Betekenis van Romeinen 8:28: Wat “Alle dingen werken mee ten goede” belooft

Romeinen 8:28 belooft dat voor degenen onder ons die God liefhebben, alles wat gebeurt, inclusief de pijnlijke dingen, gemaakt is om ons goede te dienen. Het volgende vers zegt wat dat goede is: “gelijkvormig worden aan het beeld van zijn Zoon.” Het vers noemt lijden nooit goed, en Paulus schreef het in een hoofdstuk over lijden.

Paulus zegt “wij weten” slechts enkele regels nadat hij heeft toegegeven hoeveel wij niet weten. Wij weten niet eens waarvoor we moeten bidden, schrijft hij, en de Geest zelf bidt voor ons met verzuchtingen die woorden niet kunnen dragen. Dus het vertrouwen van vers 28 komt van mensen die zuchtten. Het rust op God, die ons vasthoudt wanneer wij de woorden niet kunnen vinden, en het hoofdstuk eindigt met de uitspraak dat niets die greep kan losmaken.

De English Standard Version leest: “En wij weten dat voor hen die God liefhebben alle dingen meewerken ten goede, voor hen die geroepen zijn volgens Zijn voornemen.”

De bewoording die de meeste mensen uit hun hoofd kennen is die van de King James Version: “En wij weten dat alle dingen meewerken ten goede voor hen die God liefhebben, voor hen die geroepen zijn volgens Zijn voornemen.”

Paulus schreef de brief aan de kerk in Rome, een gemeente die hij nog niet had bezocht, en hij schreef deze waarschijnlijk in Korinthe rond 57 na Christus, volgens Britannica.

Engelse Bijbels zijn het niet eens over wie of wat het werk doet in dit vers. De New International Version leest “in alle dingen werkt God mee ten goede voor hen die Hem liefhebben,” en de New American Standard Bible (1995) “God laat alle dingen meewerken ten goede.” De Revised Standard Version heeft “in alles werkt God mee ten goede met hen die Hem liefhebben.” De ESV en de King James houden “alle dingen” als het onderwerp.

Twee dingen liggen ten grondslag aan het verschil. Het eerste is de Griekse grammatica. Het werkwoord is synergei, “werkt mee,” van dezelfde Griekse stam als het Nederlandse woord “synergie.” Het woord voor “alle dingen,” panta, is een onzijdig meervoud, en een Grieks onzijdig meervoud heeft dezelfde vorm of het nu het onderwerp van een werkwoord is of het lijdend voorwerp. Een onzijdig meervoudig onderwerp krijgt ook een enkelvoudig werkwoord, zoals synergei is. Dus de zin kan betekenen “alle dingen werken mee,” met panta als onderwerp, of “Hij laat alle dingen meewerken,” met een onuitgesproken “Hij” als onderwerp en panta als lijdend voorwerp.

Het tweede is een verschil tussen de manuscripten. Drie vroege kopieën van Romeinen, de papyrus bekend als P46 en de codices Vaticanus en Alexandrinus, hebben een woord voor God in het vers. Kenneth Berding, hoogleraar Nieuwe Testament aan de Talbot School of Theology, legt uit dat zij “het woord ‘God’ (θεός) expliciet als onderwerp opnemen, hoewel de meeste manuscripten het niet bevatten,” en dat in de visie van “de meerderheid van de tekstcritici,” de geleerden die manuscripten vergelijken om de oorspronkelijke bewoording te herstellen, “het vers oorspronkelijk niet het woord ‘God’ in de tekst bevatte.” Volgens die visie werd het woord in die drie kopieën toegevoegd. De ESV volgt de kortere tekst en geeft de langere in een voetnoot: “Sommige manuscripten God werkt alle dingen mee ten goede, of God werkt in alle dingen ten goede.” De NIV en NASB maken God toch het onderwerp, omdat, volgens Berding, de drie manuscripten sommige vertalers ertoe hebben aangezet “het onuitgesproken onderwerp van het werkwoord in te vullen met ‘God,’ aangezien het zo in die drie manuscripten verschijnt.” De RSV, die ook God als onderwerp heeft, merkt op dat “Andere oude autoriteiten lezen in alles werkt Hij ten goede, of alles werkt ten goede.”

Berding noemt een derde lezing, aangehangen door F. F. Bruce, Gordon Fee, Robert Jewett en anderen: het onuitgesproken onderwerp is de Heilige Geest, die het onderwerp is van de verzen vlak daarvoor. Op die manier gelezen is het de Geest die “alle dingen doet meewerken ten goede.” Berding geeft de voorkeur aan deze lezing, hoewel hij schrijft: “Ik weet niet zeker welke van deze drie correct is.” Hij voegt eraan toe dat er “geen substantiële theologische conclusies” voortvloeien uit de keuze, “aangezien bij elke lezing alle dingen ten goede meewerken vanwege de God die het zo maakt.”

Romeinen 8:28 wordt vaak op zichzelf geciteerd, maar het is een antwoord op wat Paulus zojuist heeft geschreven. Tien verzen eerder zegt hij: “Want ik ben ervan overtuigd dat het lijden van de tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die aan ons geopenbaard zal worden” (8:18). De hele schepping “zucht en is als in barensnood tot nu toe,” en dat doen gelovigen ook: “ook wijzelf, die de eerstelingen van de Geest hebben, zuchten in onszelf in de verwachting van het zoonschap: de verlossing van ons lichaam” (8:22–23).

Dan geeft Paulus een zwakheid toe. “Want wij weten niet wat wij bidden zullen zoals het behoort, maar de Geest Zelf pleit voor ons met onuitsprekelijke verzuchtingen” (8:26). De King James-vertaling geeft de laatste zinsnede weer als “with groanings which cannot be uttered.” Pas daarna, met de Geest die bidt voor mensen die de woorden niet kunnen vinden, zegt Paulus “wij weten” dat alle dingen meewerken ten goede.

Johannes Chrysostomus las in zijn preken over Romeinen het vers in dat licht. Hij dacht dat Paulus het hele onderwerp aansneed voor lezers “die in gevaar verkeerden.” Wanneer Paulus over alle dingen spreekt, “noemt hij zelfs de dingen die pijnlijk lijken,” en wat er ook gebeurt, “God is in staat om al deze dingen in het tegenovergestelde te veranderen.”

Paulus antwoordt in de volgende zin. “Want hen die Hij van tevoren gekend heeft, heeft Hij er ook van tevoren toe bestemd om aan het beeld van Zijn Zoon gelijkvormig te zijn, opdat Hij de Eerstgeborene zou zijn onder vele broeders” (8:29). Het goede dat Paulus noemt, is gelijk worden aan Christus, en uiteindelijk delen in Zijn heerlijkheid: “en hen die Hij gerechtvaardigd heeft, die heeft Hij ook verheerlijkt” (8:30).

Dat is de reden waarom het vers niet zegt dat slechte dingen goed zijn. De Catechismus van de Katholieke Kerk, die Romeinen 8:28 citeert, stelt het duidelijk: “Maar desondanks wordt het kwaad nooit een goed.” Het voorbeeld is Jozef, wiens broers hem naar Egypte verkochten en tegen wie hij later zei: “Want u, u hebt kwaad tegen mij bedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht, om te doen zoals het op deze dag is: een groot volk in leven te houden” (Genesis 50:20). Het verkopen bleef een zonde. Wat God ervan maakte, was goed.

Chrysostomus maakte een vergelijkbaar punt over de drie jonge mannen die in de oven in Babylon werden geworpen. Paulus “zegt niet dat hen die God liefhebben geen leed treft, maar dat het meewerkt ten goede,” en in dat verhaal voorkwam God niet dat ze in de oven vielen of doofde Hij het vuur niet, “maar liet het doorbranden en maakte hen door deze vlam zelf tot grotere voorwerpen van verwondering.”

Het vers noemt twee beschrijvingen van dezelfde mensen: degenen die God liefhebben en degenen die “volgens Zijn voornemen geroepen zijn.” “Geroepen” is Paulus’ gebruikelijke woord voor christenen. Hij begroet de eerste lezers van de brief als “allen die in Rome zijn, geliefden van God en geroepen heiligen” (Romeinen 1:7). Het vers is geen algemene wet dat alles voor iedereen goed afloopt.

Wiens voornemen wordt bedoeld en hoe de roeping werkt, is waar christenen lang van mening over verschilden, omdat de volgende verzen spreken over Gods voorkennis, voorbestemming en roeping. Augustinus las “Zijn voornemen” als Gods keuze voor degenen die zouden volharden: sommigen hebben God een tijdje lief “en volharden niet in die goede weg tot het einde,” dus voegde Paulus “onmiddellijk toe: aan hen die naar Zijn voornemen geroepen zijn.” Johannes Calvijn was het daarmee eens en ging verder. De zinsnede, schreef hij, voorkomt dat iemand denkt dat gelovigen, “omdat zij God liefhebben, uit eigen verdienste het voordeel behalen om dergelijke vruchten uit hun tegenspoed te putten.”

John Wesley, de grondlegger van het methodisme, vatte “Zijn voornemen” op als Gods “genadige plan om een verloren wereld te redden door de dood van Zijn Zoon,” en degenen die van tevoren gekend zijn als “degenen die gelijkvormig zijn aan het beeld van Zijn Zoon.” De Griekse kerkvaders lazen de zinsnede op een andere manier, zoals het orthodoxe gedeelte hieronder uitlegt. Deze vragen behoren tot het grotere debat over Predestinatie. Over de belofte zelf zijn al deze lezers het eens: deze is gedaan aan degenen die God liefhebben.

Zowel katholieke als protestantse lezers bouwen voort op Augustinus. De Catechismus citeert zijn Enchiridion in zijn leer over het kwaad, en Calvijn beantwoordt zijn lezing van dit vers bij naam. Augustinus nam “alle dingen” zo ver als het maar kon. “Voor hen die Hem liefhebben, werkt God in alle dingen mee ten goede,” schreef hij, “zo absoluut alle dingen, dat zelfs als een van hen afdwaalt en van de weg afraakt, Hij zelfs dit laat meewerken ten goede, zodat zij nederiger en onderwezen terugkeren.” Hierachter lag zijn grotere overtuiging dat God “nooit het bestaan van iets kwaads onder Zijn werken zou toestaan, als Hij niet zo almachtig en goed was dat Hij zelfs uit het kwaad goed kan voortbrengen.”

De Katholieke Kerk

De Catechismus plaatst Romeinen 8:28 in zijn leer over voorzienigheid en het kwaad. God is “op geen enkele wijze, direct of indirect, de oorzaak van moreel kwaad,” maar Hij staat het toe en “weet hoe Hij er goed uit kan voortbrengen.” Vervolgens geeft het het getuigenis van de heiligen bij het vers. Catharina van Siëna zei tegen “degenen die zich ergeren en in opstand komen tegen wat hen overkomt” dat “alles voortkomt uit liefde, alles is verordend voor het heil van de mens.” Thomas More troostte zijn dochter kort voor zijn executie met de woorden: “Er kan niets gebeuren dan wat God wil,” en “wat dat ook is, hoe slecht het er ook uitziet, het zal inderdaad het beste zijn.” De Catechismus erkent ook de beperking van wat iemand nu kan zien: “de wegen van Zijn voorzienigheid zijn ons vaak onbekend,” en pas aan het einde zullen we “volledig de wegen kennen waarlangs” God Zijn schepping heeft geleid.

Calvijn, Wesley en protestantse lezers

Calvijn las het vers als een woord over het kruis. De zorgen van dit leven, schreef hij, staan zo ver af van het belemmeren van het heil “dat ze er integendeel hulp bij zijn.” God “voedt de gelovigen op door beproevingen.” In zijn parafrase bedoelde Paulus dat “alle dingen die de heiligen overkomen zo door God worden bestuurd, dat wat de wereld als kwaad beschouwt, de uitkomst laat zien als goed te zijn.” Hij gaf toe dat Augustinus gelijk had dat zelfs de zonden van de heiligen ten goede kunnen worden gekeerd, maar stelde dat “dit niet bij dit gedeelte hoort, waarvan het onderwerp het kruis is.” In Calvijns lezing zijn beproevingen “de manier waarop zij gelijkvormig worden aan het beeld van Christus.”

Wesley las “alle dingen” in de ruimste zin: “Gemak of pijn, armoede of rijkdom, en de tienduizend veranderingen van het leven,” die allemaal “krachtig en zoet meewerken voor geestelijk en eeuwig goed.”

De Orthodoxe Kerk

Orthodoxe christenen lezen Romeinen met de Griekse kerkvaders, en bij dit vers benadrukt Chrysostomus twee dingen. De eerste is Gods macht om pijnlijke dingen “te veranderen in datgene wat nuttig voor ons is.” De tweede is zijn lezing van “voornemen,” die voor hem het voornemen van de geroepen mensen omvat: “het is niet alleen de roeping, maar ook het voornemen van de geroepenen dat het heil bewerkt. Want de roeping werd hen niet opgedrongen, noch was ze verplicht. Allen werden geroepen, maar niet allen gehoorzaamden de roeping.” Hij was niet de enige. John Owen, die Calvijns commentaar vertaalde en bewerkte in het Engels, merkte op dat Chrysostomus, Origenes, Theodoretus en Theophylactus, onder anderen, de zinsnede opvatten als “naar hun voornemen,” het voornemen van degenen die God liefhebben, terwijl Ambrosius, Augustinus en Hiëronymus het opvatten als dat van God.

De onderwijsreeks van de Orthodox Church in America door vader Thomas Hopko bespreekt dit vers niet, maar zijn leer over lijden loopt langs dezelfde lijnen. Een persoon die lijdt, zegt het, “accepteert ze nederig en transformeert ze in de weg naar het heil voor zichzelf en anderen,” of wordt erdoor verslagen.

Niet op de manier waarop het gezegde meestal wordt bedoeld. Het vers spreekt over de uitkomst, wat God van gebeurtenissen maakt voor degenen die Hem liefhebben. Het zegt niet waarom elke gebeurtenis plaatsvond, en het geeft niemand de sleutel om een specifiek verlies te lezen. Christenen hebben verschillende opvattingen over hoe Gods wil zich verhoudt tot de oorzaken van lijden en zonde, een vraag die dit vers niet beantwoordt. Geen van de bovenstaande lezingen maakt een dood of een verraad op zichzelf goed.

Het hoofdstuk eindigt door de slechte dingen ronduit te benoemen. “Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus? Verdrukking, of benauwdheid, of vervolging, of honger, of naaktheid, of gevaar, of zwaard?” (8:35). De King James heeft “peril” waar de ESV “danger” heeft. Paulus citeert vervolgens Psalm 44:22: “Want om U worden wij de hele dag gedood; wij worden beschouwd als slachtschapen” (8:36).

Paulus kende zo’n lijst uit zijn eigen leven. In een andere brief telt hij zijn eigen lijden: “in gevangenissen vaker, in slagen tot overmaat, in doodsgevaren dikwijls” (2 Korintiërs 11:23). Vijfmaal heb ik van de Joden de veertig min één ontvangen, driemaal ben ik met roeden geslagen, eenmaal ben ik gestenigd, driemaal heb ik schipbreuk geleden (11:24–25). Zijn antwoord op de lijst in Romeinen 8 is dat niets daarvan een persoon afsnijdt van God: “Want ik ben ervan overtuigd dat noch dood, noch leven, noch engelen, noch overheden, noch krachten, noch tegenwoordige, noch toekomstige dingen, noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heere” (8:38–39).

Het vers wordt vaak gezegd tegen mensen op het slechtste moment van hun leven. Als het dan wordt gezegd, kan het klinken alsof het verlies zelf goed wordt genoemd, en Paulus zegt dat niet. De “wij” van “wij weten” is Paulus en de christenen aan wie hij schreef, een hoop die zij deelden vanuit hun eigen lijden, en Paulus was geslagen en had schipbreuk geleden. Het is geen oordeel over het verdriet van iemand anders.

Andere passages voor die tijd zijn verzameld in deze Bijbelverzen over rouw. De brief die zegt “wij weten” zegt ook: “Wees blij met wie blij zijn, huil met wie huilen” (Romeinen 12:15), en de Heer ging voorop. Bij het graf van zijn vriend Lazarus, Jezus huilde (Johannes 11:35), hoewel hij op het punt stond hem op te wekken.

---

• Bijbelverzen over lijden
• Gebeden voor een rouwende vriend
• Bijbelverzen over de liefde van God