Wat wordt beschouwd als christenvervolging?

Christenvervolging is vijandigheid die iemand overkomt omdat hij bij Christus hoort. Jezus waarschuwde dat dit zou variëren van beledigingen en uitsluiting tot rechtszaken en de dood, en toen hij de twaalf uitzond, gaf hij de reden in één zin: “Jullie zullen door iedereen gehaat worden om mijn naam” (Matteüs 10:22). Waar ontbering eindigt en vervolging begint is moeilijker te zeggen, en de instanties die vandaag de dag vervolging tellen, doen dat elk op hun eigen manier. Open Doors, dat de World Watch List publiceert, trekt de grens het breedst: bij elke vijandigheid die een gelovige ontmoet vanwege zijn identificatie met Christus, inclusief druk, discriminatie en geweld. Pew Research Center, Kerk in Nood, een Amerikaanse regeringscommissie en het internationaal strafrecht trekken de grens nauwer. De cijfers die zij publiceren liggen ook om een andere reden ver uit elkaar, omdat ze verschillende dingen tellen. Open Doors telt christenen, Pew telt landen, en de Amerikaanse commissie somt mensen van elk geloof bij naam op. Kerk in Nood telt iedereen, van elk geloof, die woont in de 62 landen die zij voor 2023 en 2024 noemden, en hoewel zij de grens nauwer trekken dan Open Doors, publiceren zij het hoogste cijfer van allemaal.

Jezus trok de grens bij zijn naam, en hij ging nog verder: wat zijn volk wordt aangedaan om zijnentwil, beschouwt hij als aan hem gedaan. Saulus vertrok naar Damascus “terwijl hij nog dreiging en moord blies tegen de discipelen van de Heere,” met brieven op zak om hen “gebonden naar Jeruzalem te brengen,” en de stem die hem op de weg stopte vroeg: “Saulus, Saulus, waarom vervolgt u Mij?” Het waren de discipelen op wie Saulus jaagde, en toen hij vroeg wie er sprak, kwam het antwoord: “Ik ben Jezus, die u vervolgt” (Handelingen 9:1–5).

In het De Zaligsprekingen Hij zegent zijn discipelen “wanneer men u zal smaden en vervolgen, en door te liegen allerlei kwaad tegen u zal spreken, om Mijnentwil” (Matteüs 5:11), dus beledigd worden en belogen worden staat in dezelfde zin als vervolgd worden. Lukas’ verslag komt nog dichter bij het gewone leven: “Zalig bent u wanneer de mensen u haten, en wanneer zij u uitstoten en smaden, en uw naam als slecht verwerpen om de Zoon des mensen” (Lukas 6:22). Uit de groep worden gezet waar we bij hoorden, en horen dat onze naam als slecht wordt gesproken, staat al op zijn lijst.

Toen hij de twaalf uitzond “als schapen te midden van de wolven” (Matteüs 10:16), vertelde hij hen dat het hen zou volgen tot in de rechtszalen en in hun eigen huizen. “U zult voor stadhouders en koningen geleid worden om Mijnentwil,” zei hij, en “de broer zal de broer overleveren om hem te doden, en de vader zijn kind” (Matteüs 10:18, 21), en een paar verzen verder: “de vijanden van een mens zullen zijn eigen huisgenoten zijn” (Matteüs 10:36). In het Evangelie van Johannes geeft hij de reden voor dit alles. “Als zij Mij vervolgd hebben, zullen zij ook u vervolgen,” vertelde hij zijn discipelen, en “al deze dingen zullen zij u aandoen om Mijn naam, omdat zij Hem niet kennen Die Mij gezonden heeft” (Johannes 15:20–21).

Petrus trok de grens voor gelovigen die te maken krijgen met wat hij “de vuurproef” noemt (1 Petrus 4:12), en hij trok die bij de reden. “Als u smaad wordt aangedaan om de naam van Christus, dan bent u zalig,” schrijft hij, en dan noemt hij het lijden dat niet telt: “Maar laat niemand van u lijden als moordenaar, of als dief, of als kwaaddoener, of als iemand die zich met andermans zaken bemoeit. Maar als iemand lijdt als christen, laat hij zich dan niet schamen, maar laat hij God verheerlijken in dit opzicht” (1 Petrus 4:14–16). Hij plaatst de bemoeial in hetzelfde rijtje als de moordenaar en de dief. Een gelovige die lijdt voor het doen van kwaad, of voor het zich bemoeien met andermans zaken, wordt niet vervolgd, hoe pijnlijk het ook is, en Petrus had dat eerder in de brief al gezegd: “Want wat voor roem is er als u geduldig verdraagt wanneer u zondigt en daarvoor geslagen wordt? Maar als u geduldig verdraagt wanneer u goeddoet en daarvoor lijdt, dat is genade bij God” (1 Petrus 2:20).

Die zin over het lijden als christen is een van de slechts drie verzen in de Statenvertaling die het woord christen überhaupt gebruiken. De discipelen “werden in Antiochië voor het eerst christenen genoemd” (Handelingen 11:26), koning Agrippa zei tegen Paulus: “U beweegt mij bijna om een christen te worden” (Handelingen 26:28), en de derde keer dat de naam verschijnt, noemt Petrus het iets waar een gelovige voor kan lijden zonder zich te schamen.

Nadat Stefanus was gestenigd, vertelt het boek Handelingen ons: “er ontstond op die dag een grote vervolging tegen de gemeente die in Jeruzalem was; en zij werden allen verspreid door de gebieden van Judea en Samaria, behalve de apostelen,” en de verspreiding droeg het evangelie met zich mee, want “zij die verspreid waren, trokken het land door en verkondigden het Woord” (Handelingen 8:1, 4). Petrus’ brief ging “aan de vreemdelingen die verspreid wonen in Pontus, Galatië, Cappadocië, Asia en Bithynië” (1 Petrus 1:1), en begin tweede eeuw schreef de Romeinse gouverneur van Bithynië aan zijn keizer, onzeker of de christenen die voor hem werden gebracht gestraft moesten worden voor misdaden of voor de naam zelf.

Hij was Plinius de Jongere, en hij vertelde keizer Trajanus dat hij nog nooit een proces tegen christenen had bijgewoond en niet wist “of het belijden van het christendom zelf, zonder criminele daden, of alleen de misdaden die inherent zijn aan het belijden strafbaar zijn.” Ondertussen had hij deze methode gevolgd, zoals hij die beschrijft in de vertaling van de brief door William Melmoth:

Ik vroeg hen of ze christenen waren; als ze het toegaven, herhaalde ik de vraag twee keer en dreigde hen met straf; als ze volhielden, beval ik dat ze onmiddellijk gestraft zouden worden: want ik was ervan overtuigd dat, wat de aard van hun opvattingen ook mocht zijn, een weerspannige en onbuigzame koppigheid zeker correctie verdiende.

Plinius de Jongere aan keizer Trajanus

Degenen die zeiden dat ze geen christenen waren, testte hij bij het standbeeld van de keizer door hen ervoor te laten aanbidden en de naam van Christus te laten lasteren, omdat “er wordt gezegd dat degenen die echt christen zijn, niet tot een van deze handelingen gedwongen kunnen worden.” Anderen waren ooit christen geweest en hadden het opgegeven, sommigen van hen meer dan twintig jaar daarvoor, en zij vertelden hem dat “hun hele schuld, of hun dwaling, was dat ze op een vastgestelde dag voor het licht werd samenkwamen en een gebed richtten tot Christus, als tot een godheid, waarbij ze zichzelf verbonden door een plechtige eed, niet voor snode plannen, maar om nooit fraude, diefstal of overspel te plegen.” Petrus had de christenen van Bithynië verteld niet te lijden als dieven, en hun gouverneur hoorde dat ze gezworen hadden nooit te stelen.

Trajanus schreef terug: “Ga niet uit uw weg om naar hen te zoeken.” Een christen die voor de rechter werd gebracht en bewezen een christen te zijn “moet gestraft worden,” zei hij, met één uitzondering: “wanneer de partij ontkent christen te zijn, en dit duidelijk maakt door onze goden aan te roepen, laat hem (ondanks enige eerdere verdenking) gratie verleend worden na zijn berouw.” De enige uitweg die hij een christen bood, was de naam te verloochenen.

De tellingen zelf zijn afkomstig van vier instanties: Open Doors, Pew Research Center, Kerk in Nood en de Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid. Elk leest het woord op zijn eigen manier, en onze pagina over hoeveel christenen worden vervolgd zet hun vijf cijfers naast elkaar, elk met wat het telt. Het internationaal recht heeft een eigen definitie.

Open Doors: elke vijandigheid omwille van Christus

Open Doors, dat sinds 1993 elk jaar bewijsmateriaal verzamelt voor zijn World Watch List, rekent onder vervolging "elke vijandigheid die wordt ervaren als gevolg van iemands identificatie met Christus. Dit kan vijandige houdingen, woorden en daden jegens christenen omvatten." Hun eigen lijst van wat dit inhoudt begint met "beperkingen, druk, discriminatie, tegenstand" en loopt door via intimidatie en misbruik tot geweld en erger. Ze rekenen ook vijandigheid tussen christenen mee, waarvan ze zeggen dat dit "ook kan voorkomen tussen christelijke groepen", en ze rekenen iedereen als christen die zichzelf zo noemt of behoort tot een christelijke gemeenschap zoals de historische geloofsbelijdenissen van de kerk die definiëren.

Ze rekenen zo breed, zo legt hun methodologie uit, omdat de stille vormen net zo pijnlijk kunnen zijn als de gewelddadige: "Vaak kan het verliezen van een baan veel ergere gevolgen hebben dan een pak slaag in de gevangenis. Of door je ouders verstoten worden kan psychologisch littekenrijker zijn dan betrokken zijn bij een schermutseling op straat." Daarom meten hun onderzoekers twee dingen: geweld, wat ze de "smash" (de klap) noemen, en druk, wat ze de "squeeze" (de knel) noemen. De smash omvat het verlies van fysieke vrijheid, lichamelijk letsel, schade aan eigendommen en ernstige bedreigingen. De squeeze onderzoeken ze op vijf gebieden van het leven van een christen: privéleven, gezinsleven, gemeenschapsleven, nationaal leven en kerkelijk leven, en de vragen die ze over elk land stellen laten zien hoe alledaags dit kan zijn. Is het gevaarlijk geweest "om privé christelijke materialen te bezitten of te bewaren"? Zijn ouders "belemmerd in het opvoeden van hun kinderen volgens hun christelijke overtuiging"? Hebben christenen "minder toegang gehad tot gezondheidszorg vanwege hun geloof"? Is het moeilijk geweest "om registratie of een juridische status voor kerken te krijgen op welk overheidsniveau dan ook"?

Hun eigen voorbeeld van de squeeze is de Malediven, waar christenen "druk ervaren van vrienden, buren, familie en de overheid" en "vrijwel niet in staat zijn hun geloof op enigerlei wijze te uiten", en toch zou iemand die daar naar mishandelingen en gevangenisstraffen zoekt er maar heel weinig vinden. Een dergelijke kerk is voor de rest van ons gemakkelijk over het hoofd te zien, omdat er bijna niets te rapporteren valt, en Open Doors zegt over dergelijke plaatsen dat "de squeeze is wat de kerk doodt."

"Soms creëert het leven in een chaotische wereld simpelweg aanzienlijke hoeveelheden lijden voor christenen en anderen alike," zegt de methodologie, en de problemen die christenen delen met al hun buren noemt het geen vervolging, maar de "gebrokenheid" van de wereld.

Op die manier geteld, als elke vijandigheid vanwege identificatie met Christus, zowel druk en discriminatie als geweld, schat Open Doors voor zijn World Watch List 2026, die loopt van 1 oktober 2024 tot 30 september 2025, dat "meer dan 388 miljoen christenen te maken hebben met een hoog niveau van vervolging en discriminatie vanwege hun geloof". Het cijfer omvat de christenen die in regio's wonen, of tot kerken behoren, waar druk en geweld samen het "hoge" niveau of hoger bereikten, in de landen die ten minste 41 van de 100 punten scoorden. "Hoog" beschrijft een plaats waar "prominente christenen worden getarget, kerken zelf onderworpen zijn aan aanzienlijke beperkingen en de cultuur grotendeels vijandig blijft tegenover een christelijke aanwezigheid op gebieden als onderwijs en werkgelegenheid." Open Doors voegt daar een eigen waarschuwing aan toe: "dit betekent niet dat alle christenen in die situaties direct te maken hebben met een hoog niveau van vervolging."

Deze schatting is een van de vijf cijfers die voor vervolging worden genoemd, en de andere vier tellen andere zaken: gedode christenen, landen waar christenen werden lastiggevallen, en twee tellingen van mensen van elk geloof. Onze pagina zet alle vijf naast elkaar met wat elk ervan telt.

In diezelfde twaalf maanden, van 1 oktober 2024 tot 30 september 2025, registreerde Open Doors 4.849 christenen die om geloofsredenen werden gedood in diezelfde landen, de landen die ten minste 41 punten scoorden, en ze noemen dat "een absoluut minimumcijfer". Als ze alleen moorden hadden geteld, zou hun cijfer voor het jaar in de duizenden lopen; omdat ze ook de squeeze meetellen, loopt het in de honderden miljoenen. Waar de telling van sterfgevallen vandaan komt, en wat de grotere schattingen van sterfgevallen tellen, wordt uiteengezet in hoeveel christenen er elk jaar worden gedood vanwege hun geloof.

Pew Research Center: intimidatie, zodra er actie wordt ondernomen

Het Pew Research Center beoordeelt 198 landen en gebieden op overheidsbeperkingen op religie en op sociale vijandigheden met betrekking tot religie, en de maatstaf die het voor elk geloof hanteert is intimidatie, "een overtreding tegen een individu of groep op basis van religieuze identiteit", die "kan variëren van fysieke aanvallen en directe dwang tot subtielere vormen van discriminatie." Beledigingen tellen mee, waaronder "haatdragende, bevooroordeelde opmerkingen", evenals overheidsbeleid "dat religieuze beoefening moeilijker maakt", en Pew telt ze mee voor mensen van elk geloof en van geen enkel geloof. Hun grens ligt bij actie: "bevooroordeelde meningen of houdingen vormen op zichzelf geen intimidatie, tenzij er op een tastbare manier actie op wordt ondernomen." Waar Open Doors een vijandige houding zou meetellen, wacht Pew tot iemand er actie op onderneemt.

In zijn rapport van 15 juni 2026 stelde Pew vast dat christenen in 2023 in 165 van de 198 landen en gebieden werden lastiggevallen door overheidsfunctionarissen of door mensen en groepen buiten de overheid, waarbij een land wordt meegeteld als de bronnen "zelfs een enkel incident" rapporteerden, en dat moslims in 143 landen en joden in 98 landen werden lastiggevallen. Dit zijn tellingen van landen, niet van mensen, en Pew waarschuwt dat ze "niet moeten worden geïnterpreteerd als bepalend voor welke religieuze groep de meeste vervolging ondervond". Wat een dergelijke telling ons kan vertellen, en wat niet, is het onderwerp van wat is de meest vervolgde religie ter wereld.

Kerk in Nood: vervolging en discriminatie

Kerk in Nood, een pauselijke stichting van de Katholieke Kerk, trekt twee lijnen in haar rapport Religious Freedom in the World 2025, dat de periode van 1 januari 2023 tot 31 december 2024 beslaat. Ze spreekt van vervolging waar "mensen worden geconfronteerd met ernstige en herhaalde daden van geweld of intimidatie vanwege hun geloof", daden die "vaak ongestraft blijven", en van discriminatie waar landen "wetten of praktijken hebben die bepaalde religieuze groepen oneerlijk targeten, waardoor hun rechten en kansen worden beperkt", zoals "beperkingen op erediensten, ongelijke toegang tot banen, onderwijs of rechtspraak". De 62 landen die Kerk in Nood voor 2023 en 2024 onder de ene of de andere categorie plaatste, zijn de thuisbasis van bijna 5,4 miljard mensen, en dat cijfer telt iedereen die er woont, van elk geloof, niet alleen christenen. Het rapport erkent dat omdat de sortering kwalitatief is, er "noodzakelijkerwijs een subjectief element in een dergelijke analyse zit".

De Amerikaanse commissie: ernstige schendingen

De United States Commission on International Religious Freedom is een onafhankelijk, tweeledig adviesorgaan dat is opgericht door de International Religious Freedom Act van 1998, en het werkt op basis van die wet. Volgens de wet is een land van bijzondere zorg een land waarvan de regering zich bezighoudt met of "bijzonder ernstige" schendingen van de godsdienstvrijheid tolereert, die de wet omschrijft als "systematische, voortdurende [en] flagrante schendingen", waaronder marteling of wrede, onmenselijke of vernederende behandeling, "langdurige detentie zonder aanklacht" en het doen verdwijnen van mensen.

De commissie houdt ook een Freedom of Religion or Belief Victims List bij van mensen van elke religie en overtuiging die zijn gevangengezet, vastgehouden, doen verdwijnen, onder huisarrest zijn geplaatst, gemarteld of gedwongen zijn hun geloof af te zweren, en eind 2025 bevatte deze "2.424 individuen die door 29 verschillende regeringen en entiteiten werden getarget". Ze sluiten iedereen uit van wie "geloofwaardig bekend is dat ze geweld hebben gepleegd of gepromoot". De commissie publiceert geen telling van de christenen op de lijst en zegt dat de lijst geen "representatieve steekproef is van al diegenen over de hele wereld die aan de wettelijke criteria voldoen". De christelijke namen daarop zijn verzameld in Christenen in de gevangenis, bij naam.

Internationaal recht: een misdaad tegen de menselijkheid

Het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof, gedateerd 17 juli 1998 en van kracht sinds 1 juli 2002, definieert vervolging als "de opzettelijke en ernstige ontneming van fundamentele rechten in strijd met het internationaal recht vanwege de identiteit van de groep of collectiviteit", en religie is een van de gronden die het noemt. Het wordt pas een misdaad tegen de menselijkheid als onderdeel van "een wijdverbreide of systematische aanval gericht tegen een burgerbevolking, met kennis van de aanval", en alleen wanneer het verbonden is met een andere misdaad die het Statuut opsomt. Het woord van het Statuut is "ernstig", en de toetsing is veel nauwer dan die van de World Watch List.

Discriminatie is waar deze instanties het meest uiteenlopen: Open Doors rekent het als onderdeel van vervolging, Kerk in Nood geeft het een eigen categorie, Pew rekent het als intimidatie zodra iemand actie onderneemt, en de wet vraagt of de ontneming ernstig is. Paus Franciscus sprak over twee soorten vervolging tijdens zijn ochtendmis op 12 april 2016. De eerste, zoals L'Osservatore Romano zijn woorden rapporteerde, "is te wijten aan het belijden van de naam van Christus" en is "een duidelijk, expliciet type vervolging", en hij dacht aan de christenen in Pakistan die die Pasen "werden gemarteld enkel omdat ze de verrezen Christus vierden".

De andere soort is "vermomd als cultuur, vermomd als moderniteit, vermomd als vooruitgang", en hij noemde het, "enigszins ironisch", een "beleefde vervolging". Je kunt het herkennen, zei hij, "wanneer iemand niet wordt vervolgd voor het belijden van de naam van Christus, maar omdat hij de waarden van de Zoon van God wil demonstreren", en de dreiging luidt: "als je dit niet doet, zul je worden gestraft: je zult je baan en vele andere dingen verliezen, of je zult opzij worden gezet". "Het christelijk leven gaat door met deze twee soorten vervolging," zei hij.

Jezus zegende beide soorten in de zaligsprekingen, degenen die "vervolgd worden om de gerechtigheid" en degenen die vervolgd worden "om mijnentwil" (Matteüs 5:10-11), en Lucas' lijst begint met gehaat worden en uit de gemeenschap gesloten worden (Lucas 6:22), dus de stille soorten horen bij het woord zoals hij het gebruikte. Petrus' lijn omvat ook beide: hij rekent lijden "als christen" (1 Petrus 4:16) en lijden voor het doen van het goede (1 Petrus 2:20), en laat alleen weg wat we lijden voor onze eigen fouten.

Jezus vroeg van de vervolgden iets wat geen enkel rapport kan meten: "Heb uw vijanden lief, zegen wie u vervloeken, doe goed aan wie u haten, en bid voor wie u beledigen en vervolgen" (Matteüs 5:44). Paulus gaf het door aan de kerk in Rome: "Zegen wie u vervolgen: zegen en vervloek niet" (Romeinen 12:14). Stefanus, die de traditie van de kerk haar eerste martelaar noemt, knielde terwijl ze hem stenigden en riep met luide stem: "Heer, reken hun deze zonde niet toe" (Handelingen 7:60), en toen hij dat gezegd had, zegt de Schrift, ontsliep hij. De apostelen, geslagen en bevolen niet in de naam van Jezus te spreken, "gingen weg van het aangezicht van de raad, verblijd dat zij waardig geacht waren om voor zijn naam smaad te lijden" (Handelingen 5:41). En degenen onder ons die in veiligheid leven, krijgen hun deel: "Denk aan de gevangenen alsof u medegevangene bent; en aan hen die slecht behandeld worden, alsof u zelf ook in het lichaam bent" (Hebreeën 13:3).

"Bovenmate vervolgde ik de gemeente van God en verwoestte haar," vertelde Paulus aan de Galaten (Galaten 1:13). Het Griekse werkwoord achter "vervolgen" is diōkō, wat Thayer's lexicon uitlegt als "snel rennen om een persoon of ding te vangen, achtervolgen", en in één hoofdstuk van Filippenzen gebruikt Paulus het drie keer voor zichzelf. Eén keer is het de man die hij was geweest, "de gemeente vervolgend" (Filippenzen 3:6). Twee keer is het de man die hij was geworden: "ik jaag ernaar" (Filippenzen 3:12), en "ik jaag naar het doel: de prijs van de roeping van God die van boven is, in Christus Jezus" (Filippenzen 3:14). De man die achter de kerk aan had gerend om haar te vangen, rende nu achter Christus aan.

In zijn brief aan de Romeinen plaatst hij vervolging in een lijst van dingen die ons niet van Christus kunnen scheiden. "Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus? Verdrukking, of benauwdheid, of vervolging, of honger, of naaktheid, of gevaar, of zwaard?" vraagt hij, en hij antwoordt voor elke gelovige die lijdt voor Christus: "Nee, in al deze dingen zijn wij meer dan overwinnaars door Hem Die ons heeft liefgehad" (Romeinen 8:35, 37).

---

• Waar worden christenen vandaag de dag vervolgd? De landen, lijst voor lijst
• Moslimvervolging van christenen: feiten en cijfers
• De 21 martelaren van Libië, gedood in Sirte in 2015
• Wat het betekent om je kruis op te nemen en Jezus te volgen
• Gebeden voor je vijanden, om hen te zegenen en te vergeven
• 20 Bijbelverzen over lijden