De 21 martelaren van Libië: De christenen gedood in Sirte in 2015

De 21 martelaren van Libië waren christelijke arbeidsmigranten en zij werden gedood om hun geloof. Twintig waren Koptisch-orthodoxe christenen uit Egypte, dertien van hen uit het dorp al-Our, en de eenentwintigste, Matthew Ayariga, kwam volgens de meeste bronnen uit Ghana. De Islamitische Staat-groep in Libië doodde hen in februari 2015 op een strand bij Sirte, en zij stierven terwijl ze Jezus aanriepen.

Het waren arbeiders die naar Libië waren gegaan om werk te zoeken. Paus Franciscus omschreef hen in 2021 als mannen die “naar het buitenland waren gegaan om te werken om hun families te onderhouden: gewone mannen, vaders van gezinnen.” De twintig Egyptenaren kwamen uit het district Samalout in de provincie Minya, ongeveer 250 kilometer ten zuiden van Caïro, en dertien van hen kwamen uit het dorp al-Our.

Verschillenden waren jonge mannen, zoals de broers Bishoy en Samuel Astafanous Kamel, die 25 en 23 jaar oud waren. Gerges Samir Megally was 24 en verloofd, en zijn vader zegt dat hij in augustus 2015 wilde trouwen. Luka Nagaty Anis was 27, echtgenoot en vader, en Essam Baddar Samir was 24 toen hij in juli 2013 naar Libië vertrok.

De onderstaande namen volgen de lijst die het Koptisch-orthodoxe bisdom van Los Angeles op 24 februari 2015 publiceerde “voor gebruik in gebeden en publicaties.” Ze zijn getranslitereerd uit het Arabisch, dus de spelling verschilt per bron, en de lijsten die in de eerste dagen na de moorden verschenen, wijken af van deze. Het bisdom spelt de achternaam als “Mathew Ayairga”; wij geven deze hier in de gebruikelijke spelling.

• Milad Makeen Zaky
• Abanub Ayad Atiya
• Maged Soliman Shehata
• Youssef Shukry Younan
• Kirollos Boshra Fawzy
• Bishoy Astafanous Kamel
• Samuel Astafanous Kamel
• Malak Ibrahim Sinyout
• Tawadros Youssef Tawadros
• Gerges Milad Sinyout
• Mina Fayez Aziz
• Hany Abdel Mesih Salib
• Samuel Alham Wilson
• Ezzat Boshra Naseef
• Luka Nagaty Anis
• Gaber Mounir Adly
• Essam Baddar Samir
• Malak Farag Abrahim
• Sameh Salah Farouk
• Gerges Samir Megally
• Matthew Ayariga (vermeld als afkomstig uit Ghana)

De Egyptenaren werden gevangengenomen tijdens twee razzia's in Sirte, een stad aan de Libische kust. Het Tahrir Institute for Middle East Policy schreef in januari dat de eerste razzia plaatsvond op 31 december 2014, toen militanten een minibus met Egyptenaren stopten en zeven christenen onder schot meenamen. Open Doors stelt dat Essam Baddar Samir en zes anderen in december werden meegenomen terwijl ze probeerden thuis te komen in Minya, wat overeenkomt met deze eerste razzia. Vier dagen later, op 3 januari 2015, vielen gemaskerde mannen een appartementencomplex binnen waar moslims en christelijke Egyptenaren samenwoonden. Ze “hadden een lijst met de namen van de christelijke bewoners,” namen dertien Kopten mee en lieten de moslimbewoners ongemoeid.

Op 12 januari bracht een gelieerde groepering van Islamitische Staat in Libië een verklaring uit, met foto's van de gevangenen, waarin ze claimden 21 christenen te hebben gevangengenomen. Geen enkel verslag vermeldt wanneer of waar Matthew Ayariga werd meegenomen.

De Islamitische Staat-groep in Libië onthoofdde de mannen op het strand bij Sirte en bracht op 15 februari 2015 een video van de moord uit. De officiële biografie van de martelaren door de Church of England dateert hun dood op “op of rond 15 februari 2015”, en 15 februari is de dag waarop de kerken hen herdenken. Dezelfde biografie stelt dat zij “weigerden Christus te verloochenen ondanks de dreiging van de dood” en “specifiek werden getarget vanwege hun christelijke identiteit.” Paus Franciscus zei de volgende dag: “Ze werden gedood enkel en alleen omdat ze christen waren.”

De verslagen zijn het erover eens dat de mannen Jezus aanriepen terwijl ze stierven. Elk van die verslagen gaat terug op de video van de moordenaars zelf en op de mensen die deze bekeken. Vatican Radio meldde dat sommigen van de mannen “de woorden ‘Heer Jezus Christus’ zagen prevelen” in de video, en Crux schreef dat ze “christelijke hymnen zouden hebben gezongen en tot Jezus zouden hebben gebeden.” De exacte woorden verschillen per rapport. De Church of England zegt dat ze “stierven met de woorden ‘O mijn Heer Jezus’ op hun lippen.” Nader Shukry, een bestuurslid van de kerk van de martelaren in al-Our, schreef voor Watani dat de laatste woorden van elke man “een zacht ‘O mijn Heer Jezus’, of ‘Heer, heb medelijden met mij’” waren. De Koptisch-katholieke bisschop Anba Antonios Aziz Mina zei dat “de slachtoffers ‘Heer Jezus Christus’ herhaalden. De naam van Jezus was het laatste woord op hun lippen.” En paus Franciscus, die de dag nadat de video verscheen in het Spaans sprak, verwoordde het als volgt: “Hun enige woorden waren: ‘Jezus, help mij!’”

De vader van Luka Nagaty Anis dwong zichzelf de video te bekijken om te zien of zijn zoon standvastig was gebleven. “Ik hoorde zijn stem, de naam van Jezus aanroepend”, vertelde hij tien jaar later aan Open Doors. “Dat was zijn stem. Ik herkende hem. En ik was opgelucht. Hij was trouw.”

Matthew was de enige van de eenentwintig die geen Egyptenaar was, en de verslagen over hem spreken elkaar tegen. De Catholic Bishops’ Conference of England and Wales zegt dat “wordt aangenomen” dat hij “geboren is in Ghana, of mogelijk Tsjaad, eind jaren 80 of begin jaren 90,” en dat hij naar Sirte was gekomen op zoek naar bouwwerk. Ze noemt zijn aanwezigheid onder de Kopten “een mysterie” en meldt dat toen zijn ontvoerders hem ondervroegen, hij zei: “hun God is mijn God.” Open Doors zegt dat hij “geen christen was toen hij de 20 Kopten voor het eerst ontmoette,” dat hij ervoor koos Christus te volgen nadat hij hun geloof “in het aangezicht van de dood” had gezien, en dat hij gedoopt werd en de naam Matthew kreeg. Het katholieke missienieuwsagentschap Fides noemt hem “de Ghanese katholiek,” terwijl de bisschoppen van Engeland en Wales alleen zeggen dat “Sommigen speculeren dat hij katholiek was.” Geen van deze verslagen noemt een getuige.

Wat we zeker weten is dat hij met hen stierf en dat de Kopten van al-Our hem als een van hen beschouwen; Egyptenaren noemen hem Matthew de Afrikaan. In 2026 stichtte het bisdom Fort Worth in Texas de eerste parochie die naar hem vernoemd is, de Saint Matthew Ayariga Catholic Church in Arlington, een parochie voor Ghanese katholieken.

De families vergaf de moordenaars, en sommigen van hen zeiden dit binnen twee dagen in het openbaar. Op 17 februari 2015 belde Beshir Kamel, de broer van Bishoy en Samuel, naar een live aanbiddingsprogramma op het christelijke satellietkanaal SAT-7 ARABIC. Hij noemde zijn broers “een ereteken voor het christendom” en zei dat “de Bijbel ons vertelde onze vijanden lief te hebben en hen te zegenen die ons vervloeken.” Hij dacht aan de woorden van Jezus: “Heb je vijanden lief, doe goed aan hen die je haten, zegen hen die je vervloeken, bid voor hen die je mishandelen” (Lucas 6:27–28).

Toen hem werd gevraagd naar het vergeven van de moordenaars, zei Beshir dat als zijn moeder een van hen zou ontmoeten, ze hem in haar huis zou uitnodigen “en God zou vragen zijn ogen te openen omdat hij de reden was dat [haar zonen] het koninkrijk der hemelen binnengingen.” Uitgenodigd om live op de radio voor de moordenaars te bidden, begon hij: “Lieve God, open alstublieft hun ogen zodat ze gered kunnen worden.” Hij bedankte hen ook voor het feit dat ze de belijdenis van Christus door de mannen in hun video hadden laten staan, omdat dit, zo zei hij, zijn eigen geloof had versterkt. In hetzelfde telefoongesprek zei hij dat voor de families de lange weken zonder nieuws de luchtaanvallen van de Egyptische regering tot een gerechtvaardigde reactie hadden gemaakt. Waren de mannen gedood op de dag dat ze werden meegenomen, zo zei hij, dan zouden de families niet om vergelding hebben gevraagd.

Tien jaar later bezochten partners van Open Doors enkele van de families, en Open Doors rapporteerde dat “elke familie ervoor heeft gekozen de vervolgers te vergeven.” Samir, de vader van Gerges Samir Megally, zei: “Ik heb de militanten vergeven die mijn zoon hebben gedood. Ze wisten niet wat ze deden.” Zijn woorden echoën het gebed van Jezus aan het kruis: “Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen” (Lucas 23:34). “Waarom zou ik niet vergeven?” vervolgde Samir. “De Heer vergeeft ons elke seconde, en Hij vergaf Zijn eigen vervolgers.” Andere vaders spraken over eer en vreugde. “Het is een eer voor mij,” vertelde de vader van Youssef Shukry Younan aan Crux, en de vader van Mina Fayez Aziz zei: “Het is een vreugde voor mij.”

Op 21 februari 2015, zes dagen nadat de video verscheen, kondigde paus Tawadros II van Alexandrië aan dat de eenentwintig zouden worden opgenomen in het Synaxarium, het boek van heiligen van de Koptische Kerk. Vatican Radio omschreef de stap als “gelijkwaardig aan heiligverklaring in de Latijnse Kerk.” De Koptische Kerk herdenkt hen op 8 Amshir in haar eigen kalender, wat valt op 15 februari. Zoals het Koptisch-orthodoxe bisdom van Los Angeles die dag opmerkte, is het “dezelfde dag als het feest van de Opdracht van de Heer in de tempel.” De Koptische Kerk heeft 15 februari ook uitgeroepen tot het Feest van de Moderne Martelaren, waarop zij, samen met de eenentwintig, andere Kopten herdenkt die in deze eeuw voor hun geloof zijn gestorven.

De Kopten vragen de martelaren ook om voor hen te bidden. “We vragen vaak om hun gebeden,” zei paus Tawadros in 2023 in Rome, “en we geloven dat ze ons een grote zegen blijven bieden.”

Paus Franciscus en het Romeins Martyrologium

Paus Franciscus sprak vanaf het begin over de eenentwintig als behorend tot elke kerk. “De martelaren behoren toe aan alle christenen,” zei hij op 16 februari 2015, en hij noemde hun gedeelde getuigenis “het oecumenisme van het bloed.” In 2021 stuurde hij een videoboodschap naar een online herdenking waaraan paus Tawadros en Justin Welby, de toenmalige aartsbisschop van Canterbury, deelnamen, en daarin noemde hij de mannen “onze heiligen, heiligen van alle christenen.”

Op 11 mei 2023 kwam paus Tawadros naar Rome om de vijftigste verjaardag van de eerste ontmoeting tussen een Koptische paus en een bisschop van Rome te markeren, en hij bracht paus Franciscus een relikwie van de martelaren. Franciscus citeerde Jezus: “Niemand heeft een grotere liefde dan deze, dat iemand zijn leven geeft voor zijn vrienden” (Johannes 15:13), en zei: “Deze martelaren werden niet alleen gedoopt in water en de Geest, maar ook in bloed, met een bloed dat een zaadje van eenheid is voor alle volgelingen van Christus.” Daarna kondigde hij aan dat, “met instemming van Uwe Heiligheid, deze 21 martelaren zullen worden opgenomen in het Romeinse Martyrologium,” de officiële lijst van heiligen van de Katholieke Kerk, “als een teken van de spirituele gemeenschap die onze twee kerken verenigt.” Het Martyrologium had al eerder heiligen van een andere kerk opgenomen; Vatican News merkt op dat sommige orthodoxe heiligen in 2001 werden toegevoegd.

Paus Tawadros zei dat de relikwieën werden gegeven “zodat ze herinnerd mogen worden in het martyrologium van alle kerken van de wereld,” en hij sprak over de martelaren met een zin ontleend aan de Brief aan de Hebreeën, dat “ook wij” worden “omringd door zo’n menigte getuigen.” De English Standard Version geeft het vers als volgt weer: “Laten wij daarom, nu wij omringd worden door zo’n grote wolk van getuigen, ook elke last afleggen, en de zonde die ons zo gemakkelijk verstrikt, en laten wij met volharding de wedloop lopen die voor ons ligt” (Hebreeën 12:1). Hebreeën houdt die grote wolk van getuigen als een reden om te blijven volharden, en paus Tawadros rekende de eenentwintig tot hen.

De Katholieke Kerk hield hun feest voor het eerst op 15 februari 2024, met een oecumenisch gebed in de Sint-Pietersbasiliek, en kardinaal Kurt Koch, die het leidde, zei dat “de gemeenschap van martelaren ongetwijfeld welsprekender spreekt dan de verdeeldheid die ons vandaag de dag nog steeds scheidt.”

De kalender van de Church of England

Op 12 juli 2026 keurde de Generale Synode van de Kerk van Engeland, vergaderend in York, keurde “een jaarlijkse herdenking voor de ’21 Martelaren van Libië’” goed in haar liturgische kalender. Ze keurde de dag goed samen met een nieuw Festival van de Schepping in Christus, in één getelde stemming over beide: 29 tegen 0 in het Huis van Bisschoppen, 101 tegen 0 in het Huis van Geestelijken, en 120 tegen 1 in het Huis van Leken, met één onthouding van een leek. De kerk zegt dat het “de eerste keer was dat de liturgische kalender sinds 2010 is gewijzigd.” Bisschop Michael Ipgrave, die de Liturgische Commissie voorzit, sloot het debat af door te zeggen dat de dag “onze blik zou richten op een strand in Libië waar dezelfde Heer werd beleden door mannen wier wereldse macht klein was, maar wier getuigenis immens is geworden.”

De circulaire van de Liturgische Commissie van 16 juli legt uit hoe de dag wordt gehouden. De martelaren “zullen op 15 februari worden herdacht als een Herdenking in de Common Worship Calendar,” en ze zullen verschijnen in latere drukken van de kalender en het lectionarium. Een Herdenking is de eenvoudigste soort dag die de kalender heeft. Het heeft geen eigen collecta of lezingen, en wordt gehouden “door een vermelding in de voorbeden en dankgebeden.” Waar de martelaren lokale betekenis hebben, of waar er “een gevestigde viering in de bredere kerk is,” kan de dag in plaats daarvan worden gehouden als een Klein Feest, met de gebeden en lezingen voor martelaren en rood als liturgische kleur. De eerste 15 februari na de stemming valt in 2027.

Dus dezelfde eenentwintig namen staan nu op dezelfde datum in de kalenders van de Koptisch-orthodoxe Kerk, de Katholieke Kerk en de Church of England, hoewel deze kerken nog niet één altaar delen.

In september 2017 vonden de Libische autoriteiten de lichamen van de mannen in een graf aan de kust bij Sirte, en DNA-tests identificeerden elk van hen. Op de avond van 14 mei 2018 werden de stoffelijke overschotten van de twintig Egyptenaren van Misrata naar Caïro gevlogen, en paus Tawadros ontmoette hen op de luchthaven terwijl kerk- en kloosterklokken door heel Egypte luidden. Ze werden naar al-Our gebracht en bijgezet in een schrijn in de nieuwe Kerk van de Martelaren van het Geloof en de Natie, die ter nagedachtenis aan hen was gebouwd en die februari was ingewijd.

Het lichaam van Matthew Ayariga was daar niet bij. Niemand had het opgeëist, en in 2019 vroeg het Koptische bisdom Samalout de Libische autoriteiten om het naar al-Our te sturen zodat hij bij de anderen kon liggen. Zijn stoffelijke overschotten bereikten de kerk in het najaar van 2020, en Anba Pavnotios, de Koptische metropoliet van Samalout, zalfde de kist die ze bevatte met zoete specerijen, zoals de Koptische gewoonte is, en bedekte deze met rood fluweel met zijn naam geborduurd in gouddraad. De families van de Egyptische martelaren kwamen naar de viering, en de moeder van Bishoy en Samuel zei: “Onze vreugde is nu compleet.”

• De grote wolk van getuigen in Hebreeën 12:1
• Ignatius van Antiochië, martelaar en bisschop
• Gebeden voor het vergeven van degenen die je pijn doen