In het Hebreeuws is het woord achter Lucifer Helel (הֵילֵל), de schitterende. Jesaja geeft de koning van Babylon de titel Helel ben Shahar, “schitterende, zoon van de dageraad”, en beeldt hem af als de morgenster die uit de hemel is geworpen (Jesaja 14:12). Het woord Lucifer komt nooit voor in de Hebreeuwse Bijbel. Het is het woord van de Latijnse Bijbel voor Helel, en pas later werd het een naam voor de duivel.
Jesaja’s lied bespot die koning met een scherp beeld. Hij had in zijn hart gezegd: “Ik zal opstijgen naar de hemel, ik zal mijn troon verheffen boven de sterren van God” (Jesaja 14:13), en dus noemt de profeet hem een ster, de helderste, en toont ons de trotse koning die valt.

Wat betekent helel ben shahar?
De titel bestaat uit drie eenvoudige woorden. Het eerste, Helel, is een zelfstandig naamwoord dat nergens anders voorkomt, en het Brown-Driver-Briggs lexicon definieert het als “schitterende, epitheton van de koning van Babylon”. ben is het alledaagse woord voor zoon, en shahar, dat je ook gespeld kunt zien als shachar, is dageraad, het woord dat Genesis gebruikt wanneer “de morgen aanbrak” boven Sodom (Genesis 19:15). Dus de schitterende die de zoon van de dageraad is, is de morgenster, of, zoals hetzelfde lexicon het stelt, “ster van de morgen”.
| Hebreeuws | Uitgesproken als | betekenis | King James-vertaling |
|---|---|---|---|
| Helel | Helel | stralende | Lucifer |
| zoon | ben | zoon van | zoon van |
| van de dageraad | shahar | dageraad | de morgen |
In het Hebreeuws luidt het hele vers:
Hoe ben je uit de hemel gevallen, Helel, zoon van de dageraad; hoe ben je geveld naar de aarde, jij die de volken overweldigde.
De King James Version van 1611 behoudt het Latijnse woord: “Hoe zijt gij uit de hemel gevallen, o Lucifer, zoon van de morgen! Hoe zijt gij ter aarde geveld, gij die de natiën verzwakte!” De vertaling van de Jewish Publication Society uit 1917 heeft “Hoe zijt gij uit de hemel gevallen, o dagster, zoon van de morgen!” De NET Bible, een moderne vertaling, geeft het Hebreeuwse woord zijn eenvoudige betekenis: “Kijk hoe je uit de hemel bent gevallen, o schitterende, zoon van de dageraad!” Of een Bijbel nu Lucifer, dagster of schitterende zegt, het benoemt hetzelfde licht aan de ochtendhemel.
We weten over wie het lied gaat, omdat de profeet twee verzen eerder aan Israël opdraagt om “dit spotlied aan te heffen tegen de koning van Babylon” (Jesaja 14:4). Het bespot een heerser die een troon boven de sterren wilde en neerdaalde in het graf als ieder ander mens.

Hoe wordt Lucifer in het Hebreeuws geschreven en uitgesproken?
Je schrijft het הֵילֵל, vier letters gelezen van rechts naar links: he (ה), yod (י), lamed (ל) en nogmaals lamed. De kleine puntjes en streepjes eronder zijn de klinkertekens. Strong’s concordantie geeft de uitspraak als “hay-lale”, met de klemtoon op de tweede lettergreep, en geleerden translitereren het als hêlēl. De volledige titel wordt geschreven als הֵילֵל בֶּן-שָׁחַר.
Als je in de Hebreeuwse Bijbel naar Lucifer zoekt, zul je het niet vinden; het woord daar is altijd Helel. Bijbels in andere talen die het Hebreeuws vertalen in plaats van het Latijn over te nemen, laten Lucifer ook weg. Waar de King James Version Lucifer heeft, heeft Luther’s Duitse Bijbel “du schöner Morgenstern”, jij prachtige morgenster. De meeste moderne Engelse Bijbels kiezen ook een woord voor de morgenster, zoals in de New International Version’s “morgenster, zoon van de dageraad”.

Waar komt het woord helel vandaan?
Brown-Driver-Briggs en Strong’s herleiden beide Helel tot halal, een stam die schijnen betekent. Brown-Driver-Briggs geeft schijnen als de eerste betekenis van die stam, en prijzen en opscheppen als de latere, terwijl Strong’s zegt dat Helel ervan afkomstig is “in de zin van helderheid”. De koning in Jesaja’s lied doorliep die hele lijst, van schitteren tot opscheppen. De Joodse commentatoren Rasji en Abraham ibn Ezra zijn het eens over wat het woord betekent, hoewel niet over de stam. Rasji verklaart Helel als “afgeleid van יהל, licht verspreiden”, en Ibn Ezra zegt dat de morgenster de naam draagt omdat “van heel het hemelleger er geen ster is die met zo’n schittering straalt als deze”.
Dezelfde Hebreeuwse vorm kan ook “huil!” betekenen. In Zacharia 11:2 opent hetzelfde woord, הֵילֵל, de regel “Huil, dennenboom; want de ceder is gevallen”, en Brown-Driver-Briggs vermeldt het daar als de gebiedende wijs van yalal, huilen. Sommige oude vertalers hoorden Jesaja 14:12 op die manier.
De Catholic Encyclopedia van 1910 vertelt ons dat de Syrische versie en de Griekse vertaling van Aquila Helel uit yalal, weeklagen, namen en dat Hiëronymus het met hen eens was in zijn commentaar op Jesaja. Daar maakte Hiëronymus van Lucifer de aanvoerder van de gevallen engelen, die moet weeklagen om het verlies van een glorie die ooit zo helder was als de morgenster. Dus Hiëronymus behield beide betekenissen: in zijn Bijbel gaf hij het woord de Latijnse naam van de ster, Lucifer, en in zijn commentaar hoorde hij er het weeklagen in van degene die viel. Brown-Driver-Briggs en de hierboven geciteerde moderne vertalingen behouden de schitterende ster, wat past bij de woorden die volgen, zoon van de dageraad.

Wie is Helel, zoon van Shahar?
In de Bijbel is hij de koning van Babylon, die de titel van een ster krijgt om zijn trots te bespotten. Het lied zegt dat aan het begin, en later, ondanks al zijn schittering, noemt het hem een mens, “de man die de aarde deed beven” (Jesaja 14:16).
Geleerden denken dat het beeld zelf uit een ouder verhaal kan komen. De aantekeningen van de NET Bible merken op dat de verzen 12 tot 15 “verschillende titels en motieven bevatten die lijken op die uit de Kanaänitische mythologie”: Helel zoon van Shachar, de sterren van El, de berg van samenkomst, de uithoeken van Zafon en de titel Allerhoogste. “Blijkbaar zinspelen deze verzen op een mythologisch verhaal over een ondergeschikte god (Helel zoon van Shachar) die probeerde Zafon, de berg van de goden, over te nemen.” De aantekeningen van de katholieke New American Bible zeggen dat zoon van de dageraad “de naam van een heidense godheid zou kunnen weerspiegelen”, en identificeren Zafon als “de heilige berg van Baäl”, een piek ten noorden van de oude stad Ugarit. Kaufmann Kohler, schrijvend in de Jewish Encyclopedia (1901–1906), oordeelde dat de profeet “het idee leende van een populaire legende verbonden met de morgenster”, en hij vergeleek dat verhaal met de Griekse legende van Phaethon.
Vanuit dit gezichtspunt neemt Jesaja een verhaal dat de volkeren kenden, een heldere ster die probeerde boven de goden uit te stijgen en werd neergeworpen, en past dit toe op een koning die zichzelf goddelijk achtte. De Schrift zelf noemt nooit een god genaamd Helel; de titel komt slechts één keer voor en behoort toe aan de koning.

Hoe interpreteren Joodse uitleggers Jesaja 14:12?
Zij lezen het als een vers over de koning van Babylon, verteld in de taal van de sterren. De Targoem, de oude Aramese vertaling van de Profeten, spelt de vergelijking uit: “Hoe zijt gij uit de hoogte neergeworpen, gij die onder de mensenzonen schitterde als de ster Venus tussen de sterren”. In het volgende vers, waar de Hebreeuwse tekst de koning zijn troon boven de sterren van God laat plaatsen, laat de Targoem hem deze “boven het volk van God” plaatsen.
Rasji leest het op dezelfde manier en noemt de koning: “Jij, Nebukadnezar”, en voor hem zijn de sterren van God Israël. Hij ziet er ook een tweede figuur in, hoog in de hemel, en zegt dat het vers “de weeklacht is over de hemelse vorst van Babylon, die uit de hemel zal vallen”. Een hemelse vorst is de engel die over een natie is aangesteld, het soort waar Daniël over hoort wanneer een engel hem vertelt dat “de vorst van het koninkrijk Perzië mij tegenstond” (Daniël 10:13). Dus voor Rasji valt de engel van Babylon samen met zijn koning. Geen van deze commentatoren leest het vers als de val van Satan.

Hoe werd helel Lucifer en een naam voor Satan?
Het gebeurde eerst door vertaling, en daarna door het vers naast de Evangeliën te lezen. De Griekse Septuaginta vertaalde Helel consequent als heosphoros, dageraadbrenger, en de Latijnse Vulgaat van Hiëronymus, vertaald uit het Hebreeuws, als Lucifer, lichtdrager. Beide waren gebruikelijke namen voor de morgenster, en de naam Lucifer komt uit het Latijn. Vervolgens plaatsten christelijke schrijvers zoals Tertullianus en Origenes de gevallen ster naast de woorden van Jezus: “Ik zag de satan als een bliksem uit de hemel vallen” (Lucas 10:18), en Lucifer werd een naam voor de duivel vóór zijn val. Niet elke christelijke lezer accepteert die link; de aantekeningen van de NET Bible zeggen dat het “contextueel onverantwoord lijkt”.
Kohler dacht dat de stap ouder was dan het christendom. Hij schreef dat “de Lucifer-mythe in de voorchristelijke eeuw werd overgedragen op Satan”, wijzend op het Leven van Adam en Eva en het Slavische Boek van Henoch, waar Satan wordt neergeworpen omdat hij probeerde zijn troon boven de wolken te plaatsen. Die datering wordt nu betwist. Encyclopaedia Britannica zegt dat alle overgeleverde verhalen over Adam en Eva van dit soort “christelijke werken zijn”, en Marinus de Jonge pleitte in 2000 voor de christelijke oorsprong van het Griekse Leven van Adam en Eva. Wie het ook als eerste over Satan vertelde, het verhaal heeft de vorm behouden die het had in Jesaja’s lied, een licht dat een troon boven de sterren wilde en viel.


Een reactie plaatsen