Dutch 
English 
Chinese 
Arabic 
Spanish 
Portuguese 
Russian 
French 
Italian 
German 
Japanese Het pentagram is tegenwoordig geen christelijk symbool en de Bijbel noemt het nergens, maar een middeleeuwse christelijke dichter gaf het ooit wel een christelijke betekenis. In Sir Gawain en de Groene Ridder, een Engels gedicht dat eind 14e eeuw werd gekopieerd, staat de vijfpuntige ster op het schild van Gawain onder andere voor de vijf wonden van Christus. De occulte betekenis kwam pas later.
Een pentagram is een vijfpuntige ster getekend met vijf rechte lijnen die elkaar kruisen, of zoals de Gawain-dichter het verwoordt: “elke lijn overlapt de andere.” Plaats het in een cirkel en het is een pentakel. De massieve ster in een kerstboom is weer iets anders.
De ster waar de Schrift ons naar laat zoeken, is echter een persoon. Helemaal aan het einde van de Bijbel zegt Jezus: “Ik ben de wortel en het geslacht van David, de blinkende morgenster” (Openbaring 22:16).
Staat het pentagram in de Bijbel?
De Bijbel beschrijft nooit een vijfpuntige ster of enig teken dat in die vorm is getekend, hoewel er veel sterren in voorkomen en er met verwondering over wordt gesproken. God “telt het getal van de sterren; Hij roept ze alle bij hun naam” (Psalm 147:4), en bij de schepping “zongen de morgensterren tezamen, en juichten al de kinderen Gods” (Job 38:7).
Het bevat ook één grote ster van belofte. Bileam, een profeet die werd ingehuurd om Israël te vervloeken, zegende het in plaats daarvan (Numeri 23:11) en zag dat “er een Ster uit Jakob voortkomen zal, en een Scepter uit Israël opkomen zal” (Numeri 24:17). Eeuwen later kwamen de wijzen naar Jeruzalem en vroegen: “Waar is de pasgeboren Koning van de Joden? Want wij hebben Zijn ster in het oosten gezien en zijn gekomen om Hem te aanbidden” (Mattheüs 2:2), en toen de ster hen voorging, “verheugden zij zich met zeer grote vreugde” (Mattheüs 2:10). De Ster van Bethlehem is de ster die de meeste christenen in gedachten hebben wanneer ze er een ophangen met Kerstmis.
De Schrift waarschuwt ons ook voor de sterren. Israël werd verteld niet op te kijken naar “de zon, en de maan, en de sterren, al het heir des hemels,” en zich te laten “verleiden om die te aanbidden en die te dienen” (Deuteronomium 4:19). “De hemelen vertellen Gods eer” (Psalm 19:1), en ze waren nooit bedoeld om in Zijn plaats te worden gediend.
Waar komt het pentagram vandaan?
Christenen hebben het pentagram niet uitgevonden. Lucianus, een Syriër die in de tweede eeuw in het Grieks schreef, vertelt hoe de volgelingen van Pythagoras hun brieven aan elkaar begonnen door elkaar gezondheid toe te wensen, en hij voegt eraan toe: “Het Pentagram … die verstrengelde drievoudige driehoek die hen diende als een soort wachtwoord, noemden zij bij de naam Gezondheid.” Voor hen was de ster een teken van welzijn, zonder enige duistere bijbetekenis. Lucianus zegt niet hoe oud het gebruik was.
Je leest misschien dat de eerste christenen het pentagram gebruikten als een teken van Christus, maar dergelijke beweringen komen meestal zonder bron, en toen we naar bewijs zochten, vonden we niets dat we konden vertrouwen. Het eerste duidelijke christelijke gebruik van het pentagram komt veel later.
Hebben christenen het pentagram ooit gebruikt?
Dat deden ze wel, en het beste getuigenis is een gedicht. In Sir Gawain en de Groene Ridder, voordat Gawain op zijn queeste vertrekt, wordt zijn schild naar hem gebracht, rood met een gouden pentagram erop geschilderd, en de dichter onderbreekt het verhaal om het uit te leggen. In de vertaling van Jessie Weston noemt hij het “een teken dat Salomo vroeger heeft geplaatst, als teken van waarheid,” hoewel de Bijbel niets zegt over koning Salomo die zo'n teken had. Het is een figuur met vijf punten waarvan de lijnen in elkaar overlopen, zodat het “nergens begin of einde heeft, waardoor het in het Engels de ‘eindeloze knoop’ wordt genoemd.”
Daarna geeft hij de betekenis ervan, vijf maal vijf. Gawain was onberispelijk in zijn vijf zintuigen, en zijn vijf vingers lieten hem nooit in de steek, “en al zijn vertrouwen op aarde was in de vijf wonden die Christus aan het kruis droeg, zoals de Geloofsbelijdenis vertelt.” Zijn kracht kwam van “de vijf vreugden die de Koningin van de Hemel had van haar Kind,” en op de ene helft van zijn schild was een afbeelding van Maria geschilderd. De vijfde vijf waren zijn deugden: openhartigheid, kameraadschap, zuiverheid, hoffelijkheid en “mededogen dat alles overtreft.”
De vijf wonden zijn de wonden die de opgestane Jezus aan zijn vrienden liet zien: zijn twee handen en zijn twee voeten, “Zie mijn handen en mijn voeten, dat Ik het zelf ben” (Lucas 24:39), en zijn zijde, die Thomas mocht aanraken: “Breng uw vinger hier en zie mijn handen, en breng uw hand en steek die in mijn zijde; en wees niet ongelovig, maar gelovig” (Johannes 20:27). Voor de dichter verzamelde de ster het hele geloof van een ridder: zijn vertrouwen in de wonden van Christus, zijn liefde voor de moeder van Christus en de deugden die hij hen verschuldigd was.
Hoe werd het pentagram een occult symbool?
Veel van de occulte betekenis van het pentagram gaat terug op de Franse occultist Éliphas Lévi, wiens boeken over “hoge magie” verschenen in 1855 en 1856. Lévi gaf de ster twee betekenissen, afhankelijk van de richting waarin deze wees. “Het pentagram met twee punten omhoog vertegenwoordigt Satan als de bok van de Sabbat; wanneer één punt omhoog wijst, is het het teken van de Heiland,” schreef hij, en hij claimde zelfs de ster van de wijzen voor de magie.
Anderen namen zijn idee over. De Church of Satan, opgericht in 1966, vertelt hoe het aan zijn eigen embleem kwam, het Sigil van Baphomet, een omgekeerd pentagram rond een geitenkop. Voor zover de kerk weet, werd het zegel voor het eerst gedrukt in een occult boek uit 1897 en later gekopieerd in een beeldgeschiedenis van magie, waar de oprichter, Anton LaVey, het vond.
Wiccans, die tot een ander geloof behoren, geven de ster een andere betekenis. In het heidendom, zegt een gids voor Brits godsdienstonderwijs, “wordt het pentagram gebruikt door Wiccans en andere hekserijreligies,” en “veel mensen zien de vijf punten van het pentagram als een weergave van Aarde, Lucht, Vuur, Water en Geest.” Heidenen dragen het pentakel vaak “om hun identiteit kenbaar te maken,” en het Amerikaanse Ministerie van Veteranenzaken vermeldt “Wicca (Pentakel)” onder de geloofsemblemen die het op de grafsteen van een veteraan zal graveren.
Dezelfde vijf lijnen hebben dus heel verschillende betekenissen gedragen: gezondheid voor de Pythagoreeërs, waarheid en de wonden van Christus voor een middeleeuwse dichter, magie voor Lévi en geloof voor wicca's van vandaag. De omgekeerd kruis heeft een vergelijkbare geschiedenis, een vorm die hetzelfde blijft terwijl de betekenis afhangt van wie het gebruikt.
Moeten christenen een pentagram gebruiken of dragen?
Wij kennen geen kerk die onderwijst over de vorm zelf; waar de kerken over onderwijzen is de beoefening van magie. De Schrift verbiedt iedereen die “waarzeggerij pleegt, of een wolkenduider, of een tovenaar, of een heks” (Deuteronomium 18:10). Toen de nieuwe gelovigen in Efeze zich tot Christus bekeerden, “brachten velen van hen die met toverij omgingen hun boeken bijeen en verbrandden ze voor de ogen van allen” (Handelingen 19:19). De Catechismus van de Katholieke Kerk noemt praktijken van magie, waarmee mensen proberen “occulte krachten te temmen,” “ernstig in strijd met de deugd van godsdienst,” en voegt eraan toe: “Het dragen van amuletten is ook laakbaar.”
Een ster getekend op papier heeft geen kracht, en Paulus zegt hetzelfde over de afgoden van zijn tijd: “wij weten dat een afgod niets is in de wereld, en dat er geen andere God is dan één” (1 Korintiërs 8:4). Maar hij vraagt ons ook om te denken aan de mensen die zien wat wij doen: “Geef geen aanstoot, noch aan de Joden, noch aan de Grieken, noch aan de gemeente van God” (1 Korintiërs 10:32). Veel mensen zien tegenwoordig een pentagram als een teken van Wicca of het occulte, dus een christen die er een draagt zal vaak verkeerd worden begrepen. We hebben het kruis om in plaats daarvan te dragen, en met Kerstmis de ster van Bethlehem.
De sterren zijn prachtig, en dat geldt ook voor een goed gekozen symbool, maar degene die wij volgen is een persoon. Petrus vertelt ons om vast te houden aan Gods profetische woord “als aan een lamp die schijnt in een duistere plaats, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw harten” (2 Petrus 1:19).
