Wie was de heilige Teresa van Ávila? De non die gebed vriendschap noemde

De heilige Teresa van Ávila was een non die haar orde hervormde, kloosters stichtte in heel Spanje en leerde dat gebed vriendschap met God is. Ze leefde van 1515 tot 1582, schreef het verhaal van haar eigen leven en boeken over gebed die vandaag de dag nog steeds worden gelezen, en werd in 1970 de eerste vrouw die tot Kerkleraar werd benoemd.

Haar beroemdste boek begint met een beeld. Teresa, tweeënzestig jaar oud en in slechte gezondheid, probeerde het gebedsleven aan haar nonnen uit te leggen en schreef dat ze “de ziel beschouwde als een kasteel, gevormd uit een enkele diamant of een zeer transparant kristal, en vele kamers bevattend, net zoals er in de hemel vele woningen zijn.” Ze leende de woorden van Jezus: “In het huis van mijn Vader zijn vele woningen” (Johannes 14:2), en keerde ze naar binnen. De Koning woont in het centrum van het kasteel, en het hele christelijke leven is de reis naar zijn kamer. Haar eigen reis daarheen was lang, en dat is waarom ze gemakkelijk te vertrouwen is.

Wie was de heilige Teresa van Ávila?

Ze werd geboren als Teresa Sánchez de Cepeda y Ahumada in Ávila, een ommuurde stad in Oud-Castilië, op 28 maart 1515. Als klein meisje las ze de levens van de heiligen met de broer van wie ze het meest hield, en samen maakten ze een plan. “We besloten samen naar het land van de Moren te gaan,” herinnerde ze zich, “bedelend om de liefde van God, opdat we daar onthoofd zouden worden.” Hun grootste moeilijkheid, voegt ze eraan toe, “leken onze vader en moeder te zijn.” Een oom trof de twee kinderen op de weg buiten de stad aan en bracht hen thuis.

Haar moeder stierf toen Teresa nog een meisje was. In haar tienerjaren stortte ze zich op de ridderromans waar haar moeder van hield, en later werd ze naar een kostschool bij augustinessen gestuurd. In november 1535, op twintigjarige leeftijd, verliet ze het huis van haar vader zonder zijn toestemming om in te treden in het karmelietessenklooster van de Incarnatie in Ávila, een gemeenschap van ongeveer 140 nonnen. Daar nam ze de naam Teresa van Jezus aan, wat de reden is dat veel mensen haar nog steeds de heilige Teresa van Jezus noemen. Binnen enkele jaren was ze zo ziek dat ze vier dagen lang als dood lag, en haar gezondheid is nooit volledig hersteld.

Toen kwam het moeilijkste deel, en dat steekt ze niet onder stoelen of banken. Jarenlang bad ze, stopte ze met bidden en begon ze opnieuw, tegelijkertijd aangetrokken tot God en tot de praatjes van wereldse bezoekers in het klooster, een lange droge periode in het gebed. “Ik bracht bijna twintig jaar door op deze stormachtige zee,” schreef ze, “vallend en opstaand, maar opstaand zonder goed resultaat, aangezien ik weer wegging en opnieuw viel.” De ommekeer kwam in de vastentijd van 1554, toen ze negenendertig was. Toen ze op een dag het oratorium binnenging, zag ze een beeld dat voor een feestdag was binnengebracht, “een voorstelling van Christus, zwaar gewond.” “Zo scherp voelde ik het kwaad van de vergelding die ik voor die wonden had gegeven, dat ik dacht dat mijn hart zou breken,” schreef ze. “Ik wierp me naast het beeld op de grond, mijn tranen stroomden rijkelijk, en smeekte Hem om me voor eens en altijd te versterken, zodat ik Hem nooit meer zou beledigen.” Vanaf dat moment veranderde haar gebed.

Wat leerde de heilige Teresa over gebed?

Haar antwoord past in één zin, en het is de zin waar ze het meest om herinnerd wordt: “mentaal gebed is naar mijn mening niets anders dan op voet van vriendschap staan met God, en vaak in het geheim converseren met Hem van Wie we weten dat Hij van ons houdt.” Jezus zei tegen zijn discipelen om achter een gesloten deur te bidden “tot uw Vader die in het verborgene is” (Matteüs 6:6), en hij zei tegen hen: “Ik heb u vrienden genoemd” (Johannes 15:15). Teresa nam beide woorden letterlijk. Gebed was voor haar tijd die ze alleen doorbracht met een Vriend die blij is dat we kwamen.

In haar Leven legt ze uit hoe die vriendschap groeit met het beeld van een tuin. “Het lijkt mij dat de tuin op vier manieren bewaterd kan worden,” schrijft ze: “door water uit een put, wat erg moeizaam is,” dan door emmers die met een haspel worden opgehaald, dan door “een beek of stroompje,” en als laatste “door regenbuien, wanneer onze Heer het zelf bewaterd, zonder inspanning van onze kant.” De beginner haalt water met de hand. Naarmate het gebed zich verdiept, doet God meer van het werk, totdat hij uiteindelijk simpelweg de regen stuurt.

Het Innerlijk Kasteel, geschreven in 1577, maakt dezelfde reis door zeven reeksen kamers, de “woningen”, van de buitenhoven waar de ziel nog druk is met de wereld tot de zevende, waar God en de ziel verenigd zijn. Het zou gemakkelijk zijn om te denken dat het doel vervoering is. Teresa zegt duidelijk waar het toe leidt. “Dit is het einde en doel van het gebed, mijn dochters,” schrijft ze in de laatste woningen; “dit is de reden van het geestelijk huwelijk waarvan de kinderen altijd goede werken zijn.” Ze brengt Martha en Maria, de twee zusters van Bethanië, weer samen: “geloof me, zowel Martha als Maria moeten onze Heer ontvangen en Hem als hun Gast houden.” Jezus prees Maria omdat ze aan zijn voeten zat (Lucas 10:42), en Teresa vergat nooit dat er ook iemand moest zijn om de maaltijd te koken.

Wat waren de visioenen van de heilige Teresa?

Teresa beschreef genaden in het gebed die ze niet kon wegredeneren: een plotseling besef van Gods aanwezigheid, woorden die innerlijk werden gehoord, en visioenen. De Katholieke Encyclopedie van 1912 noemt ze “intellectuele visioenen en locuties,” die eerder in de geest werden geprent dan met de ogen werden gezien. Ze verontrustten haar net zozeer als ieder ander. Sommige vrome mannen die ze aanvankelijk raadpleegde, geloofden dat de duivel aan het werk was, en na verloop van tijd oordeelden biechtvaders, onder wie de heilige Franciscus Borgia en de heilige Petrus van Alcántara, dat ze van God kwamen. Haar eigen toets was degene die Jezus gaf voor valse profeten: “aan hun vruchten zult gij hen kennen” (Matteüs 7:20). “Werken zijn het onmiskenbare teken dat laat zien dat deze gunsten van God komen,” vertelde ze haar nonnen.

De bekendste is degene die ze beschrijft in hoofdstuk 29 van haar Leven. Ze zag een engel, klein en mooi, zijn gezicht brandend. “Ik zag in zijn hand een lange speer van goud, en aan de punt van het ijzer leek een klein vuur te zitten. Hij leek hem af en toe in mijn hart te steken en mijn ingewanden te doorboren; wanneer hij hem eruit trok, leek hij ze ook mee te trekken, en liet hij me helemaal in vuur en vlam achter met een grote liefde voor God.” Ze voegt eraan toe: “De pijn is niet lichamelijk, maar geestelijk; hoewel het lichaam er ook zijn deel in heeft, zelfs een groot deel.” Katholieke schrijvers noemen deze genade de transverberatie, het doorboren van haar hart.

Waarom hervormde de heilige Teresa de karmelieten?

De Incarnatie was een groot huis met veel bezoekers, en Teresa verlangde naar een kleine gemeenschap die de karmelietessenregel in zijn eerste, strengere vorm zou behouden. Op 24 augustus 1562 opende ze het klooster van de heilige Jozef in Ávila, na veel problemen en veel tegenstand, en bijna elk huis dat ze daarna stichtte, ondervond hetzelfde. Vier jaar later bezocht het hoofd van de hele karmelietenorde, Johannes-Baptist Rossi, haar, keurde goed wat ze had gedaan en gaf haar toestemming om meer huizen te stichten, voor zowel broeders als nonnen.

Ze stichtte in totaal zeventien kloosters, van de heilige Jozef in 1562 tot Burgos in 1582, en met de broeder die later bekend werd als de heilige Johannes van het Kruis, bracht ze de hervorming ook naar de broeders. Het reizen kostte haar veel. In haar Boek van de Stichtingen vermeldt ze, bijna terloops, sneeuw die de hele dag viel, gemiste wegen en koortsen onderweg, en ze bekent: “Ik had een grote hekel aan reizen, vooral lange reizen; maar als ik eenmaal begonnen was, dacht ik er niet meer aan, kijkend naar Hem in wiens dienst ze werden ondernomen.”

Hoe stierf de heilige Teresa en wanneer werd ze heilig verklaard?

Zij stierf op 4 oktober 1582 in Alba de Tormes, oud en lichamelijk gebroken, nadat zij het klooster in Burgos had gesticht. De hervorming van de kalender werd diezelfde nacht van kracht, waardoor de volgende dag als 15 oktober werd geteld, en dat is haar feestdag. Zij werd in 1614 zalig verklaard door paus Paulus V en in 1622 heilig verklaard door paus Gregorius XV. Op 27 september 1970 riep paus Paulus VI haar uit tot Kerkleraar, een titel die de Kerk aan heiligen verleent vanwege de voortreffelijkheid van hun leer, en hij merkte op dat zij de eerste vrouw was die deze titel ontving.

• 1515: geboren in Ávila, 28 maart
• 1535: treedt in in het Klooster van de Incarnatie
• 1554: haar bekering voor het beeld van de gewonde Christus
• 1562: sticht het Sint-Jozefklooster in Ávila, het eerste hervormde klooster
• 1565: voltooit haar Levensbeschrijving
• 1567: tweede klooster, in Medina del Campo
• 1568: eerste huis van hervormde broeders, in Duruelo, met Sint-Jan van het Kruis
• 1573: begint aan het Boek van de Stichtingen, voltooid in 1582
• 1577: schrijft De Inwendige Burcht
• 1580: haar Ongeschoeide Karmelieten worden een afzonderlijke provincie, het begin van de Orde van de Ongeschoeide Karmelieten
• 1582: sticht haar laatste klooster in Burgos en sterft in Alba de Tormes
• 1622: heilig verklaard
• 1970: uitgeroepen tot Kerkleraar

Is zij dezelfde als Moeder Teresa of de heilige Theresia van Lisieux?

Nee, hoewel de drie met elkaar verbonden zijn. De heilige Theresia van Lisieux (1873–1897) was een Franse Ongeschoeide Karmelietes, een non van de orde die Teresa van Ávila hervormde, en Johannes Paulus II schreef: “Beslissend voor het vervullen van haar karmelitaanse roeping waren de spirituele teksten van de Moeder-Stichteres, Teresa van Jezus.” Moeder Teresa van Calcutta (1910–1997), geboren als Gonxha Agnes Bojaxhiu, nam haar naam aan van Theresia van Lisieux toen zij in 1928 een Loretazuster werd. De kleine non van Lisieux leerde van de hervormster van Ávila, en de zuster van Calcutta werd vernoemd naar de kleine non.

Wat zijn de beroemdste woorden van de heilige Teresa?

Haar bekendste gedicht is het korte vers dat zij als bladwijzer in haar brevier bewaarde. De vertaling van Henry Wadsworth Longfellow behoudt de sobere vorm:

Laat niets u verstoren,
Niets u beangstigen;

Alles gaat voorbij;
God verandert nimmer;

Geduldig volharden
Bereikt alle dingen;

Wie God bezit
Komt niets tekort;

God alleen is genoeg.

Daarnaast staat haar definitie van gebed als vriendschap met God, en het laatste advies uit De Inwendige Burcht: “onze Heer geeft niet zozeer om het belang van onze werken als wel om de liefde waarmee ze worden gedaan.” Een gebed dat vaak aan haar wordt toegeschreven, en dat begint met Christus heeft nu geen lichaam behalve het uwe, komt niet voor in een van de drie boeken van haar die hier worden geciteerd.

Haar woorden hier zijn afkomstig uit vertalingen die van iedereen zijn: Het Leven in het Engels van David Lewis, voor het eerst gepubliceerd in 1870, De Inwendige Burcht in de versie van de Benedictijnen van Stanbrook, herzien in 1921, het Boek van de Stichtingen in het Engels van Lewis zoals herzien in 1913, en de bladwijzer in die van Longfellow. Moderne vertalingen verwoorden haar anders, en die zijn ook zeer de moeite waard om te lezen.

Teresa heeft bijna twintig jaar lang vallen en opstaan gekend voordat ze leerde stand te houden. Ze wist dat de weg naar het centrum van de burcht lang is, en ze wist wie daar wacht. Jezus beloofde het aan iedereen die van hem houdt: “mijn Vader zal hem liefhebben, en wij zullen tot hem komen en bij hem wonen” (Johannes 14:23).

Gerelateerde artikelen

• Geloven protestanten in heiligen? Ja, elke gelovige is een heilige
• 12 korte gebeden om dichter bij God te komen, inclusief voor de droge periodes
• Gebeden voor nederigheid: Het gebed van de heilige Efraïm, de litanie van nederigheid en alledaagse gebeden