Hoe en wanneer is de canon van de Bijbel samengesteld?

Een geloofsreis door de tijd: Hoe God ons de Bijbel gaf

Voor zovelen van ons is de Bijbel een bron van troost, leiding en levensveranderende waarheid. We houden hem in onze handen, voelen het vertrouwde gewicht en slaan de bladzijden om om Gods stem te horen. Maar heb je er ooit bij stilgestaan wat een ongelooflijke reis dit boek door de geschiedenis heeft afgelegd? Hoe kwamen deze specifieke brieven, profetieën en verhalen samen om het ene boek te vormen dat we vandaag de dag koesteren? Deze vraag is geen reden voor twijfel; het is een prachtige uitnodiging van God om Zijn trouwe hand aan het werk te zien door duizenden jaren heen.

De Bijbel is niet uit de hemel komen vallen, compleet en in leer gebonden. Hij is ook niet samengesteld door een geheime commissie in een donkere kamer. De waarheid is veel wonderlijker. De Bijbel is een goddelijke bibliotheek, een verzameling heilige boeken die over een periode van 1500 jaar door meer dan 40 verschillende auteurs zijn geschreven, allemaal geïnspireerd door God.¹ Het verhaal van hoe deze boeken werden verzameld en erkend door Gods volk wordt het verhaal van de

canon. genoemd. Het is een van de krachtigste en geloofsversterkende verhalen uit de geschiedenis, die een God onthult die niet alleen Zijn Woord spreekt, maar het ook zorgvuldig bewaart voor Zijn kinderen.

This article will take you on that journey. We will explore what the “canon” is, how the Old Testament was formed and trusted by Jesus Himself, what prompted the need for a New Testament, and how the early guided by the Holy Spirit, recognized the books that would shape lives for millennia.

What Does It Mean That the Bible Has a “Canon”?

To understand how the Bible was put together, we first need to understand the word “canon.” The term comes from the Greek word kanōn, which originally meant a “reed” or a “measuring stick”.³ In the ancient world, a reed was a tool for measuring, a standard of straightness and accuracy. For early Christians, this word became the perfect metaphor for the collection of books that “measured up” to the standard of being God’s inspired and authoritative Word. The canon is the official list of books that serve as our “rule of faith and life”.⁵

It’s essential to remember that the Bible is not a single book but a library—an anthology of writings that tell one grand, overarching story of God’s redemption.² Protestant Bibles contain 66 distinct books, written in various genres like history, poetry, law, prophecy, and personal letters, by a diverse group of people over many centuries.² The canon is simply the recognized collection of these specific books.

This leads to one of the most important and faith-building truths about the Bible’s formation. The Church did not creëert de canon in de zin dat het gemaakt bepaalde boeken heilig. In plaats daarvan heeft de kerk door een lang proces van biddend gebruik en door de Geest geleid onderscheidingsvermogen, recognized het goddelijk gezag erkend dat al aanwezig was in deze door God ingegeven geschriften.⁴ De boeken werden in de canon opgenomen omdat ze door God geïnspireerd waren; ze waren niet door God geïnspireerd omdat ze in de canon werden opgenomen.¹⁰ Dit krachtige onderscheid gaat in tegen het cynische idee dat de Bijbel slechts een menselijk verzinsel was, gecreëerd om macht te consolideren.¹¹ God was de auteur en Zijn volk was degene die Zijn stem herkende.

The very idea of a “canon” as a fixed measuring stick implies a finished and complete collection. The process of canonization was a process of closing the list of authoritative books to clearly distinguish God’s Word from the many other religious writings that were circulating at the time.⁸ For the Christian holding a Bible today, this provides a powerful sense of security. The Bible is not an open-ended collection that might change tomorrow. It is a complete and finished revelation, a “faith that was once for all delivered to the saints,” a sacred trust we can depend on completely.¹⁰

Hoe werd het Oude Testament gevormd en erkend?

The Old Testament did not appear all at once. Its 39 books were written over a vast stretch of time, more than a thousand years from roughly 1400 B.C. To 400 B.C..¹⁰ The process of its recognition as Scripture began with its very first writings. Foundational texts, like the Law of Moses (the Torah or Pentateuch), were accepted as God’s Word from the moment they were written. The book of Deuteronomy even records Moses commanding the Levites to place “this Book of the Law…beside the ark of the covenant of the LORD” as a permanent witness.¹⁴

A beautiful clue to its formation lies in the traditional three-part structure used by the Jewish people: The Law (Torah), the Prophets (Nevi’im), and the Writings (Ketuvim).⁶ This division likely reflects the historical stages of how these collections were recognized as sacred. The Law was accepted by the 5th century B.C.; the Prophets were gathered and accepted next, by the 3rd or 2nd century B.C.; and finally, the Writings were fully recognized by the time of Jesus and the early church in the 1st century A.D..⁷

By the time Jesus was born in Bethlehem, the canon of the Old Testament was already settled and accepted. We have powerful evidence for this. The first-century Jewish historian Flavius Josephus described a canon of 22 books (which corresponds to our 39 books, as some were grouped together, like 1 and 2 Kings) and stated that “no one has been so bold as either to add anything to them, or take anything from them, or to make any change in them” for many centuries.¹² the existence of the Septuagint, a Greek translation of the Hebrew Scriptures made around 250-200 B.C., shows that these books were already revered and needed to be made accessible to the wider, Greek-speaking Jewish world.⁶

For a long time, it was thought that a “Council of Jamnia” around A.D.⁹⁰ formally closed the Jewish canon. While scholars today see this less as a single, decisive council and more as a confirmation of what was already universally accepted, it still points to the same truth: the Old Testament canon was firmly in place by the first century.⁶

This stability is a powerful anchor for our faith. The Old Testament was not a Christian invention or a collection of books retroactively assembled to fit a Christian story. It was the received Word of God, inherited directly from the Jewish faith. When Jesus and His disciples spoke of “the Scriptures,” they were referring to this known, established, and trusted body of work.¹⁵ This gives the Christian reader a powerful sense of continuity and historical rootedness, knowing that the foundation of their faith is not built on shifting sand but on the ancient and unchanging Word of God.

Hoe keken Jezus en de apostelen naar het Oude Testament?

Hoewel het historisch bewijs voor de canon van het Oude Testament sterk is, is de uiteindelijke reden waarom christenen op deze 39 boeken vertrouwen veel persoonlijker en krachtiger: Jezus Christus Zelf vertrouwde ze. Gedurende Zijn bediening behandelde Jezus het Oude Testament als het levende, actieve en onverbrekelijke Woord van God.

He quoted from it to defeat Satan in the wilderness (Matthew 4:1-11). He declared its divine authority when He said, “Scripture cannot be broken” (John 10:35). He taught that the entire Old Testament was ultimately about Him, telling the religious leaders, “You search the Scriptures because you think that in them you have eternal life; and it is they that bear witness about me” (John 5:39).

The most powerful moment of affirmation came after His resurrection. Walking with two disciples on the road to Emmaus, Jesus opened their minds to understand the Bible. Beginning with “the Law of Moses and all the Prophets,” He interpreted to them in all the Scriptures the things concerning Himself (Luke 24:27). Later, appearing to all the disciples, He gave His definitive stamp of approval on the entire collection, saying, “Everything written about me in the Law of Moses and the Prophets and the Psalms must be fulfilled” (Luke 24:44).² In that moment, Jesus personally ratified the complete three-part canon of the Old Testament that the Church would forever cherish.

The apostles followed their Master’s lead without hesitation. Their preaching in the book of Acts and their letters to the churches are saturated with the Old Testament. They did not see their own message as something new, but as the fulfillment of everything God had promised in the Scriptures.¹⁷ In a remarkable passage, the apostle Peter refers to Paul’s letters and puts them on the same level as the “other Scriptures” (2 Peter 3:15-16).² This shows that from the very beginning, the apostles understood that God was creating a new body of inspired writings to stand alongside the Old Testament.

Voor de christen verandert dit alles. Ons vertrouwen in het Oude Testament is niet alleen gebaseerd op historische consensus, hoe sterk die ook is. Het is gebaseerd op het goddelijk gezag van Jezus Christus. Wij vertrouwen het Oude Testament omdat Jezus het vertrouwde. Dit verandert een academische discussie in een diep persoonlijke geloofszekerheid.

Wat zorgde voor de noodzaak van een canon van het Nieuwe Testament?

In the first decades after Jesus’s resurrection, the ultimate authority for Christians was not a book, but a person—or rather, a group of people. The “canon” was the living, breathing testimony of the apostles, the men who had walked with Jesus, heard His teaching, and witnessed His return from the dead.⁴ Their oral teaching was the final word. But as the Church grew and time passed, several critical challenges arose that created an urgent need to formally recognize a collection of written works.

De apostelen en hun discipelen begonnen te sterven. Naarmate de generatie van ooggetuigen verdween, had de Kerk een permanente, betrouwbare en onveranderlijke registratie van hun onderwijs nodig om het geloof voor alle toekomstige generaties te bewaken.⁴

De Kerk werd geconfronteerd met golven van brute vervolging. Onder Romeinse keizers zoals Diocletianus in het begin van de 4e eeuw was het bezit van christelijke Schriften een halsmisdaad.⁴ Gelovigen werden gedwongen te beslissen welke boeken het ware Woord van God waren—waard om voor te lijden en te sterven—en welke slechts nuttige of devotionele geschriften waren. Deze situatie van leven of dood maakte de vraag naar de canon uiterst praktisch.

The most major catalyst, But was the rise of heresy. Around A.D. 140, a wealthy teacher named Marcion began to spread a dangerous teaching. He claimed that the God of the Old Testament was an evil, judgmental creator-god, and that Jesus had been sent by a different, loving God to save humanity from him.⁴ To support his twisted theology, Marcion created his own “bible.” He threw out the entire Old Testament and compiled a canon consisting only of a heavily edited Gospel of Luke and ten of Paul’s letters, from which he had surgically removed any positive reference to the Old Testament or Jesus’s Jewish heritage.⁴

Marcion’s canon was a direct attack on the heart of the Christian faith. It forced the orthodox Church to stand up and respond by defining, with greater clarity than ever before, which books truly droegen het gezag van de apostelen en vertegenwoordigden het ene ware geloof.⁴ De canon van het Nieuwe Testament werd niet gesmeed in de stille zalen van een bibliotheek, maar in het vuur van tegenspoed. Het was een noodzakelijke daad van verdediging, een manier om het kostbare evangelie van Jezus Christus te beschermen tegen corruptie en verlies. In Zijn wijsheid gebruikte God de aanvallen van Zijn vijanden om Zijn doel te bereiken: het voor altijd bewaren van Zijn ware Woord.

Hoe besloot de vroege kerk welke boeken erbij hoorden?

Het proces van het erkennen van de boeken van het Nieuwe Testament was niet als het volgen van een rigide checklist. Het was een geleidelijk, door de Geest geleid onderscheidingsvermogen dat zich over eeuwen ontvouwde, terwijl kerken over de hele wereld deze geschriften gebruikten, bestudeerden en erover baden. Daarbij werden zij geleid door drie kernprincipes die hen hielpen de authentieke stem van God te herkennen.⁴

1. Apostoliciteit: Was het afkomstig van een apostel? The first and most important question was about the book’s origin. Was it written by an apostle, one of the men Jesus personally commissioned, or by a close associate who had direct access to their teaching? This included men like Mark, who worked with the apostle Peter, and Luke, the traveling companion of the apostle Paul.¹¹ This principle ensured that the New Testament was firmly rooted in the testimony of eyewitnesses.⁹
2. Orthodoxie: Stemde het overeen met het geloof? The second principle was theological consistency. Did the book’s teaching align with the core truths of the faith that had been passed down from the apostles? This core teaching was known as the “rule of faith”.¹¹ A book could not contradict the established understanding of who Jesus is and what He accomplished, especially His atoning death and victorious resurrection.²¹ God’s Word would not contradict itself.
3. Katholiciteit: Was het universeel aanvaard? The third principle was about corporate reception. Was the book widely accepted and used in worship by churches throughout the known world? The word “catholic” here simply means “universal”.¹¹ If a book was only popular in one small region or with one particular group, it was unlikely to be a message from God for the entire Church. This principle reflects the beautiful truth that the Holy Spirit was at work in the 

   gehele body of Christ, guiding all of God’s people together toward a unified recognition of His Word.⁹

These three principles are not an arbitrary list; they are deeply interconnected and flow from one foundational truth: Jesus Christ entrusted His message to His apostles. The apostles’ connection to Jesus gives us the principle of Apostolicity. The apostles’ core teaching gives us the principle of Orthodoxy. En de universele aanvaarding van dat onderwijs door de kerken die de apostelen stichtten, geeft ons het principe van Catholicity. This provides a powerful and logical answer to the question, “How can we know they got it right?” The process was not random. It was a coherent, Spirit-led effort to remain faithful to the person and teaching of Jesus, as passed down by His chosen messengers.

Wie waren de belangrijkste personen en wat waren de belangrijkste momenten bij het voltooien van het Nieuwe Testament?

Het verhaal van de canon van het Nieuwe Testament is een verhaal van groeiende consensus, gekenmerkt door sleutelmomenten en trouwe individuen die God gebruikte om duidelijkheid te brengen in Zijn Kerk.

An Early Snapshot: The Muratorian Fragment

Een van de meest opwindende ontdekkingen in de christelijke geschiedenis is een gehavend Latijns manuscript genaamd het Fragment van Muratori, gevonden in een bibliotheek in Milaan, Italië.²³ Hoewel de kopie zelf uit de 8e eeuw stamt, geloven geleerden dat het een vertaling is van een veel eerder Grieks document uit Rome, geschreven rond 170-200 na Chr.²³ Dit fragment bevat de oudst bekende lijst van boeken van het Nieuwe Testament. Zelfs op deze ongelooflijk vroege datum bevestigt het de vier evangeliën, de Handelingen van de Apostelen, dertien brieven van Paulus, Judas, 1 en 2 Johannes, en Openbaring—een kerncollectie die opmerkelijk dicht bij ons uiteindelijke Nieuwe Testament ligt.²⁵ Het waarschuwt ook expliciet tegen en verwerpt ketterse geschriften, wat aantoont dat de Kerk al actief onderscheid maakte tussen ware en valse evangeliën.²³

The Hero of Orthodoxy: Athanasius of Alexandria

Athanasius was a bishop in Alexandria, Egypt, in the 4th century and a true hero of the faith. He spent his life courageously defending the truth that Jesus Christ is fully God against the widespread Arian heresy.²⁶ In the year 367, as was the custom, Athanasius wrote an Easter letter to the churches under his care. In this 39th “Festal Letter,” he did something historic. For the first time, he listed the 27 books of the New Testament—exactly the same 27 books we have in our Bibles today—and declared them to be the exclusive “springs of salvation” and the sole canon of the faith.⁵ This was not a new invention or a personal decree; it was Athanasius articulating the consensus that had been solidifying in the Church for generations, especially in the influential Christian center of Alexandria.²⁶

The Scholar and the Theologian: Jerome and Augustine

God gebruikte ook briljante geesten om de canon te helpen consolideren. Rond 400 na Chr. kreeg een groot geleerde genaamd Hiëronymus de opdracht om een standaard Latijnse vertaling van de Bijbel te maken, die bekend kwam te staan als de Vulgaat.²⁹ Zijn werk was monumentaal in het vormgeven van de Bijbel voor de westerse kerk gedurende de daaropvolgende duizend jaar. Tegelijkertijd was Augustinus van Hippo, misschien wel de grootste theoloog in de kerkgeschiedenis, een leidende stem bij verschillende regionale kerkraden in Noord-Afrika, specifiek in Hippo (393 na Chr.) en Carthago (397 en 419 na Chr.).³¹ Deze raden bekrachtigden formeel de 27 boeken tellende canon van het Nieuwe Testament die Athanasius had opgesomd.³³ Zij creëerden niets nieuws, maar bevestigden officieel de vastgestelde wil van de Kerk.

This historical progression shows the beautiful, organic way the Holy Spirit worked. It was not a power grab by one person or council. It was the across the world and across generations, coming to a unified mind about what constituted God’s Holy Word. This builds our confidence that the New Testament we hold today is a gift from God, not just a decision of men.

What is the Catholic Church’s Stance on the Bible’s Canon?

De Katholieke Kerk herleidt haar begrip van de bijbelse canon tot dezelfde vroege geschiedenis en wijst naar de concilies van Rome (382 na Chr.), Hippo (393 na Chr.) en Carthago (397 na Chr.) als fundamentele momenten waarop de lijst van geïnspireerde boeken werd bevestigd.³³ Het voornaamste verschil tussen de katholieke en protestantse Bijbels ligt in het Oude Testament.

The Catholic Old Testament includes seven books—Tobit, Judith, Wisdom of Solomon, Sirach (also called Ecclesiasticus), Baruch, and 1 and 2 Maccabees—as well as longer versions of the books of Esther and Daniel. These are not found in the Protestant Old Testament.¹² Catholics refer to these books as the “Deuterocanonical” books, meaning “second canon.” This term does not imply they are less inspired, but simply acknowledges that their acceptance into the canon was debated for longer than the “Protocanonical” books of the Hebrew Bible.³⁷ Protestants, generally following the scholarship of Jerome who preferred the original Hebrew canon, refer to these books as the “Apocrypha,” meaning “hidden”.⁶

Dit verschil kwam tot een hoogtepunt tijdens de protestantse Reformatie in de 16e eeuw. Leiders zoals Maarten Luther trokken het gezag van de deuterocanonieke boeken in twijfel, deels omdat sommige passages werden gebruikt om katholieke doctrines te ondersteunen, zoals gebeden voor de doden (te vinden in 2 Makkabeeën 12:46).⁶

In response, the Catholic Church convened the Council of Trent. In 1546, the council issued a formal decree, De Canonicis Scripturis, dat plechtig de volledige canon van 73 boeken (46 in het Oude Testament, 27 in het Nieuwe) definieerde als een absoluut geloofsartikel voor alle katholieken.³⁹ Het concilie zag zichzelf niet als

iets toevoegt these books to the Bible. Instead, it was definitively reaffirming the same list of books that had been included in the earlier councils of Rome, Hippo, and Florence (1442).³⁵ Trent’s decision was a powerful confirmation of a long-standing tradition in the face of a direct challenge.

Comparison of Old Testament Canons

Let op: De Joodse Tenach telt boeken anders (bijvoorbeeld: de twaalf kleine profeten als één boek), wat resulteert in een totaal van 24 boeken, maar de inhoud is hetzelfde als de 39 boeken van het protestantse Oude Testament. Orthodoxe canons kunnen enigszins variëren, maar bevatten over het algemeen alle genoemde boeken. 36

Why Aren’t Books Like the Gospel of Thomas in the Bible?

In recent years, there has been a lot of excitement about so-called “lost books of the Bible.” But this name is misleading. Books like the Gospel of Thomas were never “lost” and then found; scholars have known about them for centuries. They were not accidentally misplaced or maliciously hidden. They were prayerfully considered and intentionally rejected door de vroege Kerk om zeer goede redenen.⁴²

Het Evangelie van Thomas is een perfecte casus. Het is een verzameling van 114 vermeende uitspraken van Jezus, maar het bevat geen verhaal over Zijn leven, Zijn wonderen, Zijn dood of Zijn opstanding.⁴⁵ Toen de vroege Kerk dit boek onderzocht aan de hand van de leidende principes voor canonisering, slaagde het voor geen enkele test.

Het faalde voor de test van Apostolicity. Hoewel het beweert geschreven te zijn door de apostel Thomas, zijn geleerden het erover eens dat het zeer laat is geschreven, waarschijnlijk in de tweede helft van de tweede eeuw (140-180 n.Chr.), lang nadat de apostelen waren overleden. De vroege Kerk erkende het universeel als een vervalsing.⁴⁷

En het allerbelangrijkste: het faalde voor de test van Orthodoxy. Its teachings are radically different from the four biblical Gospels. The Gospel of Thomas is a Gnostic text, reflecting a mystical worldview that was completely at odds with Christianity.⁵⁰ Gnosticism taught that salvation comes not through faith in Jesus’s sacrifice, but through secret knowledge (

gnosis).⁵¹ It viewed the physical world as an evil prison to be escaped, not as God’s good creation to be redeemed.⁵¹ Some of its sayings are bizarre and contradict the character of Jesus, such as the claim that women must become male to enter the kingdom of heaven (Saying 114) or that fasting and prayer are sinful (Saying 14).⁵⁴

Ten slotte faalde het voor de test van Catholicity. Het Evangelie van Thomas werd nooit geaccepteerd door de universele Kerk. Sterker nog, vroege kerkvaders zoals Irenaeus en Eusebius veroordeelden het expliciet als ketterse fictie. Het werd nooit opgenomen in enige officiële lijst van canonieke boeken.⁴⁹

De vroege Kerk verwierp het Evangelie van Thomas niet omdat haar leiders bang waren voor wat erin stond, maar omdat ze wisten dat het niet het ware verhaal was van de Jezus die zij kenden, liefhadden en aanbaden. Het presenteert een andere Jezus en een ander evangelie. De keuze om het uit te sluiten was geen daad van censuur, maar een daad van spirituele bescherming. De Kerk verdedigde de historische, levensschenkende waarheid van het evangelie tegen een filosofie die het zou hebben veranderd in een verwarrende, niet-historische mythe. Ze beschermden de schat, ze verborgen de waarheid niet.

A Sacred Trust, A Lasting Word

The journey of the Bible into our hands is a breathtaking story of God’s providence. We see the gradual unfolding of the Old Testament, a collection of Scriptures so trusted that it was ratified by Jesus Christ Himself. We see the birth of the New Testament from the apostles’ testimony, forged in the fires of persecution and clarified by the challenges of heresy. We see the Holy Spirit guiding God’s people all across the world, over hundreds of years, to recognize and affirm the same collection of books as His holy Word.

De vorming van de Bijbel was geen fragiel, willekeurig of politiek proces. Het is een krachtig getuigenis van een God die Zijn Woord niet alleen inspireert, maar het ook getrouw bewaart. De volgende keer dat je je Bijbel oppakt, houd hem dan vast met een hernieuwd gevoel van ontzag en dankbaarheid. Het is niet zomaar een oud boek. Het is een goddelijke bibliotheek, een heilig toevertrouwd goed en het levende Woord van God, getrouw in jouw handen gelegd door de God die van je houdt.