Wat kardinaal Parolin zei over de opmars van Oekraïne in Rusland

“Dit zijn zeer zorgwekkende ontwikkelingen, omdat het betekent dat er nieuwe fronten worden geopend,” zei kardinaal Pietro Parolin, de staatssecretaris van het Vaticaan, over de opmars van Oekraïne in de Russische regio Koersk, en hij vervolgde: “In die zin zouden de kansen op vrede steeds verder weg kunnen raken.” Lokale journalisten hadden hem er op zondag 11 augustus 2024 in Assisi naar gevraagd, aan de rand van de mis voor het feest van de heilige Clara, en Vatican News, de eigen nieuwsdienst van de Heilige Stoel, publiceerde zijn antwoord die dag in het Italiaans en de volgende dag in het Engels.

Hier zijn zijn twee zinnen naast elkaar, en het Italiaans staat eerst omdat dat de woorden zijn die hij in Assisi gebruikte.

Lees ze naast elkaar en je zult zien dat ze niet helemaal overeenkomen. Het Engels zegt dat de kansen op vrede “zouden kunnen” verder weg raken, terwijl het Italiaanse werkwoord, raken uit het zicht, een gewone tegenwoordige tijd is, waardoor in zijn eigen taal de mogelijkheden voor vrede steeds verder weg bewegen. Vatican News verwoordde het iets voorzichtiger aan het begin van zijn Italiaanse verslag, in de regel “Sviluppi preoccupanti, la pace rischia di allontanarsi”, zorgwekkende ontwikkelingen, vrede riskeert verder weg te raken. Iedereen die hem nauwkeurig wil citeren, moet naar het Italiaans kijken.

Waar en wanneer zei kardinaal Parolin dit?

Hij was die zondag in Assisi om voor te gaan in de mis voor het feest van de heilige Clara in de aan haar gewijde basiliek, en het Italiaanse verslag van Vatican News vertelt ons dat hij aan de rand van de viering vragen beantwoordde van enkele lokale journalisten, waarvan er één ging over het offensief dat Oekraïne was begonnen in de Russische regio Koersk. Wat we dus hebben is zijn antwoord aan een verslaggever, en het maakte geen deel uit van zijn homilie. Het Engelse verslag vat zijn betekenis samen als bezorgdheid dat het offensief de oorlog verder zou kunnen escaleren, en die samenvatting is de eigen bewoording van Vatican News, buiten de aanhalingstekens geplaatst.

Slechts een maand eerder, van 19 tot 24 juli 2024, had hij zijn eerste bezoek aan Oekraïne gebracht sinds het begin van de Russische invasie, waarbij hij naar Lviv, Kiev, Odessa en Berdychiv ging. Hij ontmoette daar president Volodymyr Zelensky en Catholic News Agency meldde dat Zelensky daarna zei dat hij “dankbaar was voor de steun van de kardinaal aan ons land en onze mensen.” Tijdens die reis vertelde de kardinaal aan Vatican News dat de Heilige Stoel zich had ingezet voor humanitair werk, ook op verzoek van de Oekraïense regering zelf, “met het oog op het nemen van stappen die werkelijk kunnen leiden tot een rechtvaardige vrede.”

Wat er in augustus 2024 in Koersk gebeurde

Oekraïense troepen waren op 6 augustus 2024 de oblast Koersk binnengegaan, vijf dagen voordat hij sprak, en een week na het begin van de operatie gaven beide partijen verschillende cijfers over hoe ver het was gevorderd. President Zelensky zei op 13 augustus dat 74 Russische nederzettingen onder Oekraïense controle stonden, en de waarnemend gouverneur van de regio hield het op 28, zoals Catholic News Agency meldde, waarbij het cijfer van de gouverneur werd ontleend aan het Russische medium Novaya Gazeta van 12 augustus.

Een week nadat de kardinaal sprak, op 18 augustus 2024, zei Zelensky waar de operatie voor diende, in een nachtelijke toespraak waarover we beschikken via het nieuwsbericht van The Guardian. “Het is nu onze primaire taak in defensieve operaties in het algemeen om zoveel mogelijk Russisch oorlogspotentieel te vernietigen en maximale tegenoffensieve acties uit te voeren”, zei hij. “Dit omvat het creëren van een bufferzone op het grondgebied van de agressor – onze operatie in de regio Koersk.” The Guardian stelt dat dit de eerste keer was dat hij het doel duidelijk had verwoord, en dat hij eerder had gesuggereerd dat het bedoeld was om gemeenschappen over de grens in de regio Soemy te beschermen tegen beschietingen. Niets in dat rapport verbindt zijn toespraak met de kardinaal, dus we moeten dit niet opvatten als een antwoord aan hem.

Waarom noemde kardinaal Parolin de opmars zorgwekkend?

Kardinaal Parolin gaf onmiddellijk zijn eigen reden: de opmars betekende het openen van nieuwe fronten, en op die manier raakten de kansen op vrede verder uit het zicht. In die twee zinnen zegt hij niet dat Oekraïne zichzelf niet mag verdedigen, en hij noemt de opmars niet onwettig. Dit is alles wat de rapporten ons geven over wat hij zei over Koersk, dus we kunnen niet zeggen of hij meer heeft gezegd, en daarin gaf hij geen oordeel in welke richting dan ook.

Wat de Katholieke Kerk leert over een natie die zichzelf verdedigt

De Kerk staat een natie toe zichzelf te verdedigen, want regeringen “kan het recht op wettige zelfverdediging niet worden ontzegd, zodra alle vredespogingen zijn mislukt”, zoals de Catechismus van de Katholieke Kerk zegt in paragraaf 2308, en de eerstvolgende paragraaf vertelt ons hoe nauw dat recht wordt begrensd. De schade aangericht door de agressor moet blijvend, ernstig en zeker zijn, elke andere manier om er een einde aan te maken moet onpraktisch of ineffectief zijn gebleken, er moet een serieus vooruitzicht op succes zijn, en de strijd mag geen ergere kwaden teweegbrengen dan degene die men wil wegnemen, dit alles tegelijkertijd. Wie weegt dat allemaal? De Catechismus laat dit over aan “het prudentieel oordeel van degenen die verantwoordelijkheid dragen voor het algemeen welzijn” (paragraaf 2309). Het spreekt daar over naties, en of één persoon een aanvaller mag doden is een aparte vraag, behandeld in Is doden uit zelfverdediging een zonde?

Franciscus, destijds paus, behandelde die voorwaarden in zijn encycliek Fratelli Tutti van 3 oktober 2020, een brief die niet over Oekraïne was geschreven. Verwijzend naar de “strenge voorwaarden voor morele legitimiteit” van de Catechismus, waarschuwde hij dat “het gemakkelijk is om in een al te brede interpretatie van dit potentiële recht te vervallen”, en hij zei dat “het tegenwoordig erg moeilijk is om een beroep te doen op de rationele criteria die in eerdere eeuwen zijn uitgewerkt om te spreken over de mogelijkheid van een ‘rechtvaardige oorlog’” (paragraaf 258).

Twee jaar later, nog steeds als paus, werd hem door een verslaggever van de Duitse omroep ARD, op de vlucht naar huis vanuit Kazachstan op 15 september 2022, gevraagd of Oekraïne wapens zou moeten krijgen. Het was “een politieke beslissing, die moreel kan zijn — moreel aanvaardbaar — als het wordt gedaan volgens de voorwaarden van de moraal, die veelvoudig zijn”, zei de paus, en het “kan immoreel zijn als het wordt gedaan met de intentie om meer oorlog uit te lokken of wapens te verkopen of die wapens weg te doen die niet langer nodig zijn.” Daarna sprak hij over verdediging zelf: “Zichzelf verdedigen is niet alleen wettig maar ook een uitdrukking van liefde voor het vaderland. Degenen die zichzelf niet verdedigen, degenen die niets verdedigen, houden er niet van; daarentegen, degenen die verdedigen, houden ervan.” En hij beëindigde dat antwoord door de grens naast het recht te stellen: “Maar het recht op verdediging ja, dat wel, maar men moet het gebruiken wanneer dat nodig is.”

Wat kardinaal Parolin daarvoor en daarna heeft gezegd

Dus de Kerk geeft een natie het recht en begrenst het met waarschuwingen, en kardinaal Parolin heeft onder twee pausen beide gezegd. Op 11 maart 2024, met Franciscus als paus, vertelde hij aan Corriere della Sera, zoals EWTN News het rapporteerde, dat het aan Rusland was “als de agressor” om “een einde te maken aan de agressie”, en dat “De oorlog ontketend tegen Oekraïne niet het effect is van een onbeheersbare natuurramp maar van de menselijke vrijheid alleen.” Op de vredestop in Zwitserland op 15 en 16 juni 2024, sprekend namens de Heilige Stoel, beschreef hij Oekraïne als “enorme inspanningen leverend om zichzelf te verdedigen tegen agressie” en zei dat “het enige middel dat in staat is om een ware, stabiele en rechtvaardige vrede te bereiken de dialoog is tussen alle betrokken partijen”, en de Heilige Stoel, die als waarnemer was gekomen, ondertekende het slotcommuniqué niet, hoewel het steun uitsprak voor de conclusies. Twee maanden later kwam Assisi, en daar, in de gerapporteerde woorden, gaf hij alleen de waarschuwing.

In 2025 en 2026 benoemde hij het recht met zoveel woorden. In La Repubblica op 18 april 2025, met Franciscus nog steeds als paus, zei hij dat “het onmenselijk zou zijn om Oekraïners het recht te ontzeggen zichzelf te verdedigen”, terwijl de Heilige Stoel bezorgd was “over het risico van een escalatie van het conflict.” In La Stampa, zoals Vatican News op 4 juni 2025 rapporteerde, met Leo XIV als paus, sprak hij over de militaire uitgaven van Europa, en Oekraïne was niet het onderwerp, toen hij zei: “Het recht op zelfverdediging is niet absoluut”, en voegde eraan toe: “Het moet gepaard gaan met de plicht om de grondoorzaken van het conflict te minimaliseren en, indien mogelijk, te elimineren.” En in La Repubblica op 4 oktober 2026, nog steeds onder Leo XIV, zei hij: “Een volk kan het recht om zichzelf te verdedigen niet worden ontzegd”, en dat de Heilige Stoel “elk initiatief aanmoedigt dat gericht is op het bereiken van een onmiddellijk, alomvattend en effectief staakt-het-vuren.” Vatican News zette dat aan het hoofd van zijn rapport: “Kyiv heeft het recht om zichzelf te verdedigen.” We hebben alle drie de interviews via de samenvattingen van Vatican News.

Heeft Oekraïne de kardinaal geantwoord?

Per 8 november 2026 weten we van geen enkele reactie op de opmerking over Koersk van de Oekraïense regering of van de leiders van de Oekraïense Grieks-Katholieke Kerk. De Oekraïense woorden die we wel hebben over het Vaticaan komen uit een eerdere rel, in maart 2024, vijf maanden voor Assisi en terwijl Franciscus paus was, en niets in die rel is een antwoord aan kardinaal Parolin.

Een deel van een interview met de paus op de Zwitserse televisie kwam naar buiten op zaterdag 9 maart 2024, en daarin, toen de interviewer “de moed van overgave, van de witte vlag” ter sprake bracht, zei de paus dat “de sterkere degene is die de situatie ziet, die aan de mensen denkt, die de moed van de witte vlag heeft, om te onderhandelen.” Die avond zei de directeur van de Persdienst van de Heilige Stoel, Matteo Bruni, dat de paus “de term witte vlag gebruikt, en reageert door het beeld op te pakken dat door de interviewer werd voorgesteld, om een beëindiging van de vijandelijkheden aan te duiden, een wapenstilstand bereikt met de moed van onderhandeling”, en hij herinnerde aan de woorden van de paus elders in het interview: “Onderhandelingen zijn nooit een overgave.”

Op 10 maart 2024 antwoordde de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken, Dmytro Kuleba, de paus op X, in een bericht dat we hebben zoals gerapporteerd door EWTN News: “Onze vlag is een geel-blauwe. Dit is de vlag waaronder we leven, sterven en overwinnen. Wij zullen nooit andere vlaggen hijsen.” Hij verwees ook naar “deze strategie van het Vaticaan uit de eerste helft van de 20e eeuw”, en het rapport zegt niet wat hij daarmee bedoelde.

Op 11 maart 2024 antwoordde de Permanente Synode van de Oekraïense Grieks-Katholieke Kerk ook aan de paus, in een verklaring die ook door EWTN News werd gerapporteerd. “Oekraïners kunnen zich niet overgeven omdat overgave de dood betekent”, zei het, en “Ondanks de suggesties voor de noodzaak van onderhandelingen afkomstig van vertegenwoordigers van verschillende landen, inclusief de Heilige Vader zelf, zullen Oekraïners doorgaan met het verdedigen van vrijheid en waardigheid om een vrede te bereiken die rechtvaardig is.” Het hoofd van die kerk, grootaartsbisschop Sviatoslav Sjevtsjoek, had op 9 maart 2024 in New York tegen Oekraïners gezegd dat “het bij niemand opkomt om zich over te geven”, en aangezien het verslag van zijn kerk over die toespraak de paus of de witte vlag niet noemt, kunnen we de toespraak geen antwoord op een van beide noemen.

De stand van zaken op 8 november 2026

Per 8 november 2026 weegt geen van deze teksten de operatie in Koersk af tegen de vier voorwaarden van de Catechismus, en in de woorden die we uit Assisi hebben, heeft de kardinaal dat ook niet gedaan.

Hij zei die dag nog één ding in Assisi, en ook hier verschillen de twee rapporten een beetje. Het Engels laat hem “een krachtige oproep voor vrede in de hele wereld” lanceren, en het Italiaans heeft “una forte preghiera e appello per la pace in tutto il mondo”, een krachtig gebed en oproep. Een gebed voor vrede is iets waar ieder van ons zich bij hem bij kan aansluiten, en er zijn woorden voor in onze gebeden voor wereldvrede. Hij vervolgde, sprekend over Franciscus, die destijds paus was: “Zoals de Heilige Vader meerdere malen heeft herhaald, is oorlog een nederlaag voor iedereen en baat het niemand.”

Gerelateerde artikelen

• Bijbelse debatten: Is doden uit zelfverdediging een zonde?
• Wat zegt de Bijbel over zelfverdediging?
• 23 Bijbelverzen over oorlog
• 12 Gebeden van solidariteit en vrede voor Oekraïne