catechismus staat hen de methoden toe die berusten op het observeren van de onvruchtbare dagen en zich daaraan houden, terwijl hij sterilisatie en anticonceptie uitsluit. Abortus wijst hij volledig af: “Sinds de eerste eeuw heeft de Kerk het morele kwaad van elke opgewekte abortus bevestigd. Deze leer is niet veranderd en blijft onveranderlijk.”

uit Anglicaans versus Katholiek: Waarom de Church of England niet Rooms-Katholiek is

De paus

Een katholiek hoort de paus genoemd worden bij elke Mis, waar ter wereld die Mis ook wordt opgedragen, omdat hij “verbonden is met elke viering van de Eucharistie, waarin hij wordt genoemd als het teken en de dienaar van de eenheid van de universele Kerk.” Katholieken herleiden zijn ambt tot wat Jezus tegen Simon zei: “gij zijt Petrus, en op deze rots zal ik mijn kerk bouwen” (Matteüs 16:18), en tot wat Hij daarna zei: “Ik zal u de sleutels van het koninkrijk der hemelen geven” (Matteüs 16:19). “De Heer maakte Simon alleen, die Hij Petrus noemde, de ‘rots’ van zijn Kerk,” zegt de Catechismus, en de paus, als opvolger van Petrus, “is de eeuwige en zichtbare bron en het fundament van de eenheid van zowel de bisschoppen als van de hele gemeenschap van gelovigen.”

Wanneer katholieken de paus onfeilbaar noemen, bedoelen zij dat Christus de Kerk “een deel van zijn eigen onfeilbaarheid” heeft gegeven om haar in het ware geloof te bewaren, zodat de paus geen dwaling kan onderwijzen wanneer hij, “als opperste herder en leraar van alle gelovigen,” door “een definitieve handeling een leer met betrekking tot geloof of zeden afkondigt.” Dezelfde gave is aanwezig in de bisschoppen samen met hem, bovenal in een oecumenisch concilie.

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 881 tot 891

Priesters

Degene die Christus’ woorden over het brood uitspreekt, zal altijd een man zijn, en katholieken houden vol dat dit was beslist toen Jezus de Twaalf koos. “Alleen een gedoopte man (vir) ontvangt geldig de heilige wijding,” zegt de Catechismus, omdat “De Heer Jezus mannen (viri) koos om het college van de twaalf apostelen te vormen.” Paus Johannes Paulus II schreef in 1994 dat “de Kerk op geen enkele wijze de bevoegdheid heeft om de priesterwijding aan vrouwen te verlenen en dat dit oordeel door alle gelovigen van de Kerk definitief moet worden gehouden.”

Of hij een vrouw mag hebben, hangt af van welk deel van de Kerk hij dient. Latijnse priesters “worden normaal gekozen uit mannen van geloof die een celibatair leven leiden,” terwijl in de oosterse kerken “getrouwde mannen tot diaken en priester kunnen worden gewijd,” en de Catechismus noemt dat simpelweg “een andere discipline.”

uit Kunnen vrouwen katholiek priester worden?

Maria

Alles wat katholieken over Maria zeggen, begint bij haar Zoon, want zoals de Catechismus het verwoordt: “Wat het katholieke geloof over Maria gelooft, is gebaseerd op wat het over Christus gelooft.” Het kind dat zij droeg was “niemand anders dan de eeuwige Zoon van de Vader,” en daarom noemen zij haar Moeder van God. Van daaruit gaan zij verder met dingen te zeggen die veel andere christenen niet zullen doen. Zij geloven dat zij vanaf het moment dat zij werd ontvangen “vrij van elke smet van de erfzonde werd bewaard,” zoals paus Pius IX in 1854 definieerde. Zij geloven dat zij haar hele leven maagd bleef, en wanneer de Evangeliën spreken over de broeders van Jezus, antwoordt de Kerk dat dit “nauwe verwanten van Jezus waren, volgens een uitdrukking uit het Oude Testament.” En zij geloven dat zij aan het einde van haar leven “met lichaam en ziel in de hemelse heerlijkheid werd opgenomen.”

Zij zei zelf dat “alle geslachten mij zalig zullen prijzen” (Lucas 1:48), en katholieken zijn van plan daartoe te behoren. Zij eren haar en vragen om haar gebeden in het Weesgegroet en de rozenkrans, en bij elke Mis, waar “de Kerk als het ware aan de voet van het kruis staat met Maria.” Zij zullen je vertellen dat dit iets anders is dan aanbidding, want het “verschilt wezenlijk van de aanbidding die wordt gegeven aan het vleesgeworden Woord en evenzeer aan de Vader en de Heilige Geest,” en dat haar Zoon “de enige middelaar tussen God en mensen” blijft.

uit Protestants versus katholiek: hoe hun overtuigingen en aanbidding verschillen

Heiligen, beelden en afbeeldingen

De Brief aan de Hebreeën zegt dat wij “omringd zijn door zo’n grote wolk van getuigen” (Hebreeën 12:1), en katholieken geloven dat die getuigen niet zijn gestopt met aan ons te denken. De heiligen, zoals de Catechismus het stelt, “beschouwen God, prijzen Hem en zorgen voortdurend voor degenen die zij op aarde hebben achtergelaten,” en dus gaan katholieken naar hen toe zoals wij naar een vriend zouden gaan en om gebed vragen: “Wij kunnen en moeten hen vragen voor ons en voor de hele wereld te bemiddelen.” De beelden en iconen in hun kerken behoren tot diezelfde vriendschap. Een katholiek die naar een beeld van een heilige kijkt, kijkt erdoorheen, want “de eer die aan een afbeelding wordt bewezen, gaat over op het prototype,” en wat wordt gegeven is “niet de aanbidding die alleen aan God toekomt.”

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 2132

Vagevuur

Een persoon kan sterven terwijl hij van God houdt en toch nog niet klaar zijn, en katholieken nemen dat serieus. “Allen die sterven in Gods genade en vriendschap, maar nog onvolmaakt gezuiverd, zijn weliswaar verzekerd van hun eeuwig heil; maar na de dood ondergaan zij een zuivering, om de heiligheid te bereiken die nodig is om de vreugde van de hemel binnen te gaan.” Zij noemen dit het Vagevuur, en het is “volledig anders dan de straf van de verdoemden,” aangezien iedereen die erin is, al gered is. De Catechismus wijst op de bouwer van Paulus, die “gered zal worden; maar als door vuur heen” (1 Korintiërs 3:15), en op het Tweede Boek Makkabeeën: “Het is daarom een heilige en heilzame gedachte om voor de doden te bidden, opdat zij van zonden verlost mogen worden” (2 Makkabeeën 12:46).

Dus de doden hebben ook een plaats bij het altaar, want de Mis “wordt ook opgedragen voor de overleden gelovigen” zodat “zij in het licht en de vrede van Christus kunnen binnengaan.” Aflaten komen hier ook bij kijken, want katholieken geloven dat een zonde vergeven kan worden en toch nog kan achterlaten wat zij tijdelijke straf noemen die moet worden afgehandeld, en een aflaat, verkregen via de Kerk onder vastgestelde voorwaarden, verwijdert een deel of de gehele straf, voor iemand die leeft of iemand die is gestorven. De Westminster Confessie kent alleen hemel en hel: “Naast deze twee plaatsen, voor zielen die van hun lichaam gescheiden zijn, erkent de Schrift er geen.”

uit Protestants versus katholiek: hoe hun overtuigingen en aanbidding verschillen

Hemel en Hel

Paulus zei dat “wij nu door een spiegel in een raadsel zien; maar dan van aangezicht tot aangezicht” (1 Korintiërs 13:12), en dat zien van aangezicht tot aangezicht is wat katholieken bedoelen met de hemel, “het uiteindelijke doel en de vervulling van de diepste menselijke verlangens, de staat van opperste, definitieve gelukzaligheid.” Na het laatste oordeel, zo geloven zij, “zullen de rechtvaardigen voor eeuwig met Christus regeren, verheerlijkt in lichaam en ziel.”

Zij geloven ook in de hel, en zij zeggen wat daar het ergste aan is: “de voornaamste straf van de hel is de eeuwige scheiding van God, in wie alleen de mens het leven en het geluk kan bezitten waarvoor hij geschapen is en waarnaar hij verlangt.” De Catechismus noemt dit het “voor eeuwig” gescheiden blijven van God “door onze eigen vrije keuze,” en hij zal ons niet vertellen wie die keuze heeft gemaakt, want “wij moeten het oordeel over personen toevertrouwen aan de rechtvaardigheid en barmhartigheid van God.”

uit Catechismus van de Katholieke Kerk, 1035

Uiteindelijk komt het terug op het altaar, en op wat Jezus zei in de synagoge van Kapernaüm: “Tenzij gij het vlees van de Zoon des mensen eet en zijn bloed drinkt, hebt gij geen leven in u” (Johannes 6:53). Johannes vertelt ons dat “vele van zijn discipelen terugkeerden en niet meer met hem meeliepen,” en dat Jezus zich tot de Twaalf wendde en vroeg: “Willen jullie ook weggaan?” De Catechismus zegt dat die vraag “door de eeuwen heen weerklinkt als een liefdevolle uitnodiging.” Het antwoord van Petrus is het antwoord dat katholieken meedragen naar het altaar: “Heer, naar wie zouden wij gaan? Gij hebt de woorden van eeuwig leven” (Johannes 6:68).

• Protestants versus katholiek: hoe hun overtuigingen en aanbidding verschillen
• Orthodox vs Katholiek: Hoe de twee kerken verschillen en waarom ze splitsten
• Evangelisch versus Katholiek: Wedergeboorte, doop en de Bijbel vergeleken
• Baptistische versus katholieke overtuigingen: doop, avondmaal, de paus en redding
• Luthers vs. Katholiek: Geloof alleen, de paus en de communie vergeleken
• Episcopaals versus Katholiek: De werkelijke verschillen vergeleken
• Methodist vs Katholiek: Hoe de erfgenamen van John Wesley verschillen van de Katholieke Kerk
• Pinksterbeweging versus Katholiek: Gezag, Sacramenten en Tongentaal
• Presbyteriaans versus Katholiek: elk wezenlijk verschil vergeleken
• Jehovah’s getuigen versus katholieken: waarin verschillen de twee geloven?

Bekijk elk antwoord voor katholieken en vergelijk met een andere kerk

Meer uit deze reeksDenominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen