Hoe werd Jezus gekruisigd? Wat de evangeliën en de geschiedenis laten zien

Jezus werd op de Romeinse manier gekruisigd. Pontius Pilatus veroordeelde hem, soldaten geselden en bespotten hem, en hij werd vanuit Jeruzalem naar Golgotha geleid met zijn kruis. Daar nagelden ze hem eraan vast onder een bordje dat zijn misdaad benoemde: “De Koning van de Joden,” en hij hing daar van de ochtend totdat hij die middag stierf.

Rome bewaarde deze dood voor slaven en rebellen, en bedoelde het om hen te beschamen. De redenaar Cicero noemde het in zijn zaak tegen Verres, een gouverneur die een Romeins burger had gekruisigd, “de meest ellendige en pijnlijkste straf die alleen voor slaven geschikt is,” en zei dat de misdaad niet “voldoende kon worden uitgedrukt door enige naam die erg genoeg voor was.” Meer dan een eeuw later schreef Paulus over dezelfde dood: “Maar het zij verre van mij dat ik zou roemen, anders dan in het kruis van onze Heere Jezus Christus” (Galaten 6:14). De dood die bedoeld was om de laagste der mensen te beschamen, werd de plek waar we Gods liefde het duidelijkst zien.

De vier evangeliën vertellen het op volgorde. Samengevoegd verloopt het als volgt:

1. Pilatus, “willende het volk tevredenstellen,” liet Barabbas vrij en leverde Jezus over “nadat hij hem gegeseld had, om gekruisigd te worden” (Marcus 15:15).
2. De soldaten kleedden hem in purper, drukten een doornenkroon op zijn hoofd en bespotten hem als een koning, waarna ze hem zijn eigen kleren weer aantrokken (Marcus 15:17–20).
3. Hij ging naar buiten “terwijl hij zijn kruis droeg” (Johannes 19:17), en onderweg lieten de soldaten een voorbijganger, Simon van Cyrene, het voor hem dragen (Marcus 15:21).
4. Op Golgotha, “De plaats van een schedel,” boden ze hem wijn gemengd met mirre aan, en hij wilde die niet drinken (Marcus 15:22–23).
5. Ze kruisigden hem op “het derde uur,” rond negen uur 's ochtends, met aan weerszijden een misdadiger (Marcus 15:25; Johannes 19:18).
6. Pilatus' bordje met de aanklacht werd aan het kruis bevestigd, geschreven “in het Hebreeuws, Grieks en Latijn” (Johannes 19:19–20), en de soldaten wierpen het lot om zijn kleren (Johannes 19:23–24).
7. Rond het negende uur, drie uur 's middags, “riep Jezus met een luide stem en gaf de geest” (Marcus 15:34, 37).
8. Omdat de sabbat naderde, braken de soldaten de benen van de twee mannen naast hem zodat de lichamen konden worden afgenomen. Jezus was al dood, dus braken ze de zijne niet; een van hen doorboorde zijn zij met een speer (Johannes 19:31–34).
9. Pilatus gaf het lichaam aan Jozef van Arimathea, een lid van de raad, die het in een nieuw graf in een tuin nabij de plaats legde (Marcus 15:43–45; Johannes 19:41–42).

De geseling zelf wordt in één woord beschreven, en de evangeliën zeggen nooit hoeveel slagen hij kreeg; hoeveel zweepslagen Jezus ontving is een vraag op zich. De evangelisten vertellen het verhaal met grote terughoudendheid. Ze blijven niet stilstaan bij de pijn. Ze blijven stilstaan bij wat er gezegd werd en bij wat er vervuld werd.

Genageld. De evangeliën beschrijven het moment niet, maar na de opstanding weigerde Thomas te geloven “tenzij ik in zijn handen de afdruk van de nagels zal zien” (Johannes 20:25), en de opgestane Jezus zei tegen zijn discipelen: “Zie mijn handen en mijn voeten, dat Ik het Zelf ben” (Lukas 24:39). De littekens zaten in zijn handen, en het verslag van Lukas wijst ook naar zijn voeten. Waar de nagels precies doorheen gingen, door de handpalm of de pols, en hoe groot ze waren, wordt behandeld in de nagels waarmee Jezus werd gekruisigd.

Romeinen gebruikten niet altijd spijkers. Sommige slachtoffers werden vastgebonden. De Joodse historicus Josephus, die toekeek hoe Titus in 70 na Chr. Jeruzalem belegerde, schreef dat de soldaten “degenen die ze vingen, de een na de ander, op verschillende manieren aan de kruisen spijkerden, bij wijze van scherts, toen hun aantal zo groot was dat er geen ruimte meer was voor de kruisen, en geen kruisen meer voor de lichamen.” Er was geen vaste methode. De beulen deden wat ze wilden.

De hielbeenderen van twee mannen, ver uit elkaar gevonden. In 1968 braken bouwlieden in Giv’at ha-Mivtar, in het noorden van Jeruzalem, in een Joods familiegraf uit de eerste eeuw. De archeoloog Vassilios Tzaferis voerde de opgraving uit. In een van de ossuaria, de stenen kisten waarin families de beenderen van hun doden verzamelden, lagen de resten van een man van in de twintig, met zijn naam in de zijkant gekrast: Yehohanan, zoon van Hagkol. Een ijzeren spijker zat nog door zijn rechterhielbeen, de punt verbogen, waarschijnlijk op de plek waar hij een harde knoest in het olijfhout van het kruis raakte. Zijn familie kon hem er niet uit krijgen, dus begroeven ze hem met de spijker en een stuk van het hout nog op zijn plek.

Het Israel Museum, dat de vondst beheert, leest het als volgt: “zijn benen waren aan de zijkanten van een kruis genageld, terwijl zijn armen blijkbaar aan de dwarsbalk waren vastgebonden.” In 2006 noemde het museum het bot “het enige tastbare bewijs voor de praktijk van kruisiging dat ooit bij archeologische opgravingen is ontdekt.” Tienduizenden werden gekruisigd in het Romeinse Rijk, en deze spijker bleef alleen bewaard omdat hij niet uit het hout loskwam.

Sindsdien is er een tweede man gevonden. In 2021 rapporteerde de Universiteit van Cambridge over een skelet uit een Romeinse begraafplaats in Fenstanton, Engeland, met een ijzeren spijker van 5 cm door zijn rechterhiel. Hij stierf ergens tussen 130 en 360 na Chr., en het team noemde hem wellicht het “best bewaarde” voorbeeld van een kruisiging uit de Romeinse tijd ter wereld. Dergelijke vondsten zijn zeldzaam omdat de veroordeelden meestal werden vastgebonden, waar spijkers werden gebruikt werden ze meestal achteraf verwijderd, en slechts weinig lichamen kregen een fatsoenlijk graf. Dat van Yehohanan is nog steeds het enige uit de tijd en stad van Jezus zelf.

De beenderen van Yehohanan zeggen ook iets over de begrafenis van Jezus. Geleerden zijn het erover eens, zoals de historicus Mark D. Smith het verwoordt, dat Yehohanan “op de gebruikelijke Joodse wijze in een familiegraf werd begraven.” Een gekruisigde man in Jeruzalem kon worden overgedragen en in een graf worden gelegd, zoals de evangeliën zeggen dat bij Jezus gebeurde.

Bijna elke kerk beeldt een kruis met een dwarsbalk af, zoals christenen dat al sinds ten minste de tweede eeuw doen. Jehovah's getuigen leren dat het een enkele rechtopstaande paal was, en dat ongeacht de vorm, het kruis niet in de aanbidding mag worden gebruikt. In hun eigen woorden: “de Bijbel beschrijft het instrument van Jezus' dood niet, dus niemand kan de vorm met absolute zekerheid kennen. Toch levert de Bijbel bewijs dat Jezus niet aan een kruis stierf, maar aan een rechtopstaande paal.” Ze wijzen naar het Griekse woord Stauros, meestal vertaald als “kruis”, waarvan de basisbetekenis volgens hen “rechtopstaande paal” is.

De evangeliën geven enkele aanwijzingen. Jezus ging naar buiten “zijn kruis dragende”, en Simon werd gedwongen het te dragen, wat past bij de Romeinse praktijk om de veroordeelde een dwarsbalk te laten dragen naar de plek waar de staander stond. Mattheüs zegt dat de aanklacht “boven zijn hoofd” werd geplaatst (Mattheüs 27:37). En ongeveer 125 jaar na de kruisiging las Justinus de Martelaar, schrijvend rond 155 na Chr., de “hoorns van een eenhoorn” in de zegen van Mozes over Jozef (Deuteronomium 33:17) als een beeld van het kruis, en beschreef de vorm ervan: “de ene balk is rechtop geplaatst, waarvan het hoogste uiteinde omhoog rijst tot een hoorn, wanneer de andere balk erop wordt bevestigd, en de uiteinden aan beide kanten verschijnen als hoorns die aan de ene hoorn zijn verbonden.” Dat is een kruis.

Ja, zo stevig als de oude geschiedenis iets kan vaststellen. Het artikel over Jezus in de Encyclopaedia Britannica, door de historici E. P. Sanders en Jaroslav Pelikan, zegt duidelijk dat hij bij zijn laatste Pascha in Jeruzalem “werd gearresteerd, berecht en geëxecuteerd.” De getuigen zijn onder meer mannen die geen liefde voor christenen hadden. De Romeinse historicus Tacitus, die rond 116 na Chr. schreef over de vervolging door Nero, legt uit waar de christenen hun naam vandaan hadden: “Christus, van wie de naam zijn oorsprong had, onderging de zwaarste straf tijdens de regering van Tiberius door toedoen van een van onze procuratoren, Pontius Pilatus.” Tacitus noemde het geloof “een uiterst verderfelijk bijgeloof.” Hij had geen reden om de dood van de stichter ervan te verzinnen.

Josephus, schrijvend in 93 na Chr., zegt ook dat “Pilatus, op voorstel van de voornaamste mannen onder ons, hem tot het kruis had veroordeeld.” De passage zoals die bewaard is gebleven, is door een christelijke kopiist bewerkt; Britannica oordeelt dat de hint naar Christus' goddelijkheid “niet van Josephus kan zijn gekomen”, dus deze getuige moet met voorzichtigheid worden gelezen. Tacitus heeft zo'n voorzichtigheid niet nodig.

Wat betreft het wanneer: Jezus werd gekruisigd op een vrijdag tijdens het Pascha, hoogstwaarschijnlijk in 30 of 33 na Chr., toen hij ergens tussen de 33 en 38 jaar oud was. Marcus plaatst het begin op het derde uur, en de uren worden uitgewerkt in hoe lang Jezus aan het kruis hing.

Artsen zijn het er nog steeds niet over eens. Shock door bloedverlies en falende ademhaling behoren tot de voorgestelde theorieën. Een overzicht uit 2006 in het Journal of the Royal Society of Medicine concludeerde dat “er onvoldoende bewijs is om met zekerheid te stellen hoe mensen precies stierven door kruisiging in de Romeinse tijd,” en dat “verschillende individuen stierven door verschillende fysiologische oorzaken.”

Velen bleven lang in leven. Jezus stierf binnen ongeveer zes uur, zo snel dat “Pilatus zich verwonderde of hij al dood was” en de centurio liet roepen om het zeker te weten (Marcus 15:44). De evangeliën vertellen ons niet de medische oorzaak. Ze vertellen ons dat hij stierf met luide stem, biddend: “Vader, in uw handen beveel ik mijn geest: en na dit gezegd te hebben, gaf hij de geest” (Lucas 23:46).

De Wet van Mozes zei dat een man die aan een boom werd opgehangen “vervloekt door God” was (Deuteronomium 21:23). Paulus verzachtte dat niet. Hij zei dat dit juist het punt was: “Christus heeft ons verlost van de vloek van de wet, door voor ons een vloek te worden: want er staat geschreven, Vervloekt is een ieder die aan een boom hangt” (Galaten 3:13). Jezus nam de meest schandelijke dood in de Romeinse wereld op zich, en de vloek die daarmee gepaard ging, zodat wij die niet hoefden te dragen.

Petrus, die hem de nacht ervoor had verloochend, schreef later over diezelfde boom: “Die zelf onze zonden in zijn eigen lichaam gedragen heeft op het hout, opdat wij, voor de zonden dood zijnde, voor de gerechtigheid zouden leven: door wiens striemen gij genezen zijt” (1 Petrus 2:24). En Paulus vond een beeld in de spijkers zelf. Alles wat tegen ons geschreven was, zegt hij, heeft God “weggedaan, door het aan zijn kruis te nagelen” (Kolossenzen 2:14). De spijkers die Jezus aan het kruis hielden, maakten onze schuld daar met hem vast.

Jezus had gezegd wat voor soort dood hij zou sterven. “En ik, als ik van de aarde verhoogd zal zijn, zal allen tot mij trekken” (Johannes 12:32). Rome verhoogde hem om de wereld af te schrikken. Hij trekt de wereld sindsdien naar zich toe, en de dood die Rome voor slaven bewaarde, heeft ons het teken gegeven dat we boven onze kerken verheffen en in ons hart dragen. Met Paulus kunnen we het duidelijk zeggen: “Het zij verre van mij dat ik zou roemen, anders dan in het kruis van onze Heer Jezus Christus.”

---

• Waarom werd Jezus gekruisigd?
• Waar werd Jezus gekruisigd?
• Hoe laat werd Jezus gekruisigd?
• Hoe oud was Jezus toen hij stierf?
• Wie hielp Jezus het kruis dragen?
• De zeven laatste woorden van Jezus aan het kruis