Oude Testament vs Nieuwe Testament: Verschillen en hoe ze bij elkaar passen

Het Oude Testament bevat de beloften en het Nieuwe vertelt hoe ze werden nagekomen. Het Oude, grotendeels geschreven in het Hebreeuws vóór Christus, bevat de Schriften die Jezus las. Het Nieuwe bestaat uit 27 boeken in het Grieks, geschreven na zijn opstanding over zijn leven en de eerste kerken, en christenen lezen beide als één verhaal.

Jezus zelf liet ons zien hoe. Op de eerste paasdag liepen twee discipelen naar Emmaüs, pratend over alles wat er was gebeurd, en een vreemdeling voegde zich bij hen. “En beginnende bij Mozes en al de profeten, legde hij hun in al de schriften de dingen uit die op hem betrekking hadden” (Lucas 24:27). De enige Bijbel die ze hadden was wat wij het Oude Testament noemen, en de verrezen Heer opende het voor hen pagina voor pagina. Het Nieuwe Testament is voortgekomen uit het op die manier lezen van de Schriften.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen het Oude en het Nieuwe Testament?

De twee bijbels tellen anders omdat katholieke bijbels zeven boeken bevatten, waaronder Tobit, Judit, Wijsheid, Sirach en 1 en 2 Makkabeeën, die protestantse bijbels niet hebben. Het verhaal daarachter wordt verteld in de zeven boeken in katholieke bijbels die niet in protestantse staan. Orthodoxe christenen accepteren deze boeken ook, als wat de Orthodox Church in America de “langere canon” noemt, en voegen er nog enkele aan toe, zoals het Gebed van Manasse. Protestantse en katholieke bijbels hebben dezelfde 27 boeken in het Nieuwe Testament.

De talen volgen de mensen. Het Oude Testament werd geschreven in het Hebreeuws, wat de Westminster Confessie de “moedertaal van het volk van God van oudsher” noemt, en enkele hoofdstukken van Daniël en Ezra zijn in het Aramees. Een deel van de langere canon werd in het Grieks geschreven: de Katholieke Encyclopedie stelt dat het hele Boek der Wijsheid “in het Grieks werd gecomponeerd”, en zo, oordeelt zij, was ook 2 Makkabeeën. Het Nieuwe Testament werd geschreven in het Grieks, de taal die in de eerste eeuw “het meest algemeen bekend was bij de volkeren”. Paulus’ eerste brief aan de Tessalonicenzen dateert van ongeveer 51 na Christus, en Openbaring kreeg waarschijnlijk zijn definitieve vorm tegen het einde van de regering van keizer Domitianus (81–96 na Christus).

Het Oude Testament is ook de Bijbel van het Joodse volk, dat het de Tenach noemt, naar de drie delen: Tora (Onderwijzing), Nevi'iem (Profeten) en Ketoeviem (Geschriften). My Jewish Learning noemt het “het oprichtingsdocument van het volk Israël”. Joodse lezers noemen het niet “oud”; voor hen is het de gehele Schrift. Hoe de boeken overeenkomen met het christelijke Oude Testament wordt uiteengezet in het Oude Testament en de Tenach.

Waarom worden ze “testamenten” genoemd?

Omdat “testament” een oud woord is voor verbond. Het Griekse woord in het Nieuwe Testament is diathēkē; de Latijnse Vulgaat vertaalde het als testamentum, het woord achter ons Nederlandse “testament”, en de King James Bijbel vertaalt het zowel als “verbond” als “testament”. Een verbond is een band die God aangaat met zijn volk, bezegeld door zijn belofte. Hij sloot er een met Noach, met Abraham (“om u tot een God te zijn, en uw zaad na u”, Genesis 17:7), en met Israël bij de Sinaï, waar Mozes het volk besprenkelde en zei: “Zie het bloed van het verbond, dat de Heere met u gemaakt heeft” (Exodus 24:8).

Eeuwen later sprak God door Jeremia: “Zie, de dagen komen, spreekt de Heere, dat Ik met het huis van Israël en met het huis van Juda een nieuw verbond zal sluiten … Ik zal Mijn wet in hun binnenste leggen en in hun hart schrijven” (Jeremia 31:31, 33). Op de avond voor zijn dood nam Jezus een beker en gaf deze aan zijn discipelen met woorden die zowel de Sinaï als Jeremia weerspiegelen: “Deze beker is het nieuwe testament in Mijn bloed, dat voor u vergoten wordt” (Lukas 22:20). De namen van de twee helften van onze Bijbel echoën die tafel. Het Oude Testament is het verhaal van de verbonden die God met zijn volk sloot. Het Nieuwe is het verhaal van het verbond dat Jezus met zijn eigen bloed bezegelde.

Is de God van het Oude Testament anders dan de God van het Nieuwe?

Nee. Christenen hebben altijd één God in beide beleden, en de vraag is ouder dan we misschien denken. In de vroege Kerk, zo meldt Irenaeus, noemde een leraar genaamd Marcion de God van de wet en de profeten “de auteur van het kwaad”, en leerde hij dat Jezus van een hogere Vader boven hem kwam. Irenaeus noemde dit “de meest gedurfde godslastering tegen Hem die door de wet en de profeten als God wordt verkondigd”. De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt nog steeds dat de Kerk “zich altijd krachtig heeft verzet tegen het idee om het Oude Testament te verwerpen onder het voorwendsel dat het Nieuwe het nietig heeft gemaakt (Marcionisme)”, en de artikelen van de Church of England vatten het samen in één regel: “Het Oude Testament is niet in strijd met het Nieuwe.”

Het Oude Testament kent zijn veldslagen en oordelen, en het Nieuwe kent ook zijn waarschuwingen. Maar de God die voor Mozes langsging op de Sinaï noemde zichzelf “barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw” (Exodus 34:6). “Ik ben de Heere, Ik verander niet”, zegt Hij door Maleachi (Maleachi 3:6). Wat veranderde was hoe dicht Hij bij kwam. “God, Die in de voortijd vele malen en op vele wijzen tot de vaderen gesproken heeft door de profeten, heeft in deze laatste dagen tot ons gesproken door de Zoon” (Hebreeën 1:1–2). De stem in de brandende braamstruik en de stem op de weg naar Emmaüs behoren tot dezelfde God.

Volgen christenen nog steeds de wet van het Oude Testament?

Christenen behouden de kern van de wet, de liefde voor God en de naaste, en de kerken leggen de rest elk op hun eigen manier uit. Jezus zei: “Denk niet dat Ik gekomen ben om de wet of de profeten te ontbinden; Ik ben niet gekomen om die te ontbinden, maar om die te vervullen” (Mattheüs 5:17). Gevraagd naar het grootste gebod, antwoordde Hij vanuit de wet zelf, met de liefde voor God uit Deuteronomium en de liefde voor de naaste uit Leviticus: “Aan deze twee geboden hangt heel de wet en de profeten” (Mattheüs 22:40).

De apostelen kwamen in Jeruzalem bijeen om te beslissen wat ze van gelovigen uit de heidenen zouden vragen, en schreven dat “het de Heilige Geest en ons goed gedacht heeft u geen andere last op te leggen dan deze noodzakelijke dingen”: zich te onthouden van voedsel dat aan afgoden is geofferd, van bloed, van het verstikte en van hoererij (Handelingen 15:28–29).

Artikel 7 van de Church of England trekt een grens die veel protestanten delen: de ceremoniën en riten van de wet “verplichten christenen niet”, de burgerlijke wetten hoeven door geen enkele natie te worden overgenomen, “toch is geen enkele christen vrijgesteld van de gehoorzaamheid aan de geboden die moreel worden genoemd”. De katholieke catechismus zegt dat de “morele voorschriften van de Oude Wet zijn samengevat in de Tien Geboden”, en dat “volgens de christelijke traditie de Wet heilig, geestelijk en goed is, maar toch onvolmaakt”, omdat ze laat zien wat er moet gebeuren maar “niet uit zichzelf de kracht, de genade van de Geest, geeft om het te vervullen”. Lutheranen lezen de Schrift door twee woorden, wet en evangelie; hun Concordieformule zegt dat “het onderscheid tussen Wet en Evangelie in de Kerk met grote ijver moet worden gehandhaafd als een bijzonder helder licht”. De wet toont onze zonde, en het evangelie brengt “een vreugdevolle boodschap die niet berispt of angst aanjaagt, maar het geweten troost”.

Eén gebod dat de kerken anders onderhouden is de sabbat. De meeste christenen houden zondag als de Dag des Heren; de Westminster Confessie zegt dat de sabbat “vanaf de opstanding van Christus werd veranderd in de eerste dag van de week”. Zevendedagsadventisten houden de zaterdag. “Het vierde gebod van Gods onveranderlijke wet vereist de inachtneming van deze zevende-dag-sabbat”, zeggen hun fundamentele geloofspunten, “als de dag van rust, aanbidding en bediening in harmonie met het onderwijs en de praktijk van Jezus, de Heer van de sabbat”. Welke dag we ook onderhouden, niemand van ons brengt nog de offers van Leviticus, omdat Christus “één offer voor de zonden heeft gebracht voor eeuwig” (Hebreeën 10:12). Er is meer over hoe Jezus de wet onderhield en vervulde in Jezus en de vervulling van de Wet.

Hoe vervult het Nieuwe Testament het Oude?

Op diezelfde paasavond, terug in Jeruzalem, vertelde Jezus zijn discipelen dat “alles vervuld moet worden wat over Mij geschreven staat in de Wet van Mozes en in de Profeten en in de Psalmen” (Lukas 24:44). De schrijvers van het Nieuwe Testament laten ons steeds zien waar. Toen Herodes vroeg waar de Christus geboren zou worden, gokten de schriftgeleerden niet. Ze wezen naar Micha: “Maar u, Bethlehem-Efratha … uit u zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israël” (Micha 5:2; Mattheüs 2:5–6). Toen de eerste christenen over het kruis spraken, hoorden ze het in Jesaja: “Hij is om onze overtredingen doorboord, om onze ongerechtigheden verbrijzeld … en door Zijn striemen is er voor ons genezing” (Jesaja 53:5). Petrus schreef over Christus: “door Wiens striemen u genezen bent” (1 Petrus 2:24).

De Kerk heeft het hele Oude Testament vanaf het begin op deze manier gelezen, en vond in Gods werken voor Israël beelden van wat Hij in Christus zou doen. De catechismus citeert een oud gezegde van Augustinus: “het Nieuwe Testament ligt verborgen in het Oude en het Oude Testament wordt onthuld in het Nieuwe.” Het voegt een waarschuwing toe die het waard is om te onthouden: het Oude Testament “behoudt zijn eigen intrinsieke waarde als Openbaring”, en is niet slechts een set aanwijzingen. “De Heere is mijn Herder, mij ontbreekt niets” (Psalm 23:1) was Israëls gebed lang voordat het het onze was.

Waarom zouden christenen het Oude Testament moeten lezen?

Omdat het de Bijbel van Jezus en zijn apostelen was. Toen Paulus tegen Timotheüs zei dat “u van kinds af de heilige schriften kent, die in staat zijn u wijs te maken tot zaligheid door het geloof dat in Christus Jezus is” (2 Timotheüs 3:15), waren de schriften die Timotheüs van kinds af aan kende de boeken die wij het Oude Testament noemen. “Want alles wat vroeger geschreven is, is tot onze onderwijzing geschreven”, schreef Paulus, “opdat wij door volharding en door vertroosting van de Schriften hoop zouden hebben” (Romeinen 15:4).

Het is ook het verhaal van het volk door wie de belofte kwam. Paulus zegt over Israël: “hunner is de aanneming tot kinderen, en de heerlijkheid, en de verbonden, en de wetgeving, en de eredienst, en de beloften”, en uit wie Christus voortkwam “wat het vlees betreft” (Romeinen 9:4–5). Hij waarschuwt gelovigen uit andere volken om niet neer te kijken op de takken van die boom: “u draagt de wortel niet, maar de wortel u” (Romeinen 11:18). Wij lezen het Oude Testament als mensen die geënt zijn in een oude en heilige familie.

En we lezen het op de manier waarop die twee discipelen het leerden lezen, met de Heer aan onze zijde. Toen ze Hem eindelijk herkenden, vroegen ze aan elkaar: “Brandde ons hart niet in ons, terwijl Hij onderweg tot ons sprak en de Schriften voor ons opende?” (Lukas 24:32).

Gerelateerde artikelen

• Het Oude Testament vs. Tanach: zijn ze hetzelfde?
• De 7 boeken in katholieke Bijbels die niet in protestantse Bijbels staan, en waarom ze werden weggelaten
• Wat is het Nieuwe Verbond?
• Hoeveel profetieën heeft Jezus vervuld?
• Hoe en wanneer is de canon van de Bijbel samengesteld?