O Little Town of Bethlehem: De tekst, het verhaal en Micha 5:2



  • Phillips Brooks, rector van de Holy Trinity in Philadelphia, schreef “O Little Town of Bethlehem” voor zijn zondagsschool om te zingen tijdens Kerstmis 1868.
  • Drie jaar eerder, op kerstavond 1865, was hij naar Bethlehem gereden en had hij in de Geboortekerk een dienst bijgewoond die duurde van ongeveer tien uur 's avonds tot drie uur 's ochtends.
  • Zijn organist, Lewis Redner, schreef de melodie in grote haast op de zaterdagavond voordat ze zouden oefenen, en zei dat hij wakker werd “terwijl ik een engelenmelodie in mijn oor hoorde fluisteren”.
  • Geen van beiden dacht dat het kerstlied die kerst zou overleven, maar het stond al in 1870 in een boek, werd in 1874 met melodie gedrukt en is in zo'n 900 gezangboeken opgenomen.
  • Brooks schreef vijf coupletten en liet er later een weg, nadat critici vreesden dat een van de regels gelezen zou kunnen worden als de leer van de Onbevlekte Ontvangenis.
  • Het kerstlied spreekt over de stad die Micha “klein onder de duizenden van Juda” noemde, waarvan hij beloofde dat de heerser van Israël zou komen.

Phillips Brooks, de rector van de Church of the Holy Trinity in Philadelphia, schreef “O Little Town of Bethlehem” voor zijn zondagsschool om te zingen tijdens Kerstmis 1868, en Lewis Redner, de organist van de kerk, schreef de melodie. Drie jaar daarvoor had Brooks kerstavond in Bethlehem zelf doorgebracht, en zijn kerstlied spreekt over de stad op de manier waarop de profeet Micha dat deed: “Maar gij, Bethlehem-Efratha, al zijt gij klein onder de duizenden van Juda, uit u zal Mij voortkomen die een heerser zal zijn in Israël” (Micha 5:2).

Hij schreef het voor kinderen, en noch hij, noch Redner verwachtte dat het na die ene kerst nog gezongen zou worden. Het is in zo'n 900 gezangboeken gedrukt. Je vindt het tussen de andere grote kerstliederen, elk met zijn schrijver en datum, in onze gids voor kerstliederen en carols.

De tekst van O Little Town of Bethlehem

Dit zijn de vier coupletten die kerken zingen, zoals de hymne-onderzoeker Louis F. Benson ze in 1903 drukte in zijn Studies van bekende hymnen, met een opmerking dat zijn tekst “overeenkomt met het manuscript van de auteur”:

O kleine stad van Bethlehem,
Hoe stil zien wij u liggen;
Boven uw diepe en droomloze slaap
Gaan de stille sterren voorbij:
Toch schijnt in uw donkere straten
Het eeuwige Licht;
De hoop en vrees van alle jaren
Ontmoeten elkaar vannacht in u.

Want Christus is geboren uit Maria;
En allen daarboven verzameld,
Terwijl stervelingen slapen, houden de engelen
Hun wacht van verwonderde liefde.
O morgensterren, tezamen
Verkondig de heilige geboorte;
En zing lofzangen aan God de Koning,
En vrede aan de mensen op aarde.

Hoe stil, hoe stil,
Wordt het wonderbaarlijke geschenk gegeven!
Zo schenkt God aan mensenharten
De zegeningen van Zijn hemel.
Geen oor kan Zijn komst horen,
Maar in deze wereld vol zonde,
Waar zachtmoedige zielen Hem nog steeds ontvangen,
Daar komt de dierbare Christus binnen.

O heilig Kind van Bethlehem,
Daal tot ons neer, wij bidden U;
Verdrijf onze zonde, en kom binnen,
Word vandaag in ons geboren.
Wij horen de kerstengelen
De grote blijde tijding verkondigen;
O kom tot ons, blijf bij ons,
Onze Heer Immanuël.

Brooks schreef oorspronkelijk vijf coupletten, en het couplet dat hij later wegliet staat verderop op deze pagina. The English Hymnal, gedrukt in Engeland in 1906, bevat alle vijf coupletten, waarbij de twee helften van het tweede couplet zijn omgewisseld zodat het begint met “O morning stars, together”, en het wordt op een andere melodie gezongen.

Wat inspireerde O Little Town of Bethlehem?

Brooks was dertig in 1865, het jaar waarin hij begon aan een reis van meer dan een jaar in het buitenland, en tegen december had hij Jeruzalem bereikt. Op zaterdag 30 december schreef hij naar huis over de zondag die net voorbij was, wat kerstavond was. Na de ochtenddienst in de Engelse kerk en een vroeg diner, namen hij en zijn metgezellen “onze paarden en reden naar Bethlehem. Het was slechts ongeveer twee uur rijden toen we bij de stad kwamen, gelegen op een oostelijke heuvelrug van een reeks heuvels, omringd door terrastuinen.” Hij vond het “een mooie stad, beter gebouwd dan enige andere die we in Palestina hebben gezien.” De grote Geboortekerk stak boven alles uit, gedeeld, schreef hij, door de Grieken, de Latijnen en de Armeniërs, en de reizigers kregen een kamer in het Griekse klooster.

Voor het donker werd, reden ze naar het veld waar, zo werd hem verteld, de herders de ster hadden gezien, en hij schreef dat “ergens in die velden waar we doorheen reden, de herders moeten zijn geweest”. Terwijl ze voorbijreden, “waren de herders nog steeds ‘de wacht aan het houden over hun kudden,’ of leidden ze hen naar huis naar de stal.” Daarna gingen ze terug voor de nachtdienst, die “rond tien uur begon en tot drie uur duurde”, en het eindigde met een beeld van het kind dat in processie werd gedragen en in de kribbe in de grot onder de kerk werd gelegd. De lange uren putten hem uit, en wat hem het meest interesseerde was “de menigte pelgrims, met hun eenvoudige geloof en gretigheid om deel te nemen aan de ceremonie.”

Ongeveer acht weken later, op 19 februari 1866, schreef hij vanuit Rome aan de kinderen van zijn zondagsscholen in Philadelphia. “Ik herinner me vooral kerstavond,” vertelde hij hen, “toen ik in de oude kerk in Bethlehem stond, vlakbij de plek waar Jezus werd geboren, toen de hele kerk uur na uur weergalmde van de prachtige lofzangen aan God, hoe het keer op keer leek alsof ik stemmen kon horen die ik goed kende, die elkaar vertelden over de ‘Wonderlijke Nacht’ van de geboorte van de Heiland, zoals ik ze een jaar eerder had gehoord.” En drie kerstmissen later gaf hij diezelfde kinderen een kerstlied over die plek.

U kunt in John Julian’s Woordenboek van de hymnologie en op de hymne-websites die het citeren, lezen dat Brooks Kerstmis 1866 in Bethlehem doorbracht. Zijn eigen brieven zijn echter gedateerd december 1865, en tegen september 1866 was hij weer thuis.

Wie schreef de muziek voor O Little Town of Bethlehem?

Lewis H. Redner (1831–1908) was de organist van de Holy Trinity en hij was ook opzichter van de zondagsschool en gaf les aan een van de klassen. Toen Benson het verhaal voor zijn boek verzamelde, ging hij op een wintermiddag naar Redner in zijn kantoor aan Walnut Street in Philadelphia, en naar eigen zeggen stond hij boven hem, terwijl hij zachtjes aandrong voorbij zijn bescheiden protesten, totdat Redner opschreef hoe de melodie tot stand kwam:

“Toen Kerstmis 1868 naderde, vertelde meneer Brooks me dat hij een eenvoudig kerstliedje had geschreven voor de kerstdienst van de zondagsschool, en hij vroeg me om de melodie ervoor te schrijven. De eenvoudige muziek werd in grote haast en onder grote druk geschreven. We zouden het de volgende zondag oefenen. Meneer Brooks kwam op vrijdag naar me toe en zei: ‘Redner, heb je die muziek voor “O Little Town of Bethlehem” al uit je mouw geschud?’ Ik antwoordde: ‘Nee,’ maar dat hij het zondag zou hebben. Op de zaterdagavond daarvoor was mijn brein helemaal in de war over de melodie. Ik dacht meer aan mijn zondagsschoolles dan aan de muziek. Maar ik werd laat in de nacht uit mijn slaap gewekt door het horen van een engelenmelodie die in mijn oor fluisterde, en ik greep een stuk muziekpapier en noteerde de sopraanlijn van de melodie zoals we die nu hebben, en op zondagochtend voordat ik naar de kerk ging, vulde ik de harmonie in. Noch meneer Brooks, noch ik dachten ooit dat het kerstlied of de muziek erbij de kerst van 1868 zou overleven.”

De kinderen zongen het op de melodie van Redner tijdens hun kerstdienst op zondag 27 december 1868, uit het programma waarin het kerstlied voor het eerst werd gedrukt. Een boekhandelaar uit Philadelphia, Richard McCauley, drukte het op folders om te verkopen, en in 1870 kwamen de woorden voor het eerst in een boek terecht, De Zondagsschool Dienst en het Gezangboek. In 1874 drukte William R. Huntington de tekst en de melodie samen in Het Kerkportaal, en hij was degene die de melodie de naam gaf die het nog steeds draagt: “St. Louis”. Tegen 1892 had het kerstlied een plek gekregen in het officiële gezangboek van Brooks’ eigen Episcopaalse Kerk.

In Groot-Brittannië verscheen het voor het eerst in W. Garrett Horder’s Schatkamer van Gezangen in 1896, en The English Hymnal van 1906 zette het op “Forest Green”, een Engelse volksmelodie die Ralph Vaughan Williams in december 1903 had opgetekend van een zekere meneer Garman uit Forest Green, in Surrey.

Het couplet dat Brooks wegliet

Vele jaren later, terwijl hij zijn herinneringen aan Brooks in Philadelphia opschreef, zei Redner dat hij in het programma van die eerste kerstmis een vers had gevonden “dat daarna in geen enkel gezangboek meer werd gepubliceerd”. Brooks’ biograaf drukte het af op basis van Redners verslag:

Waar kinderen puur en gelukkig
Bidden tot het Gezegende Kind,
Waar ellende tot U roept,
Zoon van de zachte Moeder;
Waar Liefdadigheid toekijkt,
En Geloof de deur wijd openhoudt,
De donkere nacht ontwaakt, de glorie breekt door,
En Kerstmis komt weer eens.

Het stond op de vierde plaats, vlak voor “O holy Child of Bethlehem”, en Redner vertelde Benson wat ermee gebeurd was. Het probleem zat in de vierde regel van dat vers: “De vierde regel leidde tot wat amusante kritiek uit angst dat het zou doen denken aan de leer van de Onbevlekte Ontvangenis,” schreef hij. De Onbevlekte Ontvangenis is de katholieke leer, in 1854 afgekondigd door paus Pius IX, dat Maria vanaf het eerste moment van haar eigen conceptie “gevrijwaard was van elke smet van de erfzonde”, en de critici vreesden dat de regel zo gelezen zou kunnen worden. Dus veranderde Brooks de regel, en het vers dat hier is afgedrukt, zoals het programma uit 1868 het heeft, is de gewijzigde versie. Toch, zo vervolgde Redner, “besloot hij later om het vierde vers volledig uit het kerstlied weg te laten.” Toen het kerstlied in Het Kerkportaal in 1874 verscheen, was het vers verdwenen, en de meeste gezangboeken hebben het sindsdien weggelaten, hoewel The English Hymnal het in 1906 terugbracht met de gewijzigde regel.

Micha's kleine stad: de Schrift achter het kerstlied

Toen de wijzen naar Jeruzalem kwamen om naar de pasgeboren koning te vragen, riep Herodes de hogepriesters en schriftgeleerden bijeen, en zij antwoordden hem met het vers van Micha: “In Bethlehem in Judea: want zo staat het geschreven door de profeet: En gij, Bethlehem, in het land Juda, zijt geenszins de minste onder de vorsten van Juda: want uit u zal een Leidsman voortkomen, die mijn volk Israël weiden zal” (Matteüs 2:5–6). Lucas vertelt ons hoe het kind daar geboren werd, want Jozef trok op “naar de stad van David, die Bethlehem genoemd wordt; (omdat hij uit het huis en het geslacht van David was:)” (Lucas 2:4). We vertellen dat verhaal volledig, en waarom God de stad van David koos, in waarom Jezus in Bethlehem werd geboren.

Brooks reed de 9 of 10 kilometer (5 of 6 mijl) van Jeruzalem naar Bethlehem in ongeveer twee uur, en in de tijd van Jezus was het een dorp van misschien 300 tot 3.000 inwoners. We lopen door het bewijsmateriaal voor die aantallen in Hoe groot Bethlehem was toen Jezus werd geboren.

De rest van het kerstlied is ook doorspekt met de Schrift. De “morgensterren” die gevraagd worden de heilige geboorte aan te kondigen, komen uit Gods vraag aan Job: “Toen de morgensterren tezamen vrolijk zongen, en al de kinderen Gods juichten?” (Job 38:7), een regel die meestal wordt opgevat als verwijzend naar de engelen. Het licht dat in de donkere straten schijnt, is het licht van Johannes: “En het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen” (Johannes 1:5). “Vrede voor de mensen op aarde” is het lied van de engelen voor de herders, “op aarde vrede, in de mensen een welbehagen” (Lucas 2:14), en het laatste woord van het kerstlied is de naam die Matteüs aan het kind geeft: “Immanuel, hetwelk is overgezet zijnde: God met ons” (Matteüs 1:23).

Benson vroeg zijn lezers in 1903 wat zij vonden van “The hopes and fears of all the years Are met in thee to-night”. Micha geeft ons één antwoord. De heerser die hij aan het kleine Bethlehem beloofde, is degene “wiens oorsprong is van oudsher, van de dagen der eeuwigheid”, dus op die ene nacht, in dat ene dorp, kwamen alle eeuwen van wachten samen bij het kind waarop ze hadden gewacht.

“De dierbare Christus komt binnen”

In het derde en vierde vers richt het kerstlied zich van Bethlehem tot ons. “No ear may hear His coming,” schreef Brooks, en toch, waar zachtmoedige zielen hem ontvangen, komt hij nog steeds binnen. Chris Fenner hoort daarin een mogelijke echo van de woorden van de verrezen Christus aan de kerk in Laodicea: “Zie, Ik sta aan de deur, en Ik klop; indien iemand mijn stem hoort, en de deur opent, Ik zal tot hem inkomen” (Openbaring 3:20). De hymnoloog Carl Daw merkte op hoe Brooks rijmde binnen de langere regels, “While mortals sleep, the angels keep”, “So God imparts to human hearts”, en vatte het op als zorg voor wat kinderen uit hun hoofd konden leren.

Het laatste vers is een gebed dat een kind kan bidden, dat het heilige Kind van Bethlehem “Be born in us to-day” zou worden. Paulus verlangde naar hetzelfde toen hij aan de Galaten schreef, zijn “kleine kinderen, die ik wederom in barensnood ben, totdat Christus in u gestalte krijgt” (Galaten 4:19). Brooks gaf dat gebed aan de kinderen wier stemmen hij in zijn geest had gehoord in de kerk in Bethlehem, en we zingen het sindsdien met hen mee: “O come to us, abide with us, Our Lord Emmanuel.”





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...