Is de King James-bijbel katholiek? Nee, en dit zijn de bijbels die katholieken gebruiken

Katholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen in deze reeks

Nee, de King James-bijbel is een protestantse vertaling, gemaakt voor de Church of England in 1611. Katholieken gebruiken vertalingen die door de Kerk zijn goedgekeurd: in de Verenigde Staten de New American Bible (NABRE) tijdens de mis, en ook de RSV en NRSV Catholic Editions, de Douay-Rheims en de Jerusalem Bible. Een katholieke bijbel bevat 73 boeken, en de meeste King James-drukken bevatten er 66.

Toch zijn de twee bijbels nauwer verwant dan dat antwoord suggereert, omdat ze elk van elkaar hebben geleend. De vertalers van de King James gebruikten het katholieke Rheims Nieuwe Testament, en meer dan een eeuw later herzag bisschop Challoner de Douay-Rheims grotendeels op basis van de King James. De Douay-Rheims, de oudere katholieke bijbel in het Engels, werd vertaald vanuit een andere tekst, de Latijnse Vulgaat van Hiëronymus, en daarom lezen een handvol verzen die betrekking hebben op het katholieke geloof er anders in. Op de meeste pagina's zou een katholiek en een protestant die naast elkaar lezen echter bijna dezelfde woorden vinden.

Er is niet één enkele katholieke bijbel, maar het kerkelijk recht vraagt twee dingen van elke vertaling die katholieken publiceren: goedkeuring van de Heilige Stoel of een bisschoppenconferentie, en aantekeningen. In de woorden van canon 825 moeten vertalingen in moderne talen worden “goedgekeurd door hetzelfde gezag en voorzien van noodzakelijke en voldoende aantekeningen.” Daarom wordt een katholieke editie geleverd met voetnoten.

De bisschoppen van de Verenigde Staten houden een lijst bij van de vertalingen die zij sinds 1983 hebben goedgekeurd: de New American Bible, Revised Edition (NABRE), de New Revised Standard Version Catholic Edition en de bijgewerkte editie daarvan, de Good News Translation, en verschillende Psalters en Nieuwe Testamenten. Zij voegen eraan toe dat elke vertaling met de juiste kerkelijke goedkeuring, “namelijk door de Apostolische Stoel of een lokale ordinaris vóór 1983, of door de Apostolische Stoel of een bisschoppenconferentie na 1983”, “door de katholieke gelovigen mag worden gebruikt voor privégebed en studie.”

Die clausule dekt twee oudere katholieke Bijbels die in veel huizen te vinden zijn. De Amerikaanse editie van de Douay-Rheims uit 1899, die de herziene tekst van bisschop Challoner afdrukt, draagt de goedkeuring van kardinaal James Gibbons, aartsbisschop van Baltimore, gedateerd 1 september 1899; hij keurde het goed als “een nauwkeurige herdruk van de Rheims en Douay-editie met de aantekeningen van Dr. Challoner.” De RSV Catholic Edition draagt een imprimatur van bisschop Peter W. Bartholome van Saint Cloud, Minnesota, gedateerd 11 mei 1966. Beide werden vóór 1983 door een lokale bisschop goedgekeurd, dus beide mogen worden gebruikt.

Tijdens de mis lezen Amerikaanse parochies uit de New American Bible, de vertaling die de bisschoppen ondersteunen. De herziene editie, de NABRE, verscheen in maart 2011. Een verdere herziening, die de Catholic American Bible zal heten, wordt verwacht in 2027: de bisschoppen keurden deze in november 2024 met 216 tegen 4 stemmen goed voor liturgisch gebruik, en deze zal de tekst in het huidige Lectionarium, het boek met lezingen dat tijdens de mis wordt gebruikt, vervangen.

Andere landen maken hun eigen keuze, en in Engeland en Wales werd op de eerste zondag van de advent in 2024 een nieuw lectionarium in gebruik genomen dat gebruikmaakt van de English Standard Version–Catholic Edition. Voor Engelssprekende katholieken was de Douay-Rheims de standaardbijbel vanaf de jaren 1580 tot de twintigste eeuw, toen de Jerusalem Bible uit 1966 deze in populariteit inhaalde, gevolgd door de NABRE en de NRSV Catholic Edition.

	King James-vertaling	Douay-Rheims (Challoner)	NABRE
Gemaakt door	47 geleerden voor koning James I	Gregory Martin en mede-ballingen; herzien door bisschop Richard Challoner	Geleerden van de Catholic Biblical Association
voor het eerst gepubliceerd	1611	1582 en 1609–10; Challoner-herziening 1749–52	1970; herzien in 2011
Vertaald uit het	Hebreeuws en Grieks	Latijnse Vulgaat	Hebreeuws, Aramees en Grieks
Tobit, Judit, Makkabeeën en de rest	Gedrukt in 1611 als Apocriefen; later weggelaten	Opgenomen als Schrift	Opgenomen als Schrift
approval	De Kroon en de Kerk van Engeland	Kardinaal Gibbons, 1899 (Amerikaanse editie)	De Amerikaanse bisschoppen, 2010

Het was vanaf het begin een project van de Church of England, begonnen in 1604 toen een conferentie van kerkleiders de nieuwe koning vroeg om een herziene Engelse bijbel. Op 30 juni van dat jaar had James 54 revisoren goedgekeurd, en de archieven tonen aan dat er 47 deelnamen, in zes groepen werkzaam in Westminster, Oxford en Cambridge. Richard Bancroft, aartsbisschop van Canterbury, hield toezicht op hen en “stelde doctrinaire conventies vast voor de vertalers.” Hun basistekst was de Bishops’ Bible uit 1568, waar nodig gecorrigeerd aan de hand van de bijbels van Tyndale, Matthew en Coverdale, de Great Bible en de Geneva Bible. De koning vertelde de vertalers, zoals Joe Paprocki opmerkt voor Busted Halo, om hun werk “in harmonie met de theologie van de Church of England” te houden.

De vertalers kenden ook de katholieke vertaling. Volgens de tentoonstelling van de Cambridge University Library uit 2011 over het tot stand komen van de King James-bijbel, werd het Rheims Nieuwe Testament uit 1582 “niet specifiek genoemd in de instructies, maar werd het ongetwijfeld ook gebruikt.” Het Douai Oude Testament, dat in 1609 en 1610 uitkwam, was te laat om gebruikt te worden.

De King James uit 1611 bevatte wel de boeken die katholieken deuterocanoniek noemen, en een groep geleerden uit Cambridge werkte eraan. In 1615 vaardigde George Abbot, aartsbisschop van Canterbury en zelf een van de vertalers, een gevangenisstraf van een jaar uit voor elke drukker die een bijbel inbond en verkocht zonder deze boeken. De Articles of Religion van de Church of England legden de status vast die zij eraan gaven: de Kerk leest ze “als voorbeeld van leven en instructie in zeden; maar past ze niet toe om enige doctrine te vestigen.”

De meeste latere drukken lieten ze weg, en bijbelgeleerde Bruce Metzger gaf daar twee redenen voor. Deze boeken zijn bijna net zo lang als het Nieuwe Testament, dus bijbels zonder deze boeken waren goedkoper om te drukken en in te binden; en “voornamelijk was dit echter vanwege doctrinaire overwegingen.” De British and Foreign Bible Society stopte in 1826–27 met het verspreiden van bijbels die ze bevatten, en de American Bible Society deed hetzelfde tegen april 1828. De Westminster Confessie van 1646 verwoordt het gereformeerde standpunt duidelijk: deze boeken “maken geen deel uit van de canon van de Schrift.”

Katholieken beschouwen ze als Schrift, en het Concilie van Trente nam ze op 8 april 1546 op in zijn lijst van heilige boeken. De Catechismus telt 46 boeken in het Oude Testament en 27 in het Nieuwe, in totaal 73. Haal Tobit, Judit, Wijsheid, Sirach, Baruch en de twee boeken van de Makkabeeën weg, samen met delen van Ester en Daniël, en je hebt de 66 boeken van de meeste King James-drukken. Die zeven boeken, en de redenen waarom de hervormers ze apart zetten, verklaren het hele verschil tussen 73 boeken en 66.

De meeste verzen lezen grotendeels hetzelfde, en de verschillen die van belang zijn voor het katholieke geloof vallen op een paar plaatsen, meestal vanwege de tekst waarvan elke vertaler uitging: de Douay-Rheims van de Latijnse Vulgaat van Hiëronymus, de King James en de NABRE van het Hebreeuws en Grieks.

vers	King James	Douay-Rheims	NABRE
Lukas 1:28	“Gegroet, gij die begenadigd zijt”	“Gegroet, vol van genade”	“Gegroet, begenadigde!”
Matthew 3:2	“Bekeert u”	“Doe boete”	“Bekeer u”
Genesis 3:15	“die zal uw kop vermorzelen”	“zij zal uw kop vermorzelen”	“Zij zullen op uw kop slaan”
Jakobus 5:14	“roep de oudsten van de kerk”	“breng de priesters van de kerk bij elkaar”	“roep de presbyters van de kerk op”

Neem de begroeting van de engel in Lucas. De Douay-Rheims volgt het Latijn, en het “vol van genade” is de bewoording die katholieken bidden in het Weesgegroet, waarvan het Latijn begint met “Ave, María, grátia plena.” De NABRE, werkend vanuit het Grieks, zegt “begunstigde”, dicht bij de King James. De Catechismus behoudt de oudere woorden wanneer deze het gebed uitlegt: “Wees gegroet, vol van genade, de Heer is met u.”

In Matteüs laat de Douay-Rheims Johannes de Doper prediken “Doe boete”, opnieuw vanuit het Latijn, en hier kiest de katholieke NABRE de kant van de King James.

Genesis 3:15 is het vers dat christenen lang hebben gelezen als de eerste belofte van een verlosser. De King James en de NABRE maken het nageslacht van de vrouw degene die de kop van de slang vermorzelt. De Douay-Rheims volgt het “zij” uit de Vulgaat, en de eigen voetnoot van de NABRE legt het verschil uit: “Een andere interpretatieve vertaling is ipsa, ‘zij’, en wordt weerspiegeld in de Vulgaat van Hiëronymus. ‘Zij’ werd geacht te verwijzen naar Maria, de moeder van de messias.”

Jakobus 5:14 is de passage die katholieken lezen als de wortel van de Ziekenzalving. Vertalers vertalen het Griekse woord als “oudsten” of “presbyters”; de Douay-Rheims koos voor “priesters”. De Catechismus zelf citeert het vers als “roep de oudsten [presbyters] van de Kerk op” en voegt eraan toe: “De traditie heeft in deze ritus een van de zeven sacramenten herkend.”

Ja, dat kunnen ze, omdat canon 825 bepaalt wie een bijbel mag publiceren, niet wat een katholiek mag lezen. Joe Paprocki, een catechist die de vraag beantwoordde voor Busted Halo, zegt het simpel: “De Kerk verbiedt katholieken niet om welke versie van de bijbel dan ook in hun boekenkast te hebben.” Hij raadt echter wel een katholieke bijbel aan, om een praktische reden: de King James mist de deuterocanonieke boeken, en lezingen daaruit komen gedurende het jaar voor in het Lectionarium. Ook bevat een King James-bijbel niet de goedgekeurde aantekeningen die canon 825 vereist voor een katholieke editie.

De Kerk heeft ook gehoopt op vertalingen die alle christenen kunnen delen. In 1965 zei het Tweede Vaticaans Concilie dat als vertalingen “ook in samenwerking met de gescheiden broeders worden geproduceerd, alle christenen ze zullen kunnen gebruiken,” en niet-katholieke geleerden werkten mee aan het Oude Testament van de New American Bible. Britannica voegt eraan toe dat de King James onder Engelse katholieken vanaf de 18e eeuw “wijdverspreid geaccepteerd” was.

De New King James Version is ook geen katholieke bijbel. Het is een moderne revisie in de King James-lijn, in opdracht van uitgeverij Thomas Nelson in 1975 en in 1982 volledig gepubliceerd. Thomas Nelson zegt dat meer dan 130 geleerden er zeven jaar lang aan hebben gewerkt, in “een zorgvuldige, regel-voor-regel vertaling vanuit de oorspronkelijke Hebreeuwse, Griekse en Aramese teksten.” Het staat niet op de lijst van goedgekeurde vertalingen van de Amerikaanse bisschoppen.

Niet onder die naam, maar twee katholieke Bijbels stammen er gedeeltelijk van af. Toen bisschop Richard Challoner de Douay-Rheims tussen 1749 en 1752 herzag, werkte hij “grotendeels vanuit de King James Version,” in de woorden van Britannica; kardinaal Newman oordeelde dat zijn wijzigingen “bijna neerkwamen op een nieuwe vertaling.” De tekst van Challoner is de Douay-Rheims die de meeste katholieken sindsdien hebben gelezen.

De tweede is de Catholic Edition van de Revised Standard Version. De RSV van 1952 omschrijft zichzelf als een revisie van de American Standard Version, “die een revisie was van de King James Version, gepubliceerd in 1611.” De Catholic Edition verscheen in 1965 en 1966. De Internationale Theologische Commissie van de Heilige Stoel gebruikte die editie voor elke Bijbelverwijzing in haar document uit 2007 over kinderen die sterven zonder doopsel.

De katholieke vertaling kwam eerst: het Rheims Nieuwe Testament verscheen in 1582, “bijna dertig jaar voor de anglicaanse ‘Authorized Version’”, zoals de Catholic Encyclopedia het stelt, en het Douay Oude Testament in 1609 en 1610, een jaar of twee vóór de King James in 1611.

Geen van beide was echter de eerste Engelse bijbel. De Wycliffite-bijbels uit de late veertiende eeuw kwamen lang voor beide, gevolgd in de zestiende eeuw door Tyndale’s gedeeltelijke vertaling en de Great Bible die Hendrik VIII in 1538 autoriseerde. En achter de Douay-Rheims staat een veel oudere bijbel, de Latijnse Vulgaat die Hiëronymus aan het einde van de vierde eeuw maakte. Toen het Concilie van Trente besliste “welke van alle Latijnse edities” in omloop als “authentiek” moest worden beschouwd, koos het de Vulgaat voor het openbaar voorlezen en prediken in de Kerk.

Beide Bijbels bevatten de groet van de engel aan Maria. Katholieken bidden deze met de woorden uit de Douay-Rheims: "Wees gegroet, vol van genade," en een lezer van de King James-bijbel vindt deze in Lucas als "Hail, thou that art highly favoured" (Lucas 1:28): dezelfde groet aan dezelfde Maria, in twee soorten Engels.

---

• Christelijke geschiedenis: Het Concilie van Trente in zijn geheel: Zitting IV (4)
• Welke Bijbels lezen baptisten het liefst?
• Anglicaans versus Katholiek: Waarom de Church of England niet Rooms-Katholiek is
• Waarom is het katholieke Onze Vader anders?
• De groei en ontwikkeling van de Armeense bijbelse canon

Meer uit deze reeksKatholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen