Dutch 
English 
Chinese 
Arabic 
Spanish 
Portuguese 
Russian 
French 
Italian 
German 
Japanese De meeste kerken zeggen nee. De Katholieke Kerk, de Orthodoxe Kerk via haar concilies en de historische protestantse belijdenissen leren dat een mens voor eeuwig verloren kan gaan, hoewel katholieken bidden dat niemand dat zal zijn. Christelijk universalisme zegt ja: de Winchester-belijdenis van 1803 belijdt een God “die uiteindelijk de hele mensheid zal herstellen tot heiligheid en geluk.”
Beide antwoorden beginnen bij hetzelfde vers. Paulus schrijft dat God “wil dat alle mensen gered worden en tot kennis van de waarheid komen” (1 Timoteüs 2:4). Geen enkele kerk betwist dit. De Catechismus van de Katholieke Kerk citeert het wanneer deze zegt: “De Kerk bidt dat niemand verloren gaat.” De vraag die christenen verdeelt, is of wat God voor iedereen verlangt, iedereen uiteindelijk ook zal ontvangen. Universalisten antwoorden dat Gods liefde uiteindelijk niet geweigerd zal worden. Het grootste deel van de Kerk heeft geantwoord dat dit wel kan, en dat dit de reden is waarom de waarschuwingen in de Evangeliën met zoveel urgentie worden uitgesproken.
Wat is christelijk universalisme?
Het is het geloof dat ieder mens uiteindelijk door Christus gered zal worden, inclusief degenen die zonder geloof of berouw sterven. De oude Griekse naam hiervoor is apokatastasis, “herstel”. De Catholic Encyclopedia van 1907 definieert het als de leer “dat er een tijd zal komen waarin alle vrije schepselen zullen delen in de genade van de redding”, en in zijn meest volledige vorm zelfs de duivels. Het wordt ook universele redding of universele verzoening genoemd, een naam die de woorden van Paulus weerspiegelt over Gods wil “om alle dingen met zichzelf te verzoenen” (Kolossenzen 1:20).
De New England Convention of Universalists legde hun geloof in 1803 in Winchester, New Hampshire, vast in drie korte artikelen. Het tweede luidt: “Wij geloven dat er één God is, wiens natuur liefde is, geopenbaard in één Heer Jezus Christus, door één Heilige Geest van Genade, die uiteindelijk de hele mensheid zal herstellen tot heiligheid en geluk.” In 1899 voegde hun Algemene Conventie voorwaarden voor gemeenschap toe, waarin onder de essentiële principes “de zekerheid van rechtvaardige vergelding voor zonde” en “de uiteindelijke harmonie van alle zielen met God” werden genoemd.
De verklaringen van Winchester en 1899 ontkennen het oordeel niet, en ze plaatsen de hoop in Christus, niet in elke religie als een gelijke weg naar God. Universalisten waren het niet allemaal eens over wat oordeel betekent. In de jaren 1810 kwam Hosea Ballou, een van hun twee leidende predikanten, tot de overtuiging dat “de leer van toekomstige straf onjuist is”. De Restorationists antwoordden dat zondaars na de dood zouden lijden voordat ze hersteld zouden worden, en in 1831 vormden sommigen van hen een eigen lichaam, de Massachusetts Association of Universal Restorationists. Tegen het einde van de negentiende eeuw geloofde, volgens de Dictionary of Unitarian and Universalist Biography, “bijna alle Amerikaanse universalisten in toekomstige straf.”
Op welke Bijbelverzen baseren universalisten zich?
Ze wijzen eerst naar Paulus, en naar de manier waarop hij Adam en Christus naast elkaar plaatst. Als Adams zonde iedereen bereikte, vragen ze, bereikt Christus' gave dan minder mensen? “Want zoals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden” (1 Korintiërs 15:22). “Daarom, zoals door de overtreding van één het oordeel over alle mensen kwam tot verdoemenis; zo kwam ook door de rechtvaardigheid van één de vrije gave over alle mensen tot rechtvaardiging van het leven” (Romeinen 5:18). Paulus' beeld van het einde lijkt voor hen niets buiten te sluiten: de Zoon draagt het koninkrijk over aan de Vader, “opdat God alles in allen zij” (1 Korintiërs 15:28), en elke knie buigt, “van hen die in de hemel, en die op de aarde, en die onder de aarde zijn” (Filippenzen 2:10). En wanneer Paulus kijkt naar het lange verhaal van Jood en heiden, concludeert hij: “Want God heeft hen allen in ongehoorzaamheid opgesloten, opdat Hij Zich over allen zou ontfermen” (Romeinen 11:32).
Ze voegen Jezus' belofte toe: “En Ik, als Ik van de aarde verhoogd ben, zal allen tot Mij trekken” (Johannes 12:32), en Johannes' woorden dat Christus het zoenoffer is “voor de zonden van de hele wereld” (1 Johannes 2:2). Hetzelfde Griekse woord verschijnt in Petrus' preek in de Tempel, waar de hemel Jezus ontvangt “tot de tijden van het herstel van alle dingen” (Handelingen 3:21); “herstel” vertaalt daar het Griekse apokatastasis. In Dat allen gered zullen worden (Yale University Press, 2019), betoogt de oosters-orthodoxe geleerde David Bentley Hart dat de teksten die het vaakst worden geciteerd niet gelezen kunnen worden als ondersteuning voor de zekerheid van eeuwige straf, maar in plaats daarvan, in de woorden van zijn recensent Michael Plekon, uitdrukking geven aan “het plan van God om alles te verlossen en tot Zichzelf te trekken.”
Met welke verzen antwoorden andere christenen?
Het meest van al, Jezus' eigen woorden. Aan het einde van de gelijkenis van de schapen en de bokken zegt Hij: “En dezen zullen weggaan in de eeuwige straf, maar de rechtvaardigen in het eeuwige leven” (Matteüs 25:46). Beide helften van dat vers gebruiken hetzelfde Griekse bijvoeglijk naamwoord, aiōnios, en de meeste kerken hebben het beide keren op dezelfde manier gelezen: de straf duurt net zo lang als het leven. Jezus spreekt over “het vuur dat nooit gedoofd zal worden” (Marcus 9:43), over de “grote kloof” die niemand kan oversteken (Lucas 16:26), en over de smalle weg die “weinigen zijn die hem vinden” (Matteüs 7:14). Paulus schrijft over degenen die “gestraft zullen worden met eeuwig verderf, weg van het aangezicht van de Heer” (2 Tessalonicenzen 1:9), en Johannes dat wie “niet in de Zoon gelooft, het leven niet zal zien; maar de toorn van God op hem blijft” (Johannes 3:36). Er is meer in wat Jezus zei over de hel.
Universalisten antwoorden dat aiōnios comes from aiōn, “een tijdperk”, en niet “zonder einde” hoeft te betekenen. Ze hebben een oude bondgenoot. Volgens de Catholic Encyclopedia noemde Gregorius van Nyssa de straf van de verlorenen aiōnia, maar begreep het “als een periode van zeer lange duur, maar wel een met een grens”.
Leerde Origenes dat iedereen gered zal worden?
Hij hoopte van wel en schreef het met zorg. Origenes van Alexandrië, die stierf in 254, betoogde in Over de eerste principes, “Wij denken inderdaad dat de goedheid van God, door Zijn Christus, al Zijn schepselen tot één einde kan terugbrengen, waarbij zelfs Zijn vijanden overwonnen en onderworpen worden.” Hij bouwde deze hoop op 1 Korintiërs 15, waarin Christus regeert “totdat Hij alle vijanden onder Zijn voeten heeft gelegd”, en op het feit dat elke knie zich zal buigen voor de naam van Jezus. Hij stelde zich voor dat de gevallen wezens langzaam hersteld zouden worden, “nadat zij zwaardere en strengere straffen hebben ondergaan, die gedurende een langere periode en vele eeuwen hebben geduurd”. Toch liet hij, toen hij bij de duivel en zijn engelen kwam, de vraag open als “een resultaat dat u zelf, lezer, wellicht goedkeurt”.
Gregorius van Nyssa onderwees dit duidelijk, volgens de Catholic Encyclopedia: het vuur van het oordeel loutert de ziel zoals een oven goud loutert, totdat God alles in allen is. Gregorius van Nazianze wierp de vraag op en “beslist uiteindelijk noch voor, noch tegen, maar laat het antwoord liever aan God over”. In het Westen betoogde Augustinus uitvoerig in De Stad van God dat de straf van de verlorenen eeuwig is.
Werd universalisme veroordeeld als een ketterij?
De leer die met Origenes wordt geassocieerd, werd in de zesde eeuw veroordeeld, hoewel er nog steeds gedebatteerd wordt over hoe precies. De Catholic Encyclopedia dateert de eerste veroordeling op een concilie in Constantinopel in 543. Justinianus' eigen lijst met anathema's tegen Origenes bevat deze: “Als iemand zegt of denkt dat de straf van demonen en goddeloze mensen slechts tijdelijk is en op een dag een einde zal hebben, en dat een herstel … van demonen en goddeloze mensen zal plaatsvinden, laat hem anathema zijn.” Het Griekse woord voor herstel is daar apokatastasis.
Het Vijfde Oecumenische Concilie, in Constantinopel in 553, noemde Origenes onder de ketters in zijn elfde canon. Een afzonderlijke lijst van vijftien anathema's tegen het origenisme is in de manuscripten aan dat concilie gehecht, en de eerste daarvan veroordeelt iedereen die “het monsterlijke herstel” beweert dat voortvloeit uit het geloof dat zielen vóór de geboorte bestonden. Of het concilie zelf die vijftien heeft aangenomen, is onzeker. Henry Percival, die ze in 1900 redigeerde voor de Nicene and Post-Nicene Fathers, oordeelde dat “het de hoogste roekeloosheid zou zijn om een dogmatisch antwoord op deze vraag te geven.”
De hervormers handhaafden de uitspraak. De lutherse Augsburgse Confessie van 1530 veroordeelt “de wederdopers, die denken dat er een einde zal komen aan de straffen van veroordeelden en duivels.”
Wat leren de kerken vandaag de dag over universele redding?
- Katholiek: “De leer van de Kerk bevestigt het bestaan van de hel en haar eeuwigheid” (Catechismus 1035). Toch “voorbestemt God niemand om naar de hel te gaan”, en de Kerk bidt tijdens de Mis: “verlos ons van de eeuwige verdoemenis” (1037). Paus Johannes Paulus II zei in 1999 dat verdoemenis “een reële mogelijkheid blijft, maar het is ons niet gegeven, zonder bijzondere goddelijke openbaring, om te weten welke mensen er daadwerkelijk bij betrokken zijn.”
- Orthodoxen: De Orthodoxe Kerk in Amerika leert dat het Vijfde Concilie het origenistische geloof veroordeelde “dat de hele Schepping, inclusief de demonen, uiteindelijk gered zal worden”. Thomas Hopko beschrijft de hel als Gods eigen liefde, ervaren als kwelling door degenen die haar afwijzen, en zegt dat de bestemming van ieder mens “uitsluitend afhangt van zijn reactie op deze liefde.” Sommige orthodoxe stemmen hopen op meer: Hart schrijft als een orthodox christen, en Plekon merkt op dat hij Isaak van Nineve en Sergius Boelgakov tot degenen rekent die deze hoop deelden.
- Gereformeerd: De Westminster Confessie (1646) leert dat bij het laatste oordeel “de goddelozen die God niet kennen en het evangelie van Jezus Christus niet gehoorzamen, in eeuwige kwellingen zullen worden geworpen en gestraft zullen worden met eeuwige vernietiging van het aangezicht van de Heer”.
- Wesleys prediking: De Methodist Articles of Religion spreken niet over de hel, maar John Wesley predikte er duidelijk over. Over de duur van de straf zei hij in zijn preek “Of Hell”: “En aan deze duur komt geen einde!”
- Baptistisch: De Baptist Faith and Message (2000) zegt: “De onrechtvaardigen zullen worden overgeleverd aan de hel, de plaats van eeuwige straf.”
De kerk die universalisme als haar leerstelling hanteerde, is zelf veranderd. De Universalist Church of America, opgericht in 1793, sloot zich in 1961 aan bij de American Unitarian Association om de Unitarian Universalist Association te vormen, die zichzelf vandaag de dag omschrijft als “een liberale religieuze traditie”.
Is het verkeerd om te hopen dat iedereen gered zal worden?
Het katholieke antwoord is het meest volledig, omdat de Katholieke Kerk die hoop tot een gebed maakt: “in de dagelijkse gebeden van haar gelovigen”, zegt de Catechismus, smeekt de Kerk om de barmhartigheid van God (1037). Haar leer trekt de grens tussen hopen en weten. Paus Benedictus XVI schreef in 2007 dat “er mensen kunnen zijn die hun verlangen naar waarheid en bereidheid tot liefde volledig hebben vernietigd”, en dat dit is wat het woord hel betekent. In dezelfde brief schreef hij dat “voor de overgrote meerderheid van de mensen — zo mogen we aannemen — er in de diepte van hun wezen een ultieme innerlijke openheid voor waarheid, voor liefde, voor God blijft bestaan.” Johannes Paulus II voegde eraan toe dat de gedachte aan de hel “geen angst of wanhoop mag creëren”.
De hierboven geciteerde gereformeerde, lutherse en baptistische belijdenissen spreken niet van zo'n hoop; zij stellen de uitkomst vast. De Evangeliën zelf houden twee dingen bij elkaar. De waarschuwingen zijn reëel en ze worden tot ons gesproken, niet over vreemden; de lijsten in de Bijbel van wie niet naar de hemel zal gaan komen direct daarna met barmhartigheid. En de God die ze uitspreekt, is de God die door Ezechiël pleit: “Zo waar Ik leef, spreekt de Heere Heere, Ik heb geen behagen in de dood van de goddeloze, maar daarin dat de goddeloze zich bekeert van zijn weg en leeft: bekeer u, bekeer u van uw slechte wegen; want waarom zou u sterven?” (Ezechiël 33:11).
Een reactie plaatsen