20 Bijbelverzen over hoogmoed

Spreuken 16:18

“Hoogmoed komt voor de vernietiging, een hoogmoedige geest voor de val.”

Reflectie: Het spreekwoord plaatst trots naast ondergang en een hoogmoedige geest naast een val. Het volgende vers weegt de twee levenswijzen tegen elkaar af: “Beter is het nederig van geest te zijn met de zachtmoedigen, dan buit te verdelen met de hoogmoedigen” (Spreuken 16:19).

Proverbs 11:2

“Wanneer hoogmoed komt, komt ook schande, maar met nederigheid komt wijsheid.”

Reflectie: Hier komt trots met schande, en nederigheid met wijsheid. Spreuken 29:23 zet hetzelfde contrast op met een ander resultaat aan beide kanten: “De hoogmoed van een mens vernedert hem, maar wie nederig van geest is, verkrijgt eer.”

Proverbs 16:5

“Ieder die hoogmoedig van hart is, is voor de HEERE een gruwel. Reken erop: hij zal niet ongestraft blijven.”

Reflectie: Eerder in het hoofdstuk dat “Trots gaat vooraf aan de ondergang” bevat, geeft dit spreekwoord de eigen kijk van de Heer op de hoogmoedigen van hart: hij verafschuwt hen. De tweede helft is een belofte dat ze niet zullen ontsnappen: “Reken erop: hij zal niet ongestraft blijven.”

Mark 7:21-22

“Want van binnenuit, uit het hart van de mensen, komen de kwade overwegingen voort: overspel, ontucht, moord, diefstal, hebzucht, slechtheid, bedrog, losbandigheid, afgunst, lastering, hoogmoed, dwaasheid.”

Reflectie: Jezus legt uit dat wat een mens onrein maakt, is wat uit hem naar buiten komt (Markus 7:20). Hoogmoed verschijnt in zijn lijst naast diefstal, moord, overspel en lastering, en vers 23 zegt dat al deze dingen “van binnenuit komen en de mens onrein maken.”

Proverbs 21:4

“Hoogmoedige ogen en een trots hart—het onontgonnen veld van de goddelozen—brengen zonde voort.”

Reflectie: Het spreekwoord plaatst trots in de ogen en het hart, en zegt dat deze zonde voortbrengen. Spreuken 6:16-17 plaatst “hoogmoedige ogen” bovenaan de lijst van dingen die de Heer haat.

1 Johannes 2:16

“Want al wat in de wereld is: de begeerte van het vlees, de begeerte van de ogen en de hoogmoed van het leven, is niet uit de Vader, maar uit de wereld.”

Reflectie: Johannes noemt “de hoogmoed van het leven” naast de begeerte van het vlees en de begeerte van de ogen, en zegt dat ze alle drie “niet uit de Vader zijn, maar uit de wereld.” Het vers ervoor vertelt zijn lezers om de wereld niet lief te hebben, en het vers erna zegt dat “de wereld voorbijgaat en haar begeerte, maar wie de wil van God doet, blijft tot in eeuwigheid.”

Obadja 1:3

“De trots van uw hart heeft u misleid, u die woont in de rotskloven, die uw woning in de hoogte hebt, die in uw hart zegt: Wie zal mij ter aarde doen neerdalen?”

Reflectie: Obadja’s profetie is uitgesproken “over Edom” (Obadja 1:1), en er staat dat Edoms trots hen misleidde. Ze woonden hoog in de rotsen en vroegen: “Wie zal mij ter aarde doen neerdalen?” De Heer beantwoordt de vraag in het volgende vers: “Al stijgt u op als een arend en al zet u uw nest tussen de sterren, van daar zal Ik u doen neerdalen.”

Galaten 6:3

“Want wie meent dat hij iets is, terwijl hij niets is, die bedriegt zichzelf.”

Reflectie: Paulus schrijft dit na twee instructies aan de Galatische kerken: herstel zachtmoedig iemand die in zonde is gevallen, en draag elkaars lasten (Galaten 6:1-2). Iedereen die denkt dat hij iets is terwijl hij niets is, heeft zichzelf misleid. Vers 4 volgt met een manier om jezelf te meten: “Ieder moet zijn eigen werk beproeven,” zonder zichzelf met iemand anders te vergelijken.

1 Corinthians 10:12

“Laat daarom wie denkt te staan, oppassen dat hij niet valt!”

Reflectie: De waarschuwing volgt op Paulus’ verslag van Israëls falen in de woestijn, waarvan hij zegt dat ze “geschreven zijn tot waarschuwing voor ons” (1 Korintiërs 10:11). Het gevaar dat hij noemt is het zelfvertrouwen van denken dat je stevig staat. Vers 13 voegt eraan toe dat God “u niet boven vermogen zal laten verzoeken,” en vers 14 past het hele gedeelte toe: “vlucht voor de afgoderij.”

2 Chronicles 26:16

“Maar toen Uzzia machtig geworden was, werd zijn hart hoogmoedig tot zijn verderf. Hij pleegde trouwbreuk tegen de HEERE, zijn God, en ging de tempel van de HEERE binnen om op het reukofferaltaar reukwerk te branden.”

Reflectie: Uzzia werd koning op zestienjarige leeftijd, regeerde tweeënvijftig jaar, en “zolang hij de HEERE zocht, gaf God hem voorspoed” (2 Kronieken 26:3-5). Zijn trots kwam nadat hij machtig was geworden. Hij ging de tempel binnen om reukwerk te branden, wat volgens de priesters alleen voor “de nakomelingen van Aäron” was, en terwijl hij tegen hen tekeerging, brak melaatsheid uit op zijn voorhoofd. Hij had het “tot de dag van zijn dood” (2 Kronieken 26:21).

Daniël 4:37

“Nu prijs, verhoog en verheerlijk ik, Nebukadnezar, de Koning van de hemel, omdat al Zijn werken waarheid zijn en Zijn paden rechtvaardig. En wie in hoogmoed wandelen, kan Hij vernederen.”

Reflectie: Terwijl hij op het dak van zijn paleis liep, zei Nebukadnezar dat Babel was gebouwd “door mijn machtige kracht en tot glorie van mijn majesteit” (Daniël 4:30), en hij werd verdreven om bij de wilde dieren te leven totdat hij erkende “dat de Allerhoogste soeverein is over alle koninkrijken op aarde.” Vanaf vers 34 is het hoofdstuk in zijn eigen stem: toen zijn verstand was hersteld, prees hij God, en dit vers is het laatste wat hij zegt.

Acts 12:21-23

“Op de vastgestelde dag zat Herodes, gekleed in zijn koninklijke gewaden, op zijn troon en hield een openbare toespraak tot het volk. Ze riepen: ‘Dit is de stem van een god, niet van een mens.’ Onmiddellijk, omdat Herodes God niet de eer gaf, sloeg een engel van de Heer hem neer, en hij werd door wormen gegeten en stierf.”

Reflectie: Dit is koning Herodes, die eerder in het hoofdstuk Jakobus, de broer van Johannes, ter dood had laten brengen en Petrus had laten arresteren (Handelingen 12:1-3). Wanneer het volk roept dat zijn stem die van een god is, geeft Lucas de reden voor zijn dood in duidelijke bewoordingen: “omdat Herodes God niet de eer gaf.”

Isaiah 2:12

“De Heer van de hemelse machten heeft een dag in petto voor al wie trots en hoogmoedig is, voor al wie verheven is (en zij zullen vernederd worden).”

Reflectie: Na dit vers somt Jesaja op waar de dag van de Heer op gericht is: de ceders van de Libanon, de eiken van Basan, torenhoge bergen, torens, versterkte muren en handelsschepen (Jesaja 2:13-16). Het refrein aan weerszijden van de lijst zegt wat de dag zal doen: “De hoogmoed van de mens zal worden neergebogen en de menselijke trots vernederd; de Heer alleen zal op die dag verheven zijn” (Jesaja 2:17).

Jakobus 4:6

“Maar Hij geeft des te meer genade. Daarom zegt de Schrift: ‘God wederstaat de hoogmoedigen, maar de nederigen geeft Hij genade.’”

Reflectie: Jakobus citeert Spreuken 3:34, die in de NIV luidt: “Hij bespot trotse spotters, maar toont gunst aan de nederigen en onderdrukten.” Hij heeft zojuist de gevechten en ruzies onder zijn lezers herleid tot hun eigen verlangens (Jakobus 4:1-2). Na het citaat volgen de bevelen om je aan God te onderwerpen, en dan een belofte: “Verneder u voor de Heer, en hij zal u verhogen” (Jakobus 4:10).

1 Petrus 5:5

“Op dezelfde manier moeten jullie, jongeren, je onderwerpen aan de ouderen. Wees allemaal met nederigheid bekleed ten opzichte van elkaar, want: ‘God keert zich tegen de hoogmoedigen, maar aan de nederigen schenkt Hij genade.’”

Reflectie: Petrus citeert hetzelfde spreekwoord als Jakobus, dit keer over hoe een kerk haar eigen leden behandelt: de jongeren moeten zich onderwerpen aan hun ouderen, en zij allen moeten zich met nederigheid jegens elkaar bekleden. Het volgende vers wendt zich van elkaar tot God: “Verneder u daarom onder de machtige hand van God, opdat hij u te zijner tijd zal verhogen.”

Luke 14:11

“Want ieder die zichzelf verhoogt, zal vernederd worden, en wie zichzelf vernedert, zal verhoogd worden.”

Reflectie: Jezus at op een sabbat in het huis van een vooraanstaande Farizeeër (Lucas 14:1) toen hij merkte dat gasten de ereplaatsen kozen. Zijn gelijkenis adviseert om de laagste plaats in te nemen, zodat de gastheer een gast naar voren kan halen in plaats van hem voor iedereen naar achteren te verplaatsen. Hetzelfde gezegde sluit de gelijkenis van de Farizeeër en de tollenaar af (Lucas 18:14), en Jezus zegt het opnieuw over degenen die “houden van de ereplaats bij banketten” (Matteüs 23:6, 12).

Jesaja 57:15

“Want dit zegt de Hoge en Verhevene, die eeuwig leeft, wiens naam heilig is: ‘Ik woon in de hoge en heilige hemel, maar ook bij de mens die verbrijzeld en nederig van geest is, om de geest van de nederigen te doen herleven en het hart van de verbrijzelden te verkwikken.’”

Reflectie: God wordt beschreven in termen van hoogte, “de Hoge en Verhevene” die woont “op een hoge en heilige plaats,” en in dezelfde zin zegt hij dat hij ook woont bij degene die berouwvol en nederig van geest is. Het vers eindigt met het doel van die aanwezigheid: “om de geest van de nederigen te doen herleven en het hart van de berouwvolle te doen herleven.”

Filippenzen 2:3

“Doe niets uit zelfzucht of ijdelheid. Maar wees in nederigheid de anderen hoger dan uzelf.”

Reflectie: Vers 4 legt uit hoe het waarderen van anderen eruitziet: “niet alleen oog hebbend voor je eigen belangen, maar ieder van jullie ook voor de belangen van de anderen.” Paulus wijst dan op Christus Jezus, die “zichzelf ontledigde” en “zichzelf vernederde door gehoorzaam te worden tot de dood” (Filippenzen 2:7-8). Vers 9 zegt: “Daarom heeft God hem tot de hoogste plaats verheven.”

Micha 6:8

“Hij heeft u bekendgemaakt, o mens, wat goed is. En wat vraagt de HEERE van u anders dan recht te doen, goedertierenheid lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God?”

Reflectie: Het vers beantwoordt een reeks vragen over wat men voor God moet brengen: brandoffers, eenjarige kalveren, duizenden rammen, zelfs een eerstgeboren kind (Micha 6:6-7). Het antwoord bestaat uit drie dingen, en het derde is om nederig met God te wandelen.

Jeremiah 9:23-24

“Dit zegt de Heer: ‘Laat de wijze niet roemen op zijn wijsheid, laat de sterke niet roemen op zijn kracht, laat de rijke niet roemen op zijn rijkdom, maar laat wie roemt, hierop roemen: dat hij het inzicht heeft om mij te kennen, dat ik de Heer ben, die op aarde goedertierenheid, recht en gerechtigheid oefent, want daarin schep ik behagen,’ spreekt de Heer.”

Reflectie: De Heer noemt drie dingen waar mensen op roemen: wijsheid, kracht en rijkdom, en stelt daar één ding tegenover waar men op mag roemen: hem kennen als de Heer “die op aarde goedertierenheid, recht en gerechtigheid oefent.” Paulus vat de passage samen in 1 Korintiërs 1:31: “Laat wie roemt, roemen in de Heer.”