21 Bijbelverzen over herinneringen

Psalm 77:11

“Ik zal denken aan de daden van de HEERE; ja, ik zal denken aan Uw wonderen van voorheen.”

Reflectie: De psalm begint in nood, en het geheugen maakt het aanvankelijk erger: “Ik dacht aan God en ik zuchtte” (vers 3). De verzen 7-9 vragen of de Heer “voor eeuwig zal verwerpen” en of God “vergeten is genadig te zijn”. De wending in vers 10 is een keuze voor wat men gedenkt: “de jaren van de rechterhand van de Allerhoogste”, en vers 15 noemt de daad die wordt herinnerd: “Met uw machtige arm hebt u uw volk verlost, de nakomelingen van Jakob en Jozef.”

Klaagliederen 3:21-23

“Toch roep ik dit in herinnering en daarom heb ik hoop: Door de grote liefde van de HEER zijn wij niet omgekomen, want zijn barmhartigheid houdt nooit op. Ze zijn elke morgen nieuw; groot is uw trouw.”

Reflectie: De twee verzen daarvoor gedenken de andere kant: “Ik denk aan mijn ellende en mijn omzwervingen, de alsem en het gif. Mijn ziel gedenkt ze voortdurend en buigt zich in mij neer.” De schrijver roept dan iets anders in herinnering en zegt dat daar hoop uit voortkomt. Vers 24 rondt de gedachte af: “De HEERE is mijn deel; daarom zal ik op Hem wachten.”

Psalm 103:2

“Loof de HEERE, mijn ziel, en vergeet al Zijn weldaden niet.”

Reflectie: De psalmist spreekt tot zijn eigen ziel en geeft haar een lijst zodat ze niet zal vergeten. De verzen 3-5 noemen de weldaden één voor één: God “vergeeft al uw ongerechtigheden en geneest al uw ziekten”, “verlost uw leven van het verderf”, kroont het “met goedertierenheid en barmhartigheid” en verzadigt het “met het goede”.

Jesaja 46:9

“Denk aan de dingen van vroeger, van oude tijden af; want Ik ben God, en er is geen ander, Ik ben God, en er is niemand als Ik.”

Reflectie: Jesaja 46 begint met de goden Bel en Nebo die op lastdieren worden geladen, afgoden die gedragen moeten worden. God antwoordt dat Hij Israël “vanaf de moederschoot” heeft gedragen en dat zal blijven doen “tot in de ouderdom en de grijze haren” (verzen 3-4). De opdracht om te gedenken is gericht aan “u opstandigen” (vers 8), en vers 10 geeft aan wat de vroegere dingen laten zien: “Ik maak van het begin af bekend wat het einde zal zijn.” Jesaja 43:18 gebruikt dezelfde uitdrukking anders. Daar volgt “Denk niet aan de vroegere dingen” op een beschrijving van God als degene die “een weg in de zee maakte” en “wagens en paarden deed uittrekken” (verzen 16-17), en het nieuwe dat hen vervangt is “een weg in de woestijn” (vers 19). In Jesaja 46 worden de vroegere dingen in gedachten gehouden als bewijs dat God voorzegt en handelt.

Deuteronomium 8:2

“Denk aan heel de weg die de HEERE, uw God, u deze veertig jaar in de woestijn heeft laten gaan, om u te verootmoedigen en u te beproeven, om te weten wat er in uw hart was, of u Zijn geboden wel of niet in acht zou nemen.”

Reflectie: Mozes spreekt tot Israël voordat het het land binnengaat, en vraagt het om de hele veertig jaar in de woestijn te gedenken, niet alleen de redding aan het begin. Het volgende vers geeft de les van de honger en het manna: “de mens leeft niet van brood alleen, maar van alles wat uit de mond van de HEERE komt.” Vers 5 benoemt de jaren voor wat ze waren: “zoals een man zijn zoon onderwijst, zo onderwijst de HEERE, uw God, u.”

Deuteronomium 5:15

“Denk eraan dat u slaven was in Egypte en dat de HEER, uw God, u daar met een sterke hand en een uitgestrekte arm vandaan heeft gehaald.”

Reflectie: Dit is de reden die voor de sabbat wordt gegeven wanneer Mozes de Tien Geboden herhaalt. In Exodus 20:8-11 begint het gebod met “Gedenk de sabbatdag” en rust het op de schepping: “in zes dagen heeft de HEERE de hemel en de aarde gemaakt.” Hier is de reden Israëls eigen slavernij, en het vers daarvoor breidt de rust uit naar “uw slaaf en uw slavin”, zodat zij “kunnen rusten zoals u.”

Efeziërs 2:11-13

“Denk er daarom aan dat u, die voorheen heidenen was naar het vlees en onbesnedenen genoemd werd door degenen die zogenoemde besnijdenis genoemd worden (die in het vlees met de hand verricht wordt) — denk eraan dat u in die tijd zonder Christus was, vervreemd van het burgerrecht van Israël en vreemdelingen van de verbonden van de belofte, zonder hoop en zonder God in de wereld. Maar nu, in Christus Jezus, bent u die voorheen veraf was, door het bloed van Christus dichtbij gekomen.”

Reflectie: Paulus schrijft aan heidense gelovigen en vraagt hen te gedenken wat ze waren: “zonder Christus”, buiten Israël en “zonder hoop en zonder God in de wereld”. De herinnering wordt afgezet tegen vers 13: “Maar nu, in Christus Jezus, bent u die voorheen veraf was, door het bloed van Christus dichtbij gekomen.” Het werkwoord in “denk eraan” is mnemoneuo, hetzelfde werkwoord dat ten grondslag ligt aan het “bedenk” in Openbaring 2:5.

Exodus 13:3

“Toen zei Mozes tegen het volk: ‘Gedenk deze dag, de dag dat jullie uit Egypte kwamen, uit het land van slavernij, want de HEER heeft jullie er met een sterke hand uitgehaald.’”

Reflectie: Mozes geeft dit gebod op de dag dat Israël Egypte verlaat. Het hoofdstuk maakt van de herinnering een jaarlijkse praktijk: zeven dagen ongezuurd brood, een feest op de zevende dag (verzen 6-7), en een zin die ouders moeten zeggen: “Op die dag moet u uw zoon vertellen: ‘Dit is vanwege wat de HEERE voor mij gedaan heeft toen ik uit Egypte trok’” (vers 8). Vers 9 noemt de viering “een herinnering op uw voorhoofd”, waarbij het zelfstandig naamwoord zikkaron.

Jozua 4:6-7

“In de toekomst, wanneer jullie kinderen vragen: ‘Wat betekenen deze stenen?’, vertel hun dan dat de stroom van de Jordaan werd afgesneden voor de ark van het verbond van de HEER. Toen deze de Jordaan overstak, werden de wateren van de Jordaan afgesneden. Deze stenen zullen voor het volk van Israël voor eeuwig een gedenkteken zijn.”

Reflectie: Nadat Israël de Jordaan is overgestoken, draagt elk van de twaalf mannen, één uit elke stam, een steen uit de rivierbedding waar de priesters met de ark stonden. De stenen zijn opgericht om een vraag op te roepen: “Wat betekenen deze stenen?”, en het antwoord wordt vooraf gegeven zodat ouders het aan hun kinderen kunnen vertellen. Vers 20 zegt dat Jozua ze bij Gilgal oprichtte, en vers 24 geeft een breder doel: “opdat alle volken van de aarde zouden weten dat de hand van de HEER machtig is.”

1 Korintiërs 11:24-25

“En nadat Hij gedankt had, brak Hij het en zei: ‘Dit is Mijn lichaam, dat voor u is; doe dit tot Mijn gedachtenis.’ Evenzo nam Hij de beker na het eten en zei: ‘Deze beker is het nieuwe verbond in Mijn bloed; doe dit, telkens wanneer u die drinkt, tot Mijn gedachtenis.’”

Reflectie: Paulus zegt dat hij “van de Heer heeft ontvangen” wat hij aan de gemeente in Korinthe heeft doorgegeven (vers 23), en vers 26 voegt eraan toe dat het eten van het brood en het drinken van de beker “de dood van de Heer verkondigen totdat hij komt.” Het woord voor herinnering is anamnese, en kerken begrijpen de herinnering bij het Heilig Avondmaal op verschillende manieren. De Catechismus van de Katholieke Kerk (1363) stelt dat een gedenkteken in de Schrift “niet louter de herinnering aan gebeurtenissen uit het verleden is” en dat die gebeurtenissen in de liturgie “op een bepaalde manier aanwezig en werkelijk worden.” De Baptist Faith and Message (2000) noemt het Heilig Avondmaal een symbolische handeling waarmee gemeenteleden “de dood van de Verlosser gedenken en Zijn wederkomst verwachten.”

Lucas 24:6-8

“‘Hij is hier niet; Hij is opgestaan! Denk eraan hoe Hij tegen jullie zei, toen Hij nog bij jullie was in Galilea: ‘De Mensenzoon moet worden overgeleverd in de handen van zondaars, worden gekruisigd en op de derde dag weer opstaan.’’ Toen herinnerden zij zich Zijn woorden.”

Reflectie: De vrouwen komen vroeg op de eerste dag van de week bij het graf met specerijen voor een lichaam en vinden het leeg. De twee mannen in stralende kleding sturen hen terug naar wat Jezus in Galilea had gezegd. “Toen herinnerden zij zich zijn woorden,” en vers 9 zegt dat ze gingen en het aan de Elf vertelden.

2 Timoteüs 2:8

“Houd Jezus Christus in gedachten, opgewekt uit de doden, uit het nageslacht van David. Dit is mijn evangelie.”

Reflectie: Paulus schrijft als gevangene, “geboeid als een misdadiger” (vers 9), nadat iedereen in de provincie Asia hem heeft verlaten (1:15). Hetgeen hij Timoteüs vraagt te onthouden is een persoon, aangeduid door twee feiten: opgewekt uit de doden en uit het nageslacht van David. Vers 9 eindigt met het contrast tussen Paulus en zijn boodschap: “Maar het woord van God is niet geboeid.”

Openbaring 2:5

“Bedenk hoe ver u gevallen bent! Bekeer u en doe de dingen die u eerst deed.”

Reflectie: De opgestane Jezus schrijft aan de gemeente in Efeze, die hij prijst voor haar harde werk en voor het toetsen van valse apostelen (verzen 2-3). Zijn klacht staat in vers 4: “U hebt de liefde die u eerst had, verlaten.” De vertaling “Bedenk” in de NIV vertaalt mnemoneuo, het gewone Griekse werkwoord voor herinneren, dus de volgorde is herinneren, bekeren en de eerste werken weer doen, met een waarschuwing erbij: “Ik zal naar u toe komen en uw kandelaar van zijn plaats wegnemen.”

Ezechiël 16:61

“Dan zult u aan uw wegen denken en beschaamd zijn wanneer u uw zusters ontvangt, zowel degenen die ouder zijn dan u als degenen die jonger zijn. Ik zal hen aan u geven als dochters, maar niet op basis van mijn verbond met u.”

Reflectie: Ezechiël 16 is gericht aan Jeruzalem en confronteert haar “met haar gruwelijke praktijken” (vers 2). Gods herinnering komt eerst: “Ik zal denken aan het verbond dat Ik met u gesloten heb in de dagen van uw jeugd” (vers 60). Jeruzalems herinnering aan haar eigen wegen volgt, en vers 63 plaatst de schaamte na de vergeving, “wanneer Ik verzoening voor u doe voor alles wat u hebt gedaan.”

2 Petrus 1:9

“Maar wie deze dingen niet heeft, is bijziend en blind, en vergeet dat hij gereinigd is van zijn vroegere zonden.”

Reflectie: De “hen” zijn de kwaliteiten die in de verzen 5-7 worden opgesomd, van goedheid en kennis tot onderlinge genegenheid en liefde. Een gelovige zonder hen is iets specifieks vergeten: dat zij “gereinigd zijn van hun vroegere zonden.” Vers 12 behandelt herinneren als voortdurend werk, zelfs voor gevestigde gelovigen: “Ik zal u altijd aan deze dingen herinneren, ook al weet u ze en bent u stevig gegrond in de waarheid die u nu hebt.”

Filippenzen 3:13-14

“Maar één ding doe ik: ik vergeet wat achter is en ik strek mij uit naar wat voor is, en ik jaag naar het doel: de prijs van de roeping van God, die van boven is, in Christus Jezus.”

Reflectie: Wat achter ligt, zoals het hoofdstuk het opsomt, omvat Paulus’ status, “besneden op de achtste dag,” “een Farizeeër,” onberispelijk in “gerechtigheid op basis van de wet,” en ook zijn staat van dienst van “het vervolgen van de kerk” (verzen 5-6). Hij rekent dit alles als “verlies omwille van Christus” (vers 7). Het vergeten hoort bij een hardloper die in vers 12 zegt dat hij “nog niet bij zijn doel is aangekomen.”

Lucas 1:72-73

“…om barmhartigheid te tonen aan onze voorvaderen en Zijn heilig verbond te gedenken, de eed die Hij zwoer aan onze vader Abraham.”

Reflectie: Zacharias, de vader van Johannes de Doper, spreekt deze woorden wanneer zijn stem terugkeert bij de naamgeving van zijn zoon en hij “vervuld is met de Heilige Geest” (vers 67). Gods herinnering aan het verbond met Abraham wordt onmiddellijk gevolgd door wat het teweegbrengt: “om ons te redden uit de hand van onze vijanden, en om ons in staat te stellen hem zonder vrees te dienen in heiligheid en gerechtigheid voor hem al onze dagen” (verzen 74-75).

Psalm 25:7

“Denk niet aan de zonden van mijn jeugd en mijn opstandige wegen; denk aan mij naar Uw liefde, want U, HEER, bent goed.”

Reflectie: Drie verzoeken over Gods geheugen staan in twee verzen. Vers 6 vraagt hem om te denken aan “uw grote barmhartigheid en liefde, want die zijn van oudsher”; vers 7 vraagt hem niet te denken aan “de zonden van mijn jeugd” en om aan de psalmist zelf te denken. De grondslag van elk verzoek is Gods karakter, “naar uw liefde” en “want u, HEER, bent goed.”

Jesaja 43:25

“Ik, Ik ben het die uw overtredingen uitwist, omwille van Mijzelf, en Ik zal aan uw zonden niet meer denken.”

Reflectie: De verzen vóór deze zijn een beschuldiging: Israël heeft God niet aangeroepen of hem offers gebracht, maar heeft “mij belast met uw zonden en mij vermoeid met uw overtredingen” (vers 24). De belofte die volgt geeft geen reden aan Israëls kant. God wist overtredingen uit “omwille van mijzelf.”

Jeremia 31:34

“Want Ik zal hun ongerechtigheid vergeven en aan hun zonden niet meer denken.”

Reflectie: Dit is de laatste regel van de belofte van het nieuwe verbond, waarin God zegt dat hij “mijn wet in hun gedachten zal leggen en in hun harten zal schrijven” (vers 33). Vergeving en niet-herinneren worden samen als één belofte genoemd. Hebreeën 8:8-12 citeert het hele gedeelte en eindigt op dezelfde regel.

Jesaja 65:17

“Want zie, ik schep een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Aan de voorgaande dingen zal niet meer gedacht worden, ze zullen niet meer in de gedachten opkomen.”

Reflectie: Het vers ervoor zegt dat “de vroegere moeilijkheden vergeten en verborgen zullen zijn voor mijn ogen,” en vers 19 voegt eraan toe dat “het geluid van geween en geschreeuw er niet meer gehoord zal worden.” Hier is vergeten onderdeel van de belofte. Openbaring 21:1-4 spreekt over “een nieuwe hemel en een nieuwe aarde” en zegt dat “de oude orde der dingen voorbij is gegaan.”