Wat zegt de Bijbel over zelfmoord? Leven, genade en hoop

De Bijbel behandelt elk leven als een geschenk van God en noemt zelfmoord nooit de zonde die niet vergeven kan worden. Het vertelt over een paar mensen die een einde aan hun eigen leven maakten, en over anderen, onder wie Elia en Jona, die God vroegen om hen te laten sterven en ontdekten dat Hij nog niet klaar met hen was.

Als je erover denkt om een einde aan je leven te maken, vertel het dan nu aan iemand. Bel of sms in de Verenigde Staten op elk uur naar 988, de Suicide and Crisis Lifeline; het is gratis en vertrouwelijk. Bel elders je lokale noodnummer. Je hoeft dit niet alleen door de nacht te dragen.

Op een nacht in Filippi opende een aardbeving de deuren van een gevangenis, en de cipier, ervan overtuigd dat zijn gevangenen waren ontsnapt, stond op het punt zichzelf van het leven te beroven. Paulus riep hem door het donker toe: "Doe uzelf geen kwaad, want wij zijn allen hier" (Handelingen 16:28). Die paar woorden bevatten het meeste van wat de Schrift ons over dit moeilijke onderwerp te zeggen heeft. Ons leven is niet van ons om te beëindigen, en we zijn niet alleen. De cipier vroeg om een licht, en voordat de nacht voorbij was, had hij de wonden van de mannen die hij bewaakte gewassen, was hij met zijn huisgezin gedoopt, had hij hen te eten gegeven en "verheugde hij zich, omdat hij met heel zijn huis tot geloof in God gekomen was" (Handelingen 16:34).

Geen enkel vers gebruikt het woord, en toch hebben de kerken het antwoord gelezen in het zesde gebod: "Gij zult niet doden" (Exodus 20:13). Augustinus merkte begin vijfde eeuw op dat het gebod geen "naaste" toevoegt aan degene die niet gedood mag worden, en hij concludeerde dat "de wet, juist geïnterpreteerd, zelfs zelfmoord verbiedt." De Westminster Larger Catechism, gebruikt door presbyteriaanse kerken, somt onder de zonden die dit gebod verbiedt op: "het ontnemen van het leven van onszelf of van anderen."

Achter het gebod staat een geschenk. "Ik loof U, omdat ik vreeswekkend wonderbaarlijk gemaakt ben," bidt de psalmist (Psalm 139:14), en Paulus zegt tegen de Korintiërs: "U bent niet van uzelf. Want u bent gekocht met een prijs" (1 Korintiërs 6:19–20). De Catechismus van de Katholieke Kerk verwoordt het in één zin: "Wij zijn beheerders, geen eigenaars, van het leven dat God aan ons heeft toevertrouwd." Mozes stelde Israël lang geleden voor de keuze: "Ik heb u het leven en de dood voorgehouden, de zegen en de vloek; kies dan het leven" (Deuteronomium 30:19).

Dus de Katholieke Catechismus, de Orthodoxe Kerk en de presbyteriaanse Westminster Catechismus leren allemaal dat het beëindigen van het eigen leven verkeerd is, en baptistische en lutherse verklaringen spreken erover als een tragedie. Zoals hun eigen woorden hieronder laten zien, zeggen ze dit met verdriet en met genade voor degene die is gestorven.

De Schrift vertelt over een handvol mensen, kort en zonder uitweidingen. Koning Saul en de jongeman die zijn wapenrusting droeg, stierven door eigen hand op de dag van een verloren veldslag (1 Samuël 31:4–5). Achitofel, Davids raadsman die was overgelopen naar de rebel Absalom, ging naar huis en maakte een einde aan zijn leven toen Absalom zijn advies afwees (2 Samuël 15:12; 17:23). Zimri, die zeven dagen had geregeerd, maakte ook een einde aan zijn leven toen zijn stad viel (1 Koningen 16:18). Abimelech, tijdens een belegering door een vrouw neergeslagen, vroeg zijn wapendrager om een einde aan zijn leven te maken zodat niemand zou zeggen dat een vrouw hem had gedood (Rechters 9:53–54). Samsons dood wordt soms bij deze geteld. Hij bad: "Laat mij sterven met de Filistijnen" (Rechters 16:30), en Rechters vertelt het als het einde van zijn lange strijd tegen hen.

Dan is er Judas. Na het verraad kwam hij terug bij de overpriesters met het zilver en zei: "Ik heb gezondigd door onschuldig bloed te verraden." Hun antwoord is een van de koudste regels in de Evangeliën: "Wat gaat ons dat aan? Zie jij dat zelf maar." Hij ging weg en maakte een einde aan zijn eigen leven (Matteüs 27:3–5). De Bijbel houdt geen van deze sterfgevallen als voorbeeld voor. Elk komt aan het einde van nederlaag, schande of wanhoop, en in het geval van Judas, nadat een man zijn zonde had opgebiecht aan mensen die niet bij hem wilden blijven.

Ja, en enkele van de grootste. Elia, die voor zijn leven vluchtte voor koningin Izebel, ging in de woestijn onder een jeneverstruik zitten "en hij verzocht voor zichzelf dat hij mocht sterven; en hij zei: Het is genoeg; neem nu, o HEERE, mijn leven weg" (1 Koningen 19:4). God liet hem slapen. Een engel raakte hem aan en zei: "Sta op, eet," en er was brood op de kolen gebakken en een kruik water bij zijn hoofd. Toen kwam de engel een tweede keer: "Sta op, eet, want de reis is te zwaar voor u" (1 Koningen 19:5–7). Op de kracht van dat voedsel liep Elia veertig dagen naar de berg van God.

Job vervloekte, nadat hij zijn kinderen en zijn gezondheid had verloren, de dag dat hij geboren was (Job 3:1–3). Jona bad: "Het is voor mij beter te sterven dan te leven" (Jona 4:3). Paulus vertelt de Korintiërs dat wij in Azië "bovenmate bezwaard werden, boven onze kracht, zodat wij zelfs aan ons leven wanhoopten," en hij vervolgt dat God "ons uit zo'n grote dood verlost heeft en verlost" (2 Korintiërs 1:8–10). Eén psalm eindigt zonder enige troost: "Vriend en naaste hebt U ver van mij verwijderd, mijn bekenden zijn in de duisternis" (Psalm 88:18). God bewaarde dat gebed in Zijn Boek. De duisternis mag daar spreken.

Niemand van deze mensen werd veroordeeld omdat ze wilden sterven. Ieder werd tegemoetgekomen, Elia met brood, Jona met Gods eigen vraag: "Is het terecht dat u zo toornt?" (Jona 4:4), Paulus met verlossing, en ieder leefde voort. De verzen zijn verzameld, met een korte reflectie op elk, in 15 Bijbelverzen over zelfmoord.

Nee. Jezus noemt slechts één zonde die "niet vergeven zal worden," en dat is lastering tegen de Heilige Geest: "Elke zonde en lastering zal de mensen vergeven worden, maar de lastering tegen de Geest zal de mensen niet vergeven worden" (Matteüs 12:31). Zelfmoord is niet die zonde, en geen enkel vers in de Schrift zegt dat het iemand de toegang tot de hemel ontzegt.

De oude angst dat zelfmoord iemand verdoemt, berust op de gedachte dat er geen tijd meer over is om berouw te tonen. Paulus beantwoordt dit met een lijst die niets weglaat: "noch dood, noch leven, noch engelen, noch overheden, noch krachten, noch tegenwoordige, noch toekomstige dingen, noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel zal ons kunnen scheiden van de liefde van God, die in Christus Jezus, onze Heere, is" (Romeinen 8:38–39).

Deze barmhartigheid is voor degenen die rouwen. Als u degene bent die vanavond in gevaar is, is Gods woord aan u dat van Paulus in de gevangenis: “Doe uzelf geen kwaad.” Bel of sms nu 988, of uw lokale alarmnummer buiten de Verenigde Staten.

Ze spreken over de daad in verschillende bewoordingen, en ze spreken allemaal met grote zorg over de persoon die is overleden. Geen van de onderstaande teksten zegt dat een persoon die door zelfdoding sterft, verloren is. Ze laten het oordeel aan God over, en de katholieke en orthodoxe teksten vragen de levenden om te bidden.

De Katholieke Kerk

De Catechismus noemt zelfdoding “ernstig in strijd met de rechtvaardige eigenliefde” en “in strijd met de liefde voor de levende God” (paragraaf 2281). In paragraaf 2282 vervolgt het: “Ernstige psychische stoornissen, angst of ernstige vrees voor beproeving, lijden of marteling kunnen de verantwoordelijkheid van degene die zelfdoding pleegt, verminderen” (2282). Daarna staat er duidelijk: “Wij mogen niet wanhopen aan het eeuwig heil van personen die zichzelf van het leven hebben beroofd. Op wegen die alleen Hem bekend zijn, kan God de gelegenheid tot heilzame bekering bieden,” en “de Kerk bidt voor personen die zichzelf van het leven hebben beroofd” (2283). De oudere wet was strenger. De Codex van het Canoniek Recht van 1917 somde onder degenen die van een kerkelijke begrafenis moesten worden uitgesloten, in de woorden van canoniek jurist Cathy Caridi, “die personen die zichzelf opzettelijk doden” op. De wet op begrafenissen van vandaag, canon 1184 van de Codex van 1983, noemt zelfdoding niet langer onder de redenen waarom een katholieke begrafenis kan worden geweigerd.

De Orthodoxe Kerk

De orthodoxe praktijk is strenger wat betreft de begrafenis. De richtlijnen van het bisdom New England van de Orthodoxe Kerk in Amerika noemen zelfdoding “een diepe tragedie en zonde die bij de geloofsgemeenschap een diep gebed om vergeving, bekering en berouw moet oproepen – ter wille van de persoon die zelfdoding pleegde en ook voor de leden van de gemeenschap.” De Orthodoxe Kerk “weigert normaal gesproken een kerkelijke begrafenis” bij een dergelijk overlijden, hoewel “speciale pastorale overwegingen in overleg met de bisschop kunnen leiden tot een besluit om een begrafenisdienst toe te staan.” Een rouwende familie kan met hun priester spreken, die de vraag aan de bisschop kan voorleggen.

Protestantse Kerken

De Southern Baptist Convention, die in 2013 in Houston bijeenkwam, besloot dat “families die een lid hebben verloren door zelfdoding, grote zorg, bezorgdheid en mededogen verdienen van christenen en hun kerken, inclusief de verzekering dat degenen die in Christus zijn, niet gescheiden kunnen worden van de eeuwige liefde van God die in Christus Jezus is.” De samenvatting van de Evangelical Lutheran Church in America van haar boodschap uit 1999 over zelfpreventie zegt dat zelfdoding “getuigt van de tragische gebrokenheid van het leven die sommigen ervaren als een kwelling zonder hoop,” en verkondigt “dat Gods grenzeloze liefde in Jezus Christus niemand alleen en verlaten zal laten.”

Vertel het vandaag aan iemand. Bel of sms 988 in de Verenigde Staten, bel uw lokale alarmnummer elders, of ga naar iemand die u vertrouwt, een vriend, een arts, een pastor, en spreek de woorden hardop uit. Elia sliep en at voordat hij iets anders kon horen. Onze geest kan erg ziek zijn, net als ons lichaam, en depressief zijn is geen zonde. Hulp zoeken is een van de manieren waarop God het brood en het water stuurt.

Jezus spreekt tot ons zoals we zijn: “Kom naar Mij toe, allen die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven” (Mattheüs 11:28). En de psalmist, die de duisternis net zo goed kende als ieder van ons, zegt: “De HEERE is nabij de gebrokenen van hart” (Psalm 34:18). Nabij betekent dichtbij.

Wees de stem in de gevangenis: blijf, en zeg dat je er bent. Paulus' bevel aan de kerken is eenvoudig: “Draag elkaars lasten, en vervul zo de wet van Christus” (Galaten 6:2). Toen de vrienden van Job voor het eerst kwamen, deden ze het beste wat ze ooit voor hem deden. “Zij zaten met hem op de grond, zeven dagen en zeven nachten, en niemand sprak een woord tot hem, want zij zagen dat zijn smart zeer groot was” (Job 2:13).

De 988 Lifeline vraagt ons om “Direct te zijn. Praat open en zakelijk over zelfdoding,” en om “Nooit een geheim te bewaren als een vriend je vertelt over een plan om zichzelf pijn te doen.” U kunt zelf 988 bellen als u zich zorgen maakt over iemand; de hulpverleners helpen ook vrienden en familie. Als er op dit moment een leven in gevaar is, bel dan uw lokale alarmnummer en blijf bij de persoon totdat er hulp komt.

Hij huilt met ons mee. Bij het graf van zijn vriend Lazarus zag Jezus Maria huilen en “hij was zeer bewogen in de geest en was ontroerd,” en toen, in twee woorden, “Jezus weende” (Johannes 11:32–35). Rouw na een zelfdoding brengt vragen met zich mee die misschien nooit beantwoord zullen worden, en vaak schuldgevoelens die niet thuishoren bij de persoon die ze draagt. God vraagt ons niet om de antwoorden te hebben. Hij vraagt ons om het verdriet bij Hem te brengen.

Paulus vertelt de rouwende kerk in Thessalonica niet om te stoppen met rouwen. Hij vertelt hen dat zij “niet bedroefd zijn zoals de anderen, die geen hoop hebben” (1 Thessalonicenzen 4:13). Wij geven degene die we verloren hebben terug aan God, wiens liefde noch door de dood noch door het leven verbroken kan worden. En we mogen steunen op de kerk, die elke rouwende familie, in de woorden van de Southern Baptists, “grote zorg, bezorgdheid en mededogen” verschuldigd is.

Als u dit zelf in het donker leest, bel of sms 988 in de Verenigde Staten, of uw lokale alarmnummer elders. Iemand is wakker en zal antwoorden. We zijn er allemaal. “Het zijn de goedertierenheden van de HEERE dat wij niet omgekomen zijn, want Zijn barmhartigheden houden niet op. Zij zijn elke morgen nieuw; groot is Uw trouw” (Klaagliederen 3:22–23).

---

• 15 Bijbelverzen over zelfmoord
• 21 Bijbelverzen over hopeloosheid
• 18 Bijbelverzen over niet opgeven, en wat God deed toen Elia wilde stoppen
• Gebeden voor degenen die rouwen
• 19 Bijbelverzen voor het overlijden van een dierbare