Anglicaans versus Katholiek: Waarom de Church of England niet Rooms-Katholiek is

Katholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen in deze reeks

Anglicanen zijn geen rooms-katholieken, hoewel hun moederkerk, de Church of England, zichzelf zowel “katholiek als hervormd” noemt. De twee kerken belijden de oude geloofsbelijdenissen en erkennen elkaars doop, en anglicanen beschouwen hun bisschoppen, priesters en eucharistie ook als katholiek, een bewering die Rome verwerpt. Waar ze het meest verschillen is over de paus, getrouwde en vrouwelijke geestelijken, transsubstantiatie en de Maria-dogma's.

De Engelse kerk erkende het gezag van de paus van 664 tot aan de Reformatie, en ondanks alles wat hen sindsdien heeft verdeeld, zijn de twee kerken nog steeds verwant. In april 2026 baden een aartsbisschop van Canterbury en een paus samen in het Apostolisch Paleis, hoewel hun kerken nog niet samen aan één tafel de communie kunnen delen.

Onderwerp	Anglicaans	Katholiek
Hoofd op aarde	Geen; de aartsbisschop van Canterbury is het middelpunt van eenheid	De paus, met “volledige, hoogste en universele macht”
Vorm	42 zelfbesturende lidkerken	Eén Kerk in gemeenschap met Rome
Hoogste gezag	Schrift	Schrift en Traditie, geïnterpreteerd door de paus en bisschoppen
Sacramenten	Twee van het Evangelie, vijf “algemeen sacramenten genoemd”	zeven
De Eucharistie	Christus werkelijk aanwezig; transsubstantiatie verworpen	Transsubstantiatie
Anglicaanse priesters	Gewijd in continuïteit met de vroege kerk	Wijdingen “absoluut nietig en volkomen ongeldig” (1896)
Huwelijk van geestelijken	Allowed	Priesters van de Latijnse ritus zijn normaal gesproken celibatair
Vrouwelijke geestelijken	Priesters en bisschoppen in de Church of England	Niet mogelijk
Maria	Geëerd met feesten; Onbevlekte Ontvangenis en Tenhemelopneming niet vereist	Beide zijn dogma's
Bidden tot heiligen	Artikel 22 verwerpt de “Roomse leer” van het aanroepen van hen	Heiligen gevraagd om voorbede te doen
hertrouwen na scheiding	Mogelijk in de kerk in Engeland sinds 2002	Niet zolang een eerste geldig huwelijk standhoudt
Contraception	Toegestaan om “een moreel gegronde reden” sinds 1930	Kunstmatige methoden verworpen; natuurlijke gezinsplanning toegestaan

De 42 lidkerken stellen veel van hun eigen regels vast, dus waar ze verschillen, zoals over hertrouwen, vrouwenwijding en paren van hetzelfde geslacht, geeft de anglicaanse kolom het standpunt van de Church of England weer.

Om te zien wat anglicanen en episcopalen leren naast wat katholieken leren over 55 vragen, opent u onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties.

Door haar geschiedenis is de Anglicaanse Kerk protestants. De Church of England was “een van de kerken die braken met Rome” tijdens de Reformatie, en de Episcopal Church in de Verenigde Staten draagt nog steeds de wettelijke naam “the Protestant Episcopal Church in the United States of America.” Toch is zij naar eigen zeggen ook katholiek. De Church of England zegt dat zij “bewust de continuïteit” met de vroege en middeleeuwse kerk heeft behouden in “haar gebruik van de katholieke geloofsbelijdenissen, haar patroon van ambt, haar gebouwen en aspecten van haar liturgie,” terwijl zij “protestantse inzichten in haar theologie heeft belichaamd.” Wanneer anglicanen zichzelf katholiek met een kleine letter noemen, bedoelen ze een deel van de ene universele kerk die we belijden in de geloofsbelijdenis van Nicea. Ze bedoelen niet rooms-katholiek, en ze zijn niet in gemeenschap met de paus.

Rome ziet op haar beurt iets van zichzelf in hen. Toen het decreet over oecumene van het Tweede Vaticaans Concilie uit 1964 sprak over de gemeenschappen die tijdens de Reformatie van Rome waren gescheiden, zei het dat onder degenen “waarin katholieke tradities en instellingen gedeeltelijk blijven bestaan,” “de Anglicaanse Gemeenschap een bijzondere plaats inneemt.”

Binnen het anglicanisme noemt de Church of England drie brede tradities, elk met een eigen accent: een evangelische die de nadruk legt op de Schrift, prediking en rechtvaardiging door het geloof; een katholieke, hervormd door de Oxford-beweging vanaf de jaren 1830, die de nadruk legt op de sacramenten en het ambt van bisschoppen, priesters en diakens; en een liberale die de nadruk legt op het gebruik van de rede.

Het woord “anglicaans” omvat de hele wereldwijde familie, 42 zelfbesturende lidkerken en vijf extra-provinciale gebieden in meer dan 165 landen, met tientallen miljoenen leden. De Kerk van Engeland is haar moederkerk, en de Episcopal Church is een ander lid, wiens verschillen met Rome hebben hun eigen pagina.

De Anglican Catholic Church is een klein eigen lichaam, noch rooms-katholiek, noch een van de lidkerken van de Anglicaanse Gemeenschap. Het begon na 1977, toen, in eigen woorden, “een internationaal congres van bijna 2.000 anglicaanse geestelijken en leken bijeenkwam in St. Louis, Missouri,” om te protesteren tegen wat zij zagen als afwijkingen van “het katholieke en apostolische geloof” in de anglicaanse kerken. De eerste bisschoppen werden het jaar daarop, in 1978, in Denver gewijd.

Vanaf de Synode van Whitby in 664 tot aan de Reformatie erkende de Engelse kerk het gezag van de paus. Daarna verklaarde de Act of Supremacy van 1534 Hendrik VIII tot opperhoofd van de Engelse Kerk in plaats van de paus, die zich had verzet tegen zijn scheiding van Catharina van Aragon en zijn huwelijk met Anna Boleyn.

Hendrik veranderde de manier waarop de kerk werd bestuurd meer dan dat hij veranderde wat zij geloofde, en de eigen geschiedenis van het parlement merkt op dat hij de bisschoppen en bisdommen behield. De theologische Reformatie kwam onder zijn zoon, Eduard VI, toen de Church of England de overtuiging overnam dat de theologie van de protestantse hervormers “trouwer was aan de leer van de Bijbel en de Vroege Kerk.” In 1549 stelde een Act of Uniformity het Book of Common Prayer vast, het werk van Thomas Cranmer, aartsbisschop van Canterbury. Onder Maria I (1553–58) keerde de Church of England terug naar het pauselijk gezag. Toen Elizabeth I in 1558 koningin werd, draaide zij dat weer terug, en een nieuwe Act of Uniformity in 1559 legde een herzien gebedenboek op dat een aantal katholieke gebruiken behield.

Elizabeths schikking werd als doctrine vastgelegd in de Dertig-negen Artikelen van Religie, waar de geestelijkheid in 1562 mee instemde en die in 1571 werden bekrachtigd. Artikel 37 plaatst de breuk nog steeds in één regel: “De bisschop van Rome heeft geen jurisdictie in dit koninkrijk Engeland.”

Toen Jezus tegen Petrus zei: “jij bent Petrus, en op deze rots zal ik mijn kerk bouwen” (Matteüs 16:18), begrijpen katholieken dat hij een ambt heeft gesticht. De Catechismus van de Katholieke Kerk leert dat dit ambt “wordt voortgezet door de bisschoppen onder het primaat van de paus,” die “volledige, hoogste en universele macht over de hele Kerk” heeft. Het leert ook dat wanneer de paus “door een definitieve handeling een leer met betrekking tot geloof of zeden afkondigt,” hij onfeilbaar is.

De aartsbisschop van Canterbury bekleedt geen dergelijk ambt onder anglicanen, en is in plaats daarvan de “focus van eenheid” van de Gemeenschap, in de bewoordingen van de Church of England, en een van haar vier Instrumenten van Gemeenschap, naast de Lambeth Conference van bisschoppen, de Primates’ Meeting en de Anglican Consultative Council. De lidkerken zijn autonoom en besturen zichzelf elk via hun eigen synodes. Zelfs de Lambeth Conference, zoals de anglicaanse theoloog Francis J. Hall in 1931 schreef, “wijst wetgevende autoriteit af, en haar resoluties binden geen enkele van de Anglicaanse Kerken.”

De huidige aartsbisschop, Sarah Mullally, is de 106e aartsbisschop van Canterbury. Ze is getrouwd en heeft twee volwassen kinderen, en in 2015 werd ze de vierde vrouwelijke bisschop in de Church of England. Noch haar huwelijk, noch haar wijding zou mogelijk zijn voor een katholieke bisschop.

Artikel 6 zegt dat de Schrift “alle dingen bevat die nodig zijn voor het heil,” zodat wat niet daaruit kan worden bewezen “niet van enig mens mag worden geëist” als geloofsartikel. De Katholieke Kerk leert daarentegen dat de taak om “een authentieke interpretatie van het Woord van God te geven, hetzij in geschreven vorm of in de vorm van Traditie,” toebehoort aan “de bisschoppen in gemeenschap met de opvolger van Petrus, de bisschop van Rome.”

De katholieke canon heeft 46 boeken in het Oude Testament, waaronder Tobit, Judit, 1 en 2 Makkabeeën, Wijsheid, Sirach en Baruch. Anglicanen lezen die boeken ook, maar Artikel 6 zegt dat de kerk ze niet “toepast om enige doctrine vast te stellen,” en de Katholieke en protestantse Bijbels verschillen op dezelfde manier.

De Katholieke Kerk leert transsubstantiatie: in de woorden van het Concilie van Trente, dat de Catechismus citeert, brengt de consecratie “een verandering teweeg van de gehele substantie van het brood in de substantie van het lichaam van Christus onze Heer en van de gehele substantie van de wijn in de substantie van zijn bloed.”

Artikel 28 verwerpt die leer, zeggende dat deze “niet door de heilige Schrift kan worden bewezen,” en stelt dat het Lichaam van Christus “slechts op een hemelse en geestelijke wijze” en door geloof wordt ontvangen. Anglicanen geloven vandaag de dag een scala aan dingen hierover, en de Episcopal Church vat het samen door te zeggen dat de anglicaanse liturgische theologie “bevestigt dat Christus werkelijk aanwezig is in de eucharistie en ruimte laat voor uiteenlopende opvattingen over hoe dat gebeurt.”

Als het gaat om het tellen van de sacramenten, noemt Artikel 25 er twee “door Christus onze Heer in het Evangelie ingesteld,” doop en avondmaal, en noemt vormsel, boete, wijding, huwelijk en ziekenzalving “die vijf die gewoonlijk Sacramenten worden genoemd.” De Katholieke Kerk telt alle zeven als sacramenten.

Wat de twee kerken echter het diepst verdeelt, is het priesterschap. In 1896 verklaarde paus Leo XIII, in Apostolicae Curae, dat “wijdingen uitgevoerd volgens de anglicaanse ritus absoluut ongeldig en volkomen nietig zijn geweest en zijn.” Hij gaf twee redenen. De eerste was een gebrek aan “vorm”: naar zijn oordeel drukten de woorden van de wijdingsritus die onder Eduard VI werd ingevoerd niet het katholieke priesterschap en zijn kracht om het offer van de Mis op te dragen uit. De tweede was een gebrek aan “intentie”: hij hield vol dat een ritus die was veranderd om te verwerpen “wat de Kerk doet” een intentie toonde die in strijd was met het sacrament. De uitspraak staat nog steeds, dus in katholieke ogen mist een anglicaanse eucharistie een geldig gewijde priester. De Catechismus zegt over de kerken die uit de Reformatie voortkwamen dat “eucharistische intercommunie met deze gemeenschappen niet mogelijk is voor de Katholieke Kerk.”

Canon B15A van de Church of England laat tot de Heilige Communie toe “gedoopte personen die communicerende leden zijn van andere Kerken die de leer van de Heilige Drie-eenheid onderschrijven, en die in goede staat verkeren in hun eigen Kerk.” De Katholieke Kerk staat haar leden niet toe die uitnodiging te accepteren. Haar canoniek recht zegt dat katholieken de sacramenten “uitsluitend van katholieke bedienaren” ontvangen, behalve, in nood, van bedienaren van kerken wier sacramenten zij als geldig beschouwt, en na 1896 horen daar de anglicaanse niet bij.

Andersom mag een anglicaan alleen de communie ontvangen tijdens de Mis in levensgevaar of, naar het oordeel van de diocesane bisschop of bisschoppenconferentie, een andere ernstige noodzaak. Zelfs dan moet hij of zij niet in staat zijn een bedienaar van zijn of haar eigen kerk te bereiken, moet “uit eigen beweging” vragen, moet het katholieke geloof over het sacrament tonen en moet “goed voorbereid” zijn.

Artikel 32 zegt dat bisschoppen, priesters en diakens “niet door Gods Wet worden geboden om de staat van het ongehuwde leven te zweren, of zich te onthouden van het huwelijk,” dus anglicaanse geestelijken mogen trouwen. In de Latijnse ritus van de Katholieke Kerk worden priesters en bisschoppen “normaal gesproken gekozen uit mannen van geloof die een celibatair leven leiden.” Dat is eerder een discipline dan een doctrine, en oosters-katholieke kerken wijden getrouwde mannen tot priester, hoewel ze hun bisschoppen alleen uit celibatairen kiezen.

De katholieke lijn over vrouwenwijding is steviger, want de Catechismus leert dat “alleen een gedoopte man (vir) geldig de heilige wijding ontvangt” en dat “de wijding van vrouwen niet mogelijk is.” In de Church of England werd Libby Lane, in 1994 tot priester gewijd, in december 2014 benoemd tot de eerste vrouwelijke bisschop, en vandaag de dag is de aartsbisschop van Canterbury een vrouw.

De Church of England eert Maria in haar kalender. Zij houdt de Aankondiging als een voornaam feest en markeert "De Gezegende Maagd Maria" op 15 augustus, "Het Bezoek van de Gezegende Maagd Maria aan Elisabeth" en "De Ontvangenis van de Gezegende Maagd Maria" op 8 december.

Anglicanen zijn echter niet verplicht om de twee katholieke dogma's over haar te geloven. De Onbevlekte Ontvangenis, in 1854 door Pius IX afgekondigd, leert dat Maria vanaf het eerste moment van haar conceptie “immuun voor elke smet van de erfzonde” werd bewaard. De Tenhemelopneming, in 1950 door Pius XII gedefinieerd, leert dat zij aan het einde van haar aardse leven “met lichaam en ziel in de hemelse heerlijkheid werd opgenomen.” Geen van beide komt voor in de Dertig-negen Artikelen, en onder Artikel 6 kan geen geloof worden vereist dat de Schrift niet bewijst. In 2005 ging de gezamenlijke commissie ARCIC verder dan beide kerken hadden gedaan, door beide dogma's “in overeenstemming met de leer van de Schrift” te noemen.

Over het bidden tot de heiligen spreekt Artikel 22 bot. Het zegt dat “de Roomse leer betreffende het Vagevuur, Aflaten, Verering en Aanbidding, zowel van Beelden als van Relikwieën, en ook de aanroeping van Heiligen, een dwaze zaak is die ijdel is uitgevonden.” De Catechismus leert dat de heiligen in de hemel “niet ophouden voor ons bij de Vader te bemiddelen,” en katholieken vragen Maria en de heiligen om hun gebeden.

Wanneer een gescheiden katholiek burgerlijk hertrouwt, zegt de Catechismus, handhaaft de Kerk "in trouw aan de woorden van Jezus Christus" dat "een nieuwe verbintenis niet als geldig kan worden erkend, als het eerste huwelijk dat wel was." Een kerkelijke rechtbank kan in plaats daarvan verklaren dat een huwelijk nietig was, "dat het huwelijk nooit heeft bestaan," wat beide personen vrijlaat om te trouwen. De Church of England erkent "dat sommige huwelijken inderdaad mislukken," en sinds 2002 "mag een gescheiden persoon onder bepaalde omstandigheden opnieuw in de kerk trouwen," hoewel sommige predikanten zich niet in staat voelen dergelijke huwelijken te voltrekken.

Op de Lambeth Conference van 1930 hield Resolutie 15 onthouding als “de primaire en voor de hand liggende methode” om een gezin te beperken, maar stemde, met 193 tegen 67 stemmen, in dat waar er “een moreel gezonde reden is om volledige onthouding te vermijden,” “andere methoden kunnen worden gebruikt.” De Katholieke Kerk leert dat natuurlijke gezinsplanning moreel aanvaardbaar is en dat elke handeling die bedoeld is “om voortplanting onmogelijk te maken” op zichzelf verkeerd is.

Wat betreft koppels van hetzelfde geslacht zijn de Anglicaanse kerken elk hun eigen weg gegaan. De Church of England introduceerde haar Prayers of Love and Faith voor koppels van hetzelfde geslacht via het Living in Love and Faith-proces van 2020 tot 2023, hoewel haar Canon B 30 nog steeds stelt dat het huwelijk "van één man met één vrouw" is, en de Episcopal Church in de Verenigde Staten keurde in 2015 voor het eerst proefriten voor het homohuwelijk goed. De verklaring van de Katholieke Kerk uit 2023 Fiducia Supplicans staat zegeningen toe voor koppels in onregelmatige situaties, inclusief koppels van hetzelfde geslacht, alleen in een vorm die “niet ritueel vastgelegd mag worden,” en “zonder officieel hun status te valideren of op enige wijze de eeuwenoude leer van de Kerk over het huwelijk te veranderen.”

Een anglicaan die al gedoopt is, wordt in de Katholieke Kerk opgenomen met een geloofsbelijdenis en wordt niet opnieuw gedoopt, en sinds 2009 kunnen ook hele groepen overkomen. De apostolische constitutie van Benedictus XVI Anglicanorum Coetibus creëerde persoonlijke ordinariaten, die “de liturgische, spirituele en pastorale tradities van de Anglicaanse Gemeenschap binnen de Katholieke Kerk” behouden. Het Ordinariaat van Onze-Lieve-Vrouw van Walsingham voor Engeland en Wales begon in 2011, en het Ordinariaat van de Stoel van Sint-Petrus voor de Verenigde Staten volgde in 2012, met als basis Houston.

Voormalige anglicaanse geestelijken die zich aansluiten kunnen worden geaccepteerd “als kandidaten voor de heilige wijdingen in de Katholieke Kerk”, en vanuit het perspectief van Rome worden zij dan voor de eerste keer gewijd. Getrouwde voormalige anglicaanse predikanten kunnen worden gewijd, terwijl andere getrouwde mannen alleen per geval worden overwogen, met toestemming van de paus.

De moderne relatie begon in 1966, toen aartsbisschop Michael Ramsey paus Paulus VI ontmoette. Die ontmoeting leidde tot de Anglicaanse-Rooms-Katholieke Internationale Commissie, ARCIC, de belangrijkste theologische dialoog van de kerken, die sinds 1970 overeengekomen verklaringen heeft uitgegeven over de eucharistie, het ambt, gezag, verlossing, moraal en Maria. In haar verklaring over gezag uit 1976 oordeelde zij het “passend” dat een universeel primaat in een toekomstige vereniging zou worden gehouden door de zetel van Rome. De eigen samenvatting van de Anglicaanse Gemeenschap voegt er echter aan toe dat er vragen blijven bestaan of de overeenkomsten voldoende zijn om alle obstakels voor volledige gemeenschap te overwinnen.

Op 27 april 2026 ontmoette aartsbisschop Sarah Mullally paus Leo XIV in het Apostolisch Paleis en bad zij met hem. In haar toespraak zei zij dat de ontmoeting van 1966 “vruchten blijft afwerpen via ARCIC, IARCCUM en de vele vertrouwensrelaties die tussen onze kerken zijn gegroeid.” En beiden, wier kerken nog steeds niet één altaar kunnen delen, baden samen het tafelgebed, de zegen die de tweede brief van Paulus aan de Korintiërs afsluit: “De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de Heilige Geest zij met u allen” (2 Korintiërs 13:14, KJV).

• Episcopaals versus Katholiek
• Wat de Church of England is: een gebedenboek en een man die ervoor brandde
• Protestants vs. anglicaans: Hebben ze verschillende overtuigingen?
• Katholiek versus Protestants

Meer uit deze reeksKatholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen