,

Wie was Hanna in de Bijbel? De moeder van Samuel, haar gebed en haar lied



  • Hannah was de vrouw van Elkana en de moeder van de profeet Samuel, en haar verhaal, dat zich afspeelt in de elfde eeuw voor Christus, wordt verteld in 1 Samuel 1–2.
  • Jarenlang had ze geen kinderen en Elkana's andere vrouw, Peninna, bespotte haar. In Silo bad ze en deed ze de gelofte om een zoon voor het leven aan de Heer te schenken (1 Samuel 1:11).
  • De priester Eli hield haar stille gebed voor dronkenschap en zegende haar vervolgens, en de Talmoed ontleent regels voor het Joodse gebed aan deze scène (Berachot 31a).
  • Haar naam, afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord chanan, “genadig zijn”, betekent “genade” of “gunst”, en de Bijbel verklaart Samuels naam door haar woorden: “Omdat ik hem van de HEER heb gevraagd” (1 Samuel 1:20).
  • Haar lofzang (1 Samuel 2:1–10) vertoont sterke gelijkenissen met het Magnificat van Maria (Lucas 1:46–55) en is de haftara voor de eerste dag van Rosj Hasjana.
  • Zij is een andere vrouw dan Anna de profetes uit Lucas 2 en dan de heilige Anna, de moeder van Maria.

Hannah was de moeder van de profeet Samuel en haar verhaal wordt verteld in 1 Samuel 1–2. Jarenlang had ze geen kinderen, totdat ze in het heiligdom in Silo bad om een zoon en beloofde hem aan de Heer te geven. Toen Samuel geboren en gespeend was, bracht ze hem naar de priester Eli en zong ze een loflied.

Haar naam betekent “genade” of “gunst”. Ze leefde laat in de tijd van de richteren, in de elfde eeuw voor Christus, en de zoon om wie ze bad, groeide op tot de profeet die Israëls eerste twee koningen, Saul en David, zalfde.

Waar staat Hannah in de Bijbel?

  • 1 Samuël 1:1–8: Hannah is kinderloos, Elkana's andere vrouw Peninna bespot haar, en Elkana probeert haar te troosten.
  • 1 Samuël 1:9–18: ze bidt en legt haar gelofte af in Silo, en Eli houdt haar voor een dronken vrouw.
  • 1 Samuël 1:19–28: Samuel wordt geboren, en nadat hij gespeend is, geeft ze hem aan de dienst van de Heer.
  • 1 Samuël 2:1–10: het Lied van Hannah.
  • 1 Samuël 2:18–21: ze brengt Samuel elk jaar een klein jasje en krijgt nog vijf kinderen.

Het verhaal van Hannah

Elkana, een man uit Ramataïm-Zofim in het bergland van Efraïm, had twee vrouwen: "de naam van de ene was Hannah, en de naam van de andere Peninna: en Peninna had kinderen, maar Hannah had geen kinderen" (1 Samuel 1:2). Elk jaar ging het gezin naar Silo, waar "de ark van God was" (1 Samuel 3:3) en Eli's zonen Hofni en Pinehas als priesters dienden. Bij het offer gaf Elkana delen aan Peninna en al haar kinderen, "maar aan Hannah gaf hij een dubbel deel; want hij had Hannah lief: maar de HEER had haar baarmoeder gesloten" (1 Samuel 1:5).

In 1 Samuel 1:1 wordt Elkana een “Efratiet” uit het “gebergte van Efraïm” genoemd, wat ons vertelt waar de familie woonde. 1 Kronieken 6 noemt Elkana en zijn zoon Samuel onder de nakomelingen van Kehat, de zoon van Levi, wat hen tot een Levieten-familie maakt. De Bijbel zegt niet hoe deze twee gegevens met elkaar rijmen.

Peninna, die in de tekst haar “tegenstandster” wordt genoemd, tartte haar “om haar te tergen”, jaar na jaar, totdat Hannah huilde en niet wilde eten (1 Samuel 1:6–7). Elkana vroeg haar: “Hannah, waarom huil je? En waarom eet je niet? En waarom is je hart bedroefd? Ben ik niet meer voor je dan tien zonen?” (1 Samuel 1:8). Als ze hem antwoordde, vermeldt de Bijbel dat niet.

Hannah staat in een rij van vrouwen in de Schrift die geen kinderen konden krijgen totdat God antwoordde: Sara (Genesis 11:30), Rebekka (Genesis 25:21), Rachel (Genesis 29:31), de moeder van Simson (Rechters 13:2) en, in het Nieuwe Testament, Elisabeth, de moeder van Johannes de Doper (Lucas 1:7). Elke keer werd het kind dat geboren werd belangrijk in de geschiedenis van Israël.

Waarom dacht Eli dat Hannah dronken was?

Nadat de familie had gegeten, ging Hanna bidden in het huis van de Heer in Silo. “Zij was diepbedroefd en bad tot de HEER en weende bitter” (1 Samuël 1:10). Toen legde zij een gelofte af:

O HEER van de legermachten, als U werkelijk de ellende van Uw dienares aanziet en aan mij denkt en Uw dienares niet vergeet, maar aan Uw dienares een mannelijke nakomeling geeft, dan zal ik hem aan de HEER geven al de dagen van zijn leven, en er zal geen scheermes op zijn hoofd komen.

1 Samuel 1:11

“Geen scheermes” is de taal van de Nazireeërsgelofte in Numeri 6:5, en de engel gebruikte dezelfde woorden over Simson (Rechters 13:5), dus Hannah beloofde een zoon die voor zijn hele leven aan God was toegewijd.

Ze bad zonder geluid: “Hannah sprak in haar hart; alleen haar lippen bewogen, maar haar stem werd niet gehoord: daarom Eli dacht hij dat ze dronken was” (1 Samuel 1:13). Hij zei tegen haar: “Doe je wijn bij je vandaan.” Ze antwoordde: “Nee, mijn heer, ik ben een vrouw met een bedroefde geest: ik heb geen wijn of sterke drank gedronken, maar ik heb mijn ziel uitgestort voor de HEER” (1 Samuel 1:14–15). En Eli zegende haar: “Ga in vrede: en de God van Israël geve u uw bede die u van Hem gevraagd hebt” (1 Samuel 1:17). Ze ging weg en at, “en haar gezicht was niet langer bedroefd” (1 Samuel 1:18).

Joodse leraren leidden verschillende gebedsregels af uit deze verzen. In de Talmoed, bij Berachot 31a, redeneert Rav Hamnuna dat omdat ze in haar hart sprak, een persoon met aandacht moet bidden; omdat haar lippen bewogen, moeten de woorden uitgesproken worden; en omdat haar stem niet werd gehoord, wordt de Amida, het centrale staande gebed, zachtjes opgezegd. Eli's berisping wordt opgevat als dat een dronken persoon niet mag bidden. De volgende pagina, Berachot 31b, vermeldt de opvatting van Rabbi Elazar dat Hannah de eerste persoon sinds de schepping van de wereld was die God “Heer van de Hemelse Machten” noemde.

Wat gebeurde er nadat Samuel was geboren?

“De HEER dacht aan haar”, en ze baarde een zoon en “noemde zijn naam Samuel, zeggende: Omdat ik hem van de HEER heb gevraagd” (1 Samuel 1:19–20). Zo verklaart de Bijbel de naam door Hannahs vraag. De lexicons geven andere betekenissen voor het Hebreeuwse Sjemoeël: Strong’s heeft “gehoord van God,” en het Brown-Driver-Briggs lexicon geeft “naam van El” of “zijn naam is El” (El is een Hebreeuws woord voor God), waarbij wordt opgemerkt dat 1 Samuël 1:20 het verklaart alsof het afkomstig is van het werkwoord “vragen.”

Toen het volgende jaarlijkse offer aanbrak, ging Hannah niet naar Silo. Ze zei tegen Elkana dat ze thuis zou blijven totdat het kind gespeend was, “en dan zal ik hem brengen, zodat hij voor de HEER kan verschijnen en daar voor altijd kan blijven”, en hij stemde ermee in (1 Samuel 1:22–23). Toen Samuel gespeend was, terwijl “het kind nog jong was”, bracht ze hem naar Silo met drie stieren, een efa meel en een kruik wijn. Ze herinnerde Eli eraan wie ze was en zei: “Voor dit kind heb ik gebeden; en de HEER heeft mij mijn bede gegeven die ik van Hem gevraagd heb: Daarom heb ik hem ook aan de HEER afgestaan; zolang hij leeft, zal hij aan de HEER zijn afgestaan” (1 Samuel 1:24–28).

Samuël bleef en “diende voor het aangezicht van de HEER, als kind, omgord met een linnen efod.” Elk jaar “maakte zijn moeder een klein gewaad voor hem en bracht het hem,” en Eli zegende Elkana en Hanna. “De HEER zag om naar Hanna, zodat zij zwanger werd en drie zonen en twee dochters baarde” (1 Samuël 2:18–21).

Samuël groeide op tot een profeet die bekend was “van Dan tot Berseba” (1 Samuël 3:20), en hij “richtte Israël al de dagen van zijn leven” (1 Samuël 7:15). Hij zalfde Saul met “een oliekruikje” (1 Samuël 10:1) en David met “de hoorn met olie” (1 Samuël 16:13).

Wat betekent de naam Hannah?

Hanna is het Hebreeuwse Channah (חַנָּה). Het komt van het werkwoord Chanan, “genadig zijn,” dezelfde stam als chen, het gewone Hebreeuwse woord voor genade of gunst. Het lexicon van Strong duidt de naam aan als “begunstigd,” en het wordt meestal vertaald als “genade.” Augustinus, schrijvend in de vijfde eeuw, nam dezelfde betekenis aan: in De Stad van God noemt hij haar de vrouw “wier naam zelf, Hanna, Zijn genade betekent.”

Het Griekse Oude Testament spelt de naam Anna, en Spaanse en Portugese Bijbels noemen haar Ana.

Wat zegt het Lied van Hannah?

Nadat ze Samuel in Silo had achtergelaten, “bad Hannah en zei” het gedicht in 1 Samuel 2:1–10. Het begint met haar eigen vreugde: “Mijn hart verheugt zich in de HEER, mijn hoorn is verhoogd in de HEER: mijn mond is wijd open tegen mijn vijanden; want ik verheug mij in uw verlossing”, en gaat over naar wat God voor iedereen doet: hij vernedert de hoogmoedigen en verheft de armen. Eén regel herinnert aan haar eigen verhaal: “de onvruchtbare heeft er zeven gebaard; en zij die vele kinderen heeft, is zwak geworden” (1 Samuel 2:5). In het midden van het lied staan deze verzen:

De HEER doodt en maakt levend: Hij doet neerdalen in het graf en doet opstijgen. De HEER maakt arm en maakt rijk: Hij vernedert en verhoogt. Hij verheft de arme uit het stof en verhoogt de behoeftige uit het vuilnis, om hen bij de vorsten te plaatsen en hen de troon van heerlijkheid te laten beërven: want de fundamenten van de aarde zijn van de HEER, en Hij heeft de wereld daarop geplaatst.

1 Samuel 2:6–8

Het lied eindigt met: “hij zal kracht geven aan zijn koning, en de hoorn van zijn gezalfde verhogen” (1 Samuel 2:10), en toch had Israël geen koning toen Hannah dit sprak. Augustinus wees op deze regel als bewijs dat ze profeteerde en niet alleen dankte voor een zoon.

Hanna’s lied en Maria’s Magnificat

Wanneer Maria het Magnificat zingt in Lucas 1:46–55, volgt haar lied nauwgezet dat van Hannah, en de Katholieke Encyclopedie (1910) zegt dat het Magnificat “op vele plaatsen qua gedachte en bewoordingen zeer gelijkaardig is” aan Hanna’s lofzang.

Hanna (1 Samuël) Maria (Lucas 1)
“Mijn hart verheugt zich in de HEER” (2:1) “Mijn ziel maakt de Heer groot, en mijn geest verheugt zich in God, mijn Heiland” (1:46–47)
“aanzie de ellende van uw dienstmaagd” (1:11) “Hij heeft de nederige staat van zijn dienstmaagd aangezien” (1:48)
“Er is niemand heilig zoals de HEER” (2:2) “heilig is zijn naam” (1:49)
“Spreek niet langer zo hoogmoedig” (2:3) “Hij heeft de hoogmoedigen in de gedachten van hun hart verstrooid” (1:51)
“Hij vernedert en Hij verhoogt” (2:7) “Hij heeft machtigen van hun tronen gestoten en nederigen verhoogd” (1:52)
“Wie verzadigd waren, hebben zich voor brood verhuurd; en wie hongerig waren, hebben opgehouden” (2:5) “Hij heeft hongerigen met goede gaven vervuld en rijken met lege handen weggezonden” (1:53)

Hoe herinneren joden en christenen zich Hannah?

In de Joodse traditie, wordt haar verhaal in de synagoge gelezen op de eerste dag van Rosj Hasjana, het Joodse Nieuwjaar: de haftara, de lezing uit de Profeten, is 1 Samuel 1:1–2:10. De Talmoed (Rosj Hasjana 11a) leert dat Sara, Rachel en Hanna elk door God werden “gedacht” en zwanger werden op Rosj Hasjana, waarbij de woorden “de HEER dacht aan haar” (1 Samuel 1:19) worden gekoppeld aan de “gedachtenis” van het feest in Leviticus 23:24. De Talmoed rekent Hanna ook tot de zeven profetessen van Israël, samen met Sara, Mirjam, Debora, Abigaïl, Hulda en Ester (Megilla 14a). Het bewijs hiervoor is haar uitspraak “mijn hoorn is verhoogd”: David en Salomo werden gezalfd met een hoorn met olie en hun lijn zette zich voort, terwijl Saul en Jehu werden gezalfd uit een kruik en de hunne niet.

Vroege christelijke schrijvers lazen haar lofzang als profetie. Augustinus wijdt een hoofdstuk van De Stad van God (boek 17, hoofdstuk 4) eraan en leest Hanna als iemand die spreekt namens de Kerk. De onvruchtbare vrouw die “er zeven heeft gebaard” is voor hem de Kerk, waarbij het getal zeven staat voor haar volledigheid, en “zij die vele kinderen heeft” is het aardse Jeruzalem. Johannes Chrysostomus hield vijf preken over Hanna, gedateerd op 387, die Robert C. Hill in 2003 in het Engels vertaalde.

De Katholieke Kerk noemt haar tweemaal in de Catechismus. Paragraaf 489 noemt “Hanna, de moeder van Samuel” onder de vrouwen door wie God zijn trouw aan zijn beloften toonde en de zending van Maria voorbereidde. Paragraaf 2578 zegt dat “de kleine Samuel van zijn moeder Hanna moet hebben geleerd hoe hij ‘voor het aangezicht van de HEER moest staan.’”

De Orthodoxe Kerk herdenkt “Profetes Hanna, de moeder van de profeet Samuel” op 9 december, dezelfde dag als de Ontvangenis van de Theotokos door de heilige Anna, volgens de kalender van de Orthodoxe Kerk in Amerika.

Is Hannah dezelfde als Anna in het Nieuwe Testament?

Ze delen een naam, maar de Anna uit Lucas 2 is een andere vrouw. Zij was “een profetes, de dochter van Fanuël, uit de stam Aser”, “een weduwe van ongeveer vierentachtig jaar”, die “niet uit de tempel week, maar God diende met vasten en gebeden, nacht en dag”. Ze dankte God toen het kindje Jezus naar de tempel werd gebracht (Lucas 2:36–38).

Hannah is ook niet dezelfde persoon als de heilige Anna, de moeder van de Maagd Maria. De Orthodoxe Kerk in Amerika merkt op dat het Nieuwe Testament haar niet noemt; haar naam komt uit de latere christelijke traditie. Hannah, Anna en Anne zijn vormen van dezelfde Hebreeuwse naam.





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...