Olifanten staan niet in de Bijbel — maar hun ivoor wel

Olifanten staan niet in de Bijbel. Het dier wordt nooit bij naam genoemd, in geen enkel boek — maar zijn slagtanden wel, herhaaldelijk, en waar ze opduiken zegt dat iets ongemakkelijks dat het waard is om te horen.

Nee. Niet in de wet, de geschiedenisboeken, de poëzie of de Evangeliën. Sommige oudere vertalingen vertaalden het schepsel in Job als een olifant, maar het Hebreeuwse woord daar is onzeker en moderne versies doen dat niet.

De schrijvers van Israël beschreven de dieren van hun eigen land en zijn buren — leeuwen, beren, luipaarden, wilde ezels, struisvogels. De olifant was daar niet bij.

Dit is waar het onderwerp interessant wordt.

Salomo's vloot brengt het thuis: Eens in de drie jaar keerde het terug, beladen met goud, zilver en ivoor, en apen en bavianen.

Hij maakt een grote troon van ivoor, overtrokken met goud. Achab bouwt een paleis dat ermee ingelegd is. En ivoor duikt steeds weer op bij de profeten, altijd in dezelfde context — als het materiaal van mensen die meer hebben dan ze nodig hebben.

Amos is de scherpste. Hij veroordeelt degenen die op bedden liggen die met ivoor zijn ingelegd en op hun banken luieren, die eten van uitgelezen lammeren en improviseren op instrumenten, en die niet treuren over de ondergang van Jozef.

Die laatste zinsnede is de aanklacht. Niet het ivoor zelf. Het comfort dat is gestopt met opmerken.

Laten we voorzichtig zijn om hier geen preek tegen mooie meubels van te maken.

Amos maakt geen bezwaar tegen schoonheid. De Schrift beschrijft de tempel in liefdevol detail, goud en cederhout en borduurwerk, zonder een sprankje schuldgevoel.

Wat hij aanvalt is een specifieke combinatie: luxe naast een ondergang waar niemand om treurt. De mensen op die banken waren niet onbewust van de toestand van het land. Ze waren comfortabel genoeg dat het hen niet meer bereikte.

Dat is iets dat stilletjes gebeurt en bij goede mensen. Het vereist geen wreedheid, alleen isolatie.

En nu we hier toch zijn, nog één gedachte, aangeboden zonder te doen alsof de Schrift die maakt.

Elk stuk ivoor in die paleizen kwam uit een levend wezen. De schrijvers van Koningen en Amos dachten daar niet aan, en het zou oneerlijk zijn om te beweren van wel.

Maar de Schrift geeft ons wel een kader: de aarde is van de Heer en alles wat erin is; de dieren van het woud zijn van Hem en het vee op duizend heuvels; en de rechtvaardigen zorgen voor de behoeften van hun dieren. Een geloof dat die verzen vasthoudt, kan helder over ivoor nadenken zonder een bewijstekst nodig te hebben.

De olifant staat niet in de Bijbel, en we kunnen die vraag laten rusten.

Wat we in plaats daarvan zouden kunnen oppakken is de vraag van Amos, die oprecht voor ons is: niet of onze spullen te mooi zijn, maar of we comfortabel genoeg zijn geworden om te stoppen met treuren over een ondergang die we kunnen zien.

Staat ivoor in de Bijbel?

Veelvuldig. De troon van Salomo was bedekt met ivoor (1 Koningen 10:18), Achab bouwde een paleis dat ermee ingelegd was (1 Koningen 22:39), en Amos berispt degenen die "op bedden liggen die met ivoor versierd zijn" (Amos 6:4).

Waarom staat ivoor wel in de Bijbel, maar olifanten niet?

Omdat ivoor via de handel van ver kwam, terwijl het dier zelf niet meekwam. De bijbelschrijvers hanteerden de slagtand, maar hebben het schepsel nooit gezien.

Is Behemoth een olifant?

Job 40:15-24 beschrijft een schepsel dat door sommige lezers wordt geïdentificeerd als de olifant en door anderen als het nijlpaard. De tekst geeft hierover geen uitsluitsel, en dat zouden wij ook niet moeten doen.

• Beren in de Bijbel: God vergelijkt Zichzelf met één
• Bananen staan niet in de Bijbel — en dat is de moeite waard om te weten
• Libellen staan niet in de Bijbel — en dragen geen Bijbelse betekenis