Lucifer betekent “lichtbrenger”. Het woord is Latijn, gemaakt van lux, licht, en ferre, om te dragen, en de Romeinen gebruikten het voor de morgenster, Venus. Het kwam in de Bijbel als de Latijnse vertaling van het Hebreeuwse Helel in Jesaja 14:12, in een spotlied tegen de koning van Babylon, en pas later werd het een naam voor de duivel.
Het woord begon dus als een ster, het heldere punt dat laag in het oosten hangt vlak voordat de zon opkomt. De Schrift gebruikt die ster twee keer: voor de trotse koning die viel, en voor Christus, die zichzelf “de blinkende morgenster” noemt (Openbaring 22:16). Welke van de twee een vers bedoelt, hangt af van over wie het gaat.

Waar komt de naam Lucifer voor in de Bijbel?
In de King James Version komt het slechts één keer voor, in Jesaja 14:12: “Hoe zijt gij uit de hemel gevallen, o Lucifer, zoon van de morgen! Hoe zijt gij ter aarde geveld, gij die de volken verzwakte!” Het hoofdstuk vertelt ons wie het bespot. Israël moet “deze spotrede aanheffen tegen de koning van Babylon” (Jesaja 14:4), en het lied gaat verder met het uitlachen van een heerser die zei: “Ik zal ten hemel opstijgen, ik zal mijn troon verheffen boven de sterren van God” (Jesaja 14:13). Hij wilde boven de sterren uitstijgen en eindigde in het stof.
Jesaja schreef in het Hebreeuws, en zijn woord is Helel, schitterende. “Lucifer” is hoe Hiëronymus’ Latijnse Bijbel, de Vulgaat, het vertaalde: “Quomodo cecidisti de caelo, Lucifer, qui mane oriebaris?” De King James Version, net als de Geneva Bible van 1599 daarvoor, behield het Latijnse woord in plaats van het Hebreeuws te vertalen, en zo maakten Engelse lezers kennis met Lucifer alsof het een naam was.
De meeste Engelse Bijbels van vandaag vertalen in plaats daarvan het Hebreeuws en kiezen een woord voor de morgenster, zoals de New International Version doet met “morgenster, zoon van de dageraad” en de English Standard Version met “O Dagster, zoon van de Dageraad”. De New King James Version en de katholieke Douay-Rheims, die de Vulgaat volgt, behouden Lucifer: “O Lucifer, die in de morgen oprees”. De naam komt dus één keer voor in de Bijbels van de King James- en Douay-Rheims-lijn, en helemaal niet in de meeste moderne. Luthers Duitse Bijbel heeft ook geen Luzifer; er staat “du schöner Morgenstern”, jij prachtige morgenster.

Wat betekent lucifer in het Latijn?
In het Latijn betekent Lucifer begon als een alledaags bijvoeglijk naamwoord dat lichtbrengend betekent. Lewis and Short’s Latin Dictionary geeft die betekenis als eerste, en het voorbeeld is Cicero die spreekt over de godin Diana, die bij de bevalling wordt aangeroepen als degene die een kind in het licht brengt. Als zelfstandig naamwoord was Lucifer de morgenster, en de Romeinse dichters gebruikten het zelfs voor een hele dag: Propertius belooft terug te komen “paucis me tibi Luciferis”, over een paar dagen.
Omdat het woord helemaal geen kwaad in zich droeg, kon een christen het als zijn eigen naam dragen, en dat gebeurde ook. Lucifer, bisschop van Cagliari op Sardinië, nam het in de jaren 350 op het Concilie van Milaan op voor Athanasius van Alexandrië, werd daarvoor door keizer Constantius in ballingschap gestuurd en stierf in 371.
De Vulgaat van Hiëronymus gebruikt het woord in verschillende verzen, en slechts één daarvan gaat over de koning van Babylon:
| vers | Vulgaat Latijn | King James-vertaling |
|---|---|---|
| Job 11:17 | orieris ut lucifer | zult gij zijn als de morgen |
| Job 38:32 | Breng jij de morgenster voort op zijn tijd | Kunt gij Mazzaroth voortbrengen op zijn tijd? |
| Psalm 110:3 (109:3 in de Vulgaat) | uit de schoot, voor de morgenster, heb Ik u verwekt | uit de schoot van de dageraad |
| Isaiah 14:12 | Morgenster, die in de morgen opkwam | O Lucifer, zoon van de morgen |
| 2 Petrus 1:19 | de morgenster opgaat in uw harten | de morgenster opgaat in uw harten |
In Job 11 wordt een lijdende man beloofd dat hij zal opstaan als de morgenster, en in Job 38 vraagt God aan Job of hij die ster op zijn tijd kan laten verschijnen. In 2 Petrus is het de dagster die opgaat in onze harten, en dat is een van de verzen die, zoals de Catholic Encyclopedia opmerkt, het woord op Christus toepassen.
De Latijnse Kerk ging verder en gaf het woord aan Christus zelf. Elke Pasen bidt de Exsultet over de nieuwe kaars: “Flammas eius lucifer matutinus inveniat: Ille, inquam, lucifer, qui nescit occasum”: moge de morgenster deze vlam nog brandend vinden, die morgenster die nooit ondergaat. Eén Latijns woord benoemt dus zowel de gevallen koning van Babylon, een ster die onderging, als de verrezen Christus, de ster die nooit zal ondergaan.

Wat is Lucifer in het Grieks?
Twee Griekse woorden staan achter Lucifer, en de Bijbel gebruikt geen van beide als naam voor de duivel. De eerste is heosphoros (ἑωσφόρος), dageraadbrenger, van hen, dageraad, en pherein, brengen. Homerus gebruikte het al voor de morgenster. De Septuaginta, de oude Griekse vertaling van de Hebreeuwse Geschriften, koos het voor Jesaja 14:12: “Πῶς ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ Ἑωσφόρος ὁ πρωὶ ἀνατέλλων”. Lancelot Brentons Engelse vertaling van de Septuaginta geeft de regel weer als “Hoe is Lucifer, die in de morgen oprees, uit de hemel gevallen!”. Hiëronymus vertaalde Jesaja vanuit het Hebreeuws, niet vanuit dit Grieks, en toch maakten hij en de Griekse vertalers dezelfde keuze, waarbij ieder greep naar de alledaagse naam voor de morgenster in zijn eigen taal. In het modern Grieks betekent Eosforos, net als Lucifer in het Engels, zowel de morgenster als de aanvoerder van de gevallen engelen.
De tweede is phosphoros (φωσφόρος), lichtdrager, van phos, licht, en pherein. Het komt één keer voor in het Nieuwe Testament, in 2 Petrus 1:19, waar de dagster opgaat “ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν”, in uw harten. Thayers Griekse lexicon definieert het als de planeet Venus en geeft het Latijnse equivalent, Lucifer, en de Blue Letter Bible’s overzicht van het woord voegt een figuurlijke betekenis toe: Christus. Het ene vers waarin het voorkomt, gaat dus helemaal niet over Satan. Openbaring gebruikt ander Grieks voor hetzelfde beeld wanneer Jezus zegt: “Ik ben de wortel en het geslacht van David, en de blinkende morgenster” (Openbaring 22:16).
| Taal | woord | betekenis | waar |
|---|---|---|---|
| Hebreeuws | Helel | stralende | Isaiah 14:12 |
| Grieks | heosphoros | dageraadbrenger | Jesaja 14:12 (Septuaginta) |
| Grieks | phosphoros | lichtdrager | 2 Petrus 1:19 |
| Latijn | Lucifer | lichtdrager | Job 11:17, Job 38:32, Psalm 110:3, Jesaja 14:12, 2 Petrus 1:19 (Vulgaat) |

Waarom wordt de duivel Lucifer genoemd?
De duivel werd Lucifer genoemd omdat vroege christelijke schrijvers twee passages samen hoorden. Ze lazen over de koning die “aan de Allerhoogste gelijk” wilde zijn (Jesaja 14:14) naast de woorden van Jezus: “Ik zag de satan als een bliksem uit de hemel vallen” (Lucas 10:18), en zo werd de gevallen ster Satan vóór zijn val. Hiëronymus zelf, zo merkt de Catholic Encyclopedia op, maakte van Lucifer de naam van de gevallen aartsengel.
Johannes Calvijn volgde hen onder anderen niet, en stelde dat de context laat zien dat het vers over de koning van Babylon gaat. Welke lezing we ook kiezen, geen enkel vers noemt de duivel Lucifer; de naam kwam via interpretatie, een verhaal verteld in hoe Lucifer de naam van de duivel werd. Beide lezingen horen echter dezelfde waarschuwing in het lied: dat wie naar Gods troon reikt, valt.

Welke namen geeft de Bijbel aan de duivel?
De Schrift noemt de duivel nooit Lucifer, maar geeft hem vele andere namen en titels. In de King James Version zijn dat onder andere:
| naam in | Verse (KJV) | Wat het vers zegt |
|---|---|---|
| satan | Mattheüs 4:10 | “Ga weg, satan” |
| de duivel | 1 Petrus 5:8 | “uw tegenstander, de duivel” |
| de verleider | Matthew 4:3 | “toen de verleider tot hem kwam” |
| Beëlzebub | Matthew 12:24 | “de overste van de duivelen” |
| de oude slang | Openbaring 12:9 | “genaamd de duivel en de satan” |
| de overste van deze wereld | Johannes 12:31 | “nu zal de overste van deze wereld buiten geworpen worden” |
| de god van deze wereld | 2 Korintiërs 4:4 | “heeft de zinnen van de ongelovigen verblind” |
| de overste van de macht der lucht | Ephesians 2:2 | “de geest die nu werkt in de kinderen der ongehoorzaamheid” |
| Belial | 2 Corinthians 6:15 | “welke overeenstemming is er tussen Christus en Belial?” |
Openbaring 12:9 brengt er verschillende samen in één zin over “de grote draak”. Satan is een Hebreeuws woord voor een tegenstander, en duivel komt van het Griekse diabolos, een lasteraar of valse beschuldiger. Belial komt van een Hebreeuws woord voor waardeloosheid, en Paulus stelt het tegenover Christus.
De namen die de Schrift hem geeft betekenen dus tegenstander, aanklager en waardeloos, en de naam van licht bewaart zij voor iemand anders, die zegt: “Ik ben de wortel en het geslacht van David, en de blinkende morgenster.”

Gerelateerde artikelen
- Wat betekent Lucifer in het Hebreeuws?
- Waarom wordt Lucifer de morgenster genoemd?
- Wat was de naam van Lucifer vóór de val?
- Is Lucifer ooit een aartsengel geweest?
- Hoeveel engelen vielen er met Satan?
- Lucifer en Satan: wat is het verschil?

Een reactie plaatsen